II SA 2878/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące opłat za zajęcie pasa drogowego, uznając przepisy dotyczące waloryzacji stawek za niezgodne z prawem.
Sprawa dotyczyła skargi R. Spółki z o.o. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zmiany opłat za zajęcie pasa drogowego. Spółka kwestionowała sposób naliczania opłat, w tym liczbę dni zajęcia pasa i wysokość ryczałtu za utrudnienia w ruchu. Sąd uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że przepisy rozporządzenia dotyczące waloryzacji stawek opłat za zajęcie pasa drogowego są niezgodne z ustawą o drogach publicznych i Konstytucją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę R. Spółki z o.o. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymały w mocy decyzje organu pierwszej instancji dotyczące zmiany opłat za zajęcie pasa drogowego. Spółka zarzucała organom naruszenie przepisów postępowania poprzez jednostronną ocenę materiału dowodowego, pominięcie harmonogramu robót wskazującego na przejezdność drogi w dni wolne od pracy oraz błędne naliczanie opłat. Sąd, analizując podstawę prawną zaskarżonych decyzji, skupił się na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych, w szczególności §10b ust. 1, który wprowadzał waloryzację stawek opłat w oparciu o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. Sąd uznał, że Rada Ministrów przekroczyła swoje kompetencje ustawowe, wprowadzając mechanizm waloryzacji bez wyraźnego upoważnienia w ustawie o drogach publicznych. Podkreślono, że odstępstwa od zasady nominalizmu wymagają wyraźnej podstawy ustawowej, a upoważnienie ustawowe nie może być przekazywane kaskadowo. W związku z tym, Sąd stwierdził niezgodność §10b ust. 1 rozporządzenia z Konstytucją (art. 2 i 92) oraz z ustawą o drogach publicznych (art. 40 ust. 7). Na tej podstawie, Sąd uchylił zaskarżone decyzje, uznając je za wydane na podstawie nielegalnego przepisu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z ustawą o drogach publicznych i Konstytucją, ponieważ Rada Ministrów przekroczyła swoje kompetencje ustawowe, wprowadzając mechanizm waloryzacji bez wyraźnego upoważnienia w ustawie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że upoważnienie ustawowe zawarte w art. 40 ust. 7 ustawy o drogach publicznych nie dawało Radzie Ministrów prawa do wprowadzania instrumentów waloryzacyjnych w rozporządzeniu. Odstępstwa od zasady nominalizmu wymagają wyraźnej podstawy ustawowej, a upoważnienie nie może być przekazywane kaskadowo.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
u.d.p. art. 40 § ust. 1 i 4
Ustawa o drogach publicznych
Podstawa materialna wydawania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego i pobierania opłat.
u.d.p. art. 40 § ust. 7
Ustawa o drogach publicznych
Upoważnienie Rady Ministrów do wydania rozporządzenia w sprawie zasad i warunków zezwoleń na zajęcie pasa drogowego, opłat i kar.
rozp. RM art. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych
Określenie pojęcia 'zajęcie pasa drogowego'.
rozp. RM art. 8 § ust. 1 i 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych
Ustalenie opłaty za zajęcie pasa drogowego.
rozp. RM art. 8 § ust. 6 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych
Ustalenie ryczałtu za utrudnienia w ruchu.
rozp. RM art. 10b § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych
Waloryzacja stawek opłat w oparciu o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. Sąd uznał ten przepis za niezgodny z prawem.
p.p.s.a. art. 145 § §1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania jak w sentencji wyroku.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 92
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wymogi dotyczące rozporządzeń.
Pomocnicze
u.d.p. art. 40 § ust. 6
Ustawa o drogach publicznych
Obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków ruchu i przywrócenia pasa do poprzedniego stanu użyteczności.
k.p.a. art. 155
Kodeks postępowania administracyjnego
Tryb zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organu wnikliwie i zgodnie z prawem.
k.p.a. art. 77 § §1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § §1
Przekazanie spraw do rozpoznania właściwemu sądowi administracyjnemu.
u.d.p. art. 40 § ust. 6
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków ruchu i przywrócenia pasa do poprzedniego stanu użyteczności.
u.g.n. art. 5
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przykład waloryzacji opłat na podstawie wskaźników cen.
u.g.n. art. 227
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przykład waloryzacji opłat na podstawie wskaźników cen.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis §10b ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. jest niezgodny z art. 40 ust. 7 ustawy o drogach publicznych oraz art. 2 i 92 Konstytucji RP, ponieważ wprowadza waloryzację opłat bez wyraźnego upoważnienia ustawowego. Opłata za zajęcie pasa drogowego nie powinna być naliczana za dni, w których pas nie był faktycznie zajęty i ruch był możliwy.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów opierająca się na przepisach rozporządzenia, które Sąd uznał za niezgodne z prawem. Utrzymanie w mocy decyzji organów administracji mimo zarzutów dotyczących sposobu naliczania opłat.
Godne uwagi sformułowania
Rada Ministrów nie miała zatem prawa do 'ustanawiania' innych organów współdecydujących o wysokości stawki opłaty. Konstytucja zabrania więc tworzenia tzw. upoważnień 'kaskadowych' do wydania aktu wykonawczego. Omawianej regulacji prawnej... postawić zarzut niezgodności zarówno z art. 2 i 92 konstytucji, jak i z art. 40 ust. 7 powoływanej ustawy o drogach publicznych.
Skład orzekający
Anna Robotowska
sprawozdawca
Dorota Wdowiak
przewodniczący
Izabela Głowacka-Klimas
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Niezgodność przepisów wykonawczych z ustawą i Konstytucją, przekroczenie kompetencji przez organy administracji, zasady waloryzacji opłat."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego rozporządzenia i ustawy o drogach publicznych, ale stanowi ważny przykład kontroli legalności aktów wykonawczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kontroli legalności przepisów wykonawczych i ich zgodności z Konstytucją, co ma znaczenie dla interpretacji przepisów dotyczących opłat publicznych.
“Sąd: Waloryzacja opłat za zajęcie pasa drogowego niezgodna z prawem!”
Dane finansowe
WPS: 15 259,47 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA 2878/02 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2004-03-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2002-09-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Robotowska /sprawozdawca/ Dorota Wdowiak /przewodniczący/ Izabela Głowacka-Klimas Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Sygn. akt 6 II SA 2878/02 (6 II SA 2879/02, 6 II SA 2881/02) W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak, Sędziowie Asesor Izabela Głowacka-Klimas, NSA del. Anna Robotowska (spraw.), Protokolant Aleksandra Borowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skarg R. Spółki z o.o. z/s w K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] [...] [...] w przedmiocie zmiany decyzji Zarządu Gminy [...] zezwalających na zajęcie pasa drogowego i ustalające opłaty w tym zakresie 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz utrzymane nimi w mocy decyzje organu I instancji 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz R. Spółki z o.o. kwotę 1190 zł (jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2002r. utrzymało w mocy decyzję Zarządu Gminy [...] wydaną w trybie art. 155 k.p.a., z dnia [...] maja 2002r. zmieniającą własną decyzję z dnia [...] maja 2001r. w zakresie opłat za zajęcie pasa drogowego ul. [...] w [...] przez R. Spółkę z o.o. z/s w K. poprzez ustalenie opłaty w innej wysokości. Opłata powyższa została wymierzona za zajęcie pasa drogowego w okresie od [...] maja 2001r. do [...] czerwca 2001r. tj. za 53 dni, przyjmując tym samym różniącą się ilość dni zajęcia pasa niż w decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2001r. (36 dni). Ustalając obecnie opłatę organ przyjął za podstawę wyliczeń poniższe dane: 124m2 × 0,54 zł × 53 dni = 3.548,88 zł 134,24 zł × 53 dni = 7.114,72 zł – utrudnienia 21,47 zł × 214,06m2 = 4.595,87 zł – urządzenia wbudowane co łącznie dało kwotę 15.259,47 zł (słownie: piętnaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści siedem groszy). Decyzją z dnia [...] maja 2002r. Nr [...] SKO utrzymało w mocy decyzję Zarządu Gminy [...] z dnia [...] maja 2002r., zmieniającą własną decyzję ostateczną z dnia [...] lipca 2001r. przedłużającą spółce R. zezwolenie na zajęcie pasa drogowego ul. [...] w [...] na okres od [...] lipca 2001r. do [...] lipca 2001r. i ustalającą opłatę z tego tytułu. Organ zmieniając decyzję w trybie art. 155 k.p.a. przyjął dla ustaleń wysokości opłaty następujące dane: 124m2 × 0,54 zł × 15 dni = 1.004,40 zł 134,24 zł × 15 dni = 2.013,60 zł – utrudnienia łącznie 3.018,00 zł (słownie: trzy tysiące osiemnaście złotych). Nowa opłata ustalona została w kwocie niższej niż poprzednia o 2.013,60 zł. Kolejną decyzją z dnia [...] lipca 2002r. nr [...] SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję Zarządu Gminy [...] z dnia [...] maja 2002r. zmieniając swoją decyzję z [...] czerwca 2001r. przedłużającą spółce R. zezwolenie na zajęcie pasa drogowego ul. [...] w [...] na okres od [...] lipca 2001r. do [...] lipca 2001r. i ustalając opłatę w kwocie 5.367,04 zł. W zmienionej decyzji organ I instancji przyjął do wyliczenia opłaty następujące parametry: 124m2 × 0,54 zł × 16 dni = 1.071,36 zł 134,24 zł × 16 dni = 2.147,84 zł – utrudnienia łącznie 3.219,20 zł (słownie: trzy tysiące dwieście dziewiętnaście złotych dwadzieścia groszy). W uzasadnieniu powyższych decyzji organ odwoławczy podniósł m.in., że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2002 r. strona zwróciła się o zmianę decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego ul. [...] w [...] w części dotyczącej ustalenia wysokości ryczałtu za każdy dzień utrudnień w ruchu drogowym spowodowanym zajęciem pasa drogowego (jw.). Strona wskazała, że podczas prowadzonych prac nie nastąpiło całkowite zajęcie jezdni - jak to wyliczył w w/w decyzjach organ I instancji, ale zajęcie jezdni powyżej 20 % (o którym mowa w §8 ust. 6 pkt l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych - Dz. U. Nr 6, poz. 33 z późniejszymi zmianami) na szerokość 4m i że w związku z tym nieprawidłowo została w w/w wszystkich decyzjach wyliczona opłata za zajęcie pasa drogowego. Strona ponadto wskazała, że organ I instancji błędnie ustalił liczbę dni zajęcia pasa drogowego, bowiem w decyzji z dnia [...] maja 2001r., wyliczając wysokość ryczałtu uwzględnił sobotę, a pominął niedziele, natomiast w pozostałych decyzjach w liczbie dni przyjętych do obliczenia ryczałtu uwzględnione zostały zarówno soboty, jak i niedziele, co było - zdaniem strony - niezgodne z określonymi przez zarządcę drogi warunkami wykonywanych prac oraz z projektem organizacji ruchu na czas budowy kanalizacji oraz ze złożonymi przez stronę wnioskami, gdzie strona określiła, że prace na zajętych odcinkach drogi nie będą prowadzone w sobotę i w niedzielę. Strona podnosi dalej, że po zakończeniu każdego dnia pracy, dany odcinek drogi był dopuszczony do ruchu, a w dni wolne od pracy, czyli sobotę i niedzielę prace nie były prowadzone, co umożliwiało swobodny ruch po całej szerokości ulicy, w związku z czym w te dni na ulicy nie występowały utrudnienia w ruchu, a zatem dni te nie powinny być brane pod uwagę przy wyliczaniu kwoty ryczałtu za utrudnienia w ruchu drogowym. Wszystkie w/w decyzje zostały zmienione na podstawie art. 155 k.p.a. decyzjami z dnia [...] maja 2002r. o różnych numerach - w części dotyczącej ustalenia w/w opłat. Odnosząc się do zarzutów strony SKO wyjaśniło, iż budowa kanalizacji sanitarnej wymaga ciągłości prac i niemożliwe jest, chociażby ze względu na konieczność budowy przykanalików sanitarnych, odtworzenie na koniec tygodnia, jak podnosi strona, terenu do stanu pierwotnego. Należy przy tym zauważyć, że wykonawca prac nie zgłaszał zakończenia budowy odcinka kanalizacji w wyniku czego odcinki ulicy nie mogły być protokolarnie odbierane ani przekazywane do ruchu i że "R." Sp. z o.o. pismem z dnia [...] lipca 2001 r. wystąpiła o dalsze przedłużenie terminu zajęcia pasa drogowego, na co została wydana odrębna decyzja. Zdaniem organu przez zgłoszenie terenu do protokolarnego odbioru i odbiór protokolarny, rozumie się zakończenie wszystkich prac związanych, w tym wypadku z budową kanalizacji, łącznie z przykanalikami, dogęszczenie zgodnie z normami potwierdzone wynikami badań oraz pisemne zgłoszenie terenu do odbioru, czyli odtworzenie terenu zgodnie z warunkami decyzji na zajęcie pasa drogowego, czego "R." Sp. z o.o. nie dopełniła. Należy wskazać, że zakończenie robót spółka zgłosiła dopiero pismem z dnia [...] sierpnia 2001r. Ustalony materiał dowodowy w sprawie pozwalał uznać, że nie była przywracana należyta przejezdność ulicy [...], zgodnie z warunkami decyzji na zajęcie pasa drogowego, grunt z wykopów nie był warstwowo dogęszczany, do zasypywania wykopów używany był grunt rodzimy z gliną, rów odwodnieniowy w ulicy był zasypany, co było sygnalizowane pismem [...] z dnia [...] maja 2001 r. (pismo znajduje się w aktach sprawy) i że organizacja prac związana z budową kanału w ul. [...] uniemożliwiała całkowite udostępnienie terenu, gdyż w okresie od [...] lipca do [...] lipca 2001 r. na ulicy nie było zmieniane oznakowanie, nie były likwidowane wszystkie wykopy (jedynie wygradzane) oraz w pasie drogi wykonawca zostawiał grodzice pionowe w sposób uniemożliwiający swobodny przejazd, przez co wykonawca naruszył art. 40 ust. 6 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (,,Art. 40.6. Zajmujący pas drogowy jest obowiązany zapewnić bezpieczne warunki ruchu i przywrócić pas do poprzedniego stanu użyteczności w określonym terminie."). Zatem Kolegium wyraziło pogląd, że pomimo deklaracji w harmonogramie robót dotyczącym wykonywania prac w dni robocze, soboty i niedziele nie powinny być odliczone przy obliczaniu należności za zajęcie pasa drogowego, bowiem jak wynika z akt sprawy (jw.), pas drogowy był zajęty przez cały okres od dnia [...] maja 2001 do dnia [...] sierpnia 2001 r., zatem należało naliczyć opłatę za cały ten okres (w niniejszej sprawie za okres od dnia [...] lipca 2001 r. do dnia [...] lipca2001 r.). Zgodnie bowiem z §7 ust. l w/w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych: "zajmujący pas drogowy jest obowiązany powiadomić zarząd drogi o zakończeniu robót i przywróceniu zajmowanego odcinka pasa do poprzedniego stanu użyteczności", co zostało w omawianym przypadku dopełnione dopiero z dniem [...] sierpnia 2001 r. Zatem argumenty strony odwołującej się, jako nie mogące podważyć w/w argumentacji, są niezasadne. Należy w tym miejscu stwierdzić, że organ I instancji w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji nieprawidłowo powołał przepisy: art. 36 ustawy o drogach publicznych i §11 ust. l i 4 w/w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych, które dotyczą samowolnego zajęcia pasa drogowego, co nie dotyczy omawianego przypadku. Z kolei nie wszystkie przepisy stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji zostały powołane w jej sentencji. Nie miało to jednak wpływu na rozstrzygnięcie, które zostało sformułowane na podstawie materialnej: • art. 40 ust. l i 4 ustawy o drogach publicznych - podstawa materialna wydawania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego i pobierania opłat za zajęcie pasa drogowego m.in. za zezwoleniem i za umieszczanie w nim urządzeń nie związanych z funkcjonowaniem dróg, • §l w/w rozporządzenia - dotyczy określenia pojęcia "zajęcie pasa drogowego", • §8 ust. l i 3 oraz §10b w/w rozporządzenia - w zakresie dotyczącym ustalenia opłaty za zajęcie pasa drogowego (ta podstawa prawna została powołana) - opłata została wyliczona prawidłowo, • §8 ust. 6 pkt l (ten przepis nie został powołany) oraz §l0b w/w rozporządzenia - w zakresie dotyczącym ustalenia ryczałtu za utrudnienia w ruchu – opłata ta została wyliczona prawidłowo. W skargach na powyższe decyzje strona domagała się ich uchylenia zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania art. 7 i 77 §1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego organy jednostronnie i fragmentarycznie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, pomijając przede wszystkim harmonogram robót, z którego wynikało, że droga była przejezdna w soboty i niedziele, a więc w te dni nie był zajmowany pas drogowy w związku z czym brak było podstaw do obciążania spółki opłatą za dni wolne od pracy. W odpowiedzi na skargi – organ wniósł o ich oddalenie powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach. Skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały przekazane do rozpoznania – Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zgodnie z art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy art. 40 ust. 1 i 4 ustawy o drogach publicznych oraz §1 i 8 ust. 1, 3 i 6 pkt 1, §10 ust. 1 i 2 pkt 2 i §10b rozporządzenia Rady Ministrów z 24 stycznia 1986r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych. §10b powołanego rozporządzeniem Rady Ministrów pozwala na zmianę stawek opłat stosownie do kwartalnego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Zgodnie z art. 40 ust. 4 tej ustawy za zajęcie pasa drogowego i za umieszczenie w nim urządzeń nie związanych z funkcjonowaniem dróg pobiera się – co do zasady – opłaty, a za niedotrzymanie warunków określonych w zezwoleniu lub zajęcie pasa bez zezwolenia pobiera się kary pieniężne. Na podstawie art. 40 ust. 7 ustawy o drogach publicznych Rada Ministrów została upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia, zasad i warunków udzielania zezwoleń na zajmowanie pasa drogowego i umieszczania w nim urządzeń nie związanych z funkcjonowaniem drogi oraz opłat z tego tytułu, jak również kar pieniężnych za zajęcie pasa drogowego i umieszczanie w nim urządzeń bez zezwolenia oraz trybu dochodzenia roszczeń z tytułu szkód poniesionych w związku ze zmianą warunków określonych w zezwoleniu lub jego cofnięciem, a także organów właściwych w tych sprawach. Niezależnie od przedstawionych regulacji, wyczerpujących w ocenie Sądu treść upoważnienia ustawowego zawartego w powoływanym art. 40 ust. 7 ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych, Rada Ministrów postanowiła w §10b ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych, że stawki opłat m.in. za umieszczanie reklam podlegają zmianom stosownie do kwartalnego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w stosunku do kwartału poprzedniego, licząc od następnego miesiąca po miesiącu, w którym wskaźnik ten został ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Jeśli zezwolenie na zajęcie pasa drogowego zostało wydane przed ogłoszeniem wspomnianego wskaźnika, stawki opłat nie ulegają przeliczeniu według nowego wskaźnika (§10b ust. 2). W tej sytuacji przy ocenie zgodności z prawem decyzji administracyjnych, dotyczących opłat związanych z zajęciem pasa drogowego na cele inne niż służące ruchowi drogowemu (umieszczenie reklamy), pojawia się zagadnienie podobne do problemu legalności zasad waloryzacji opłat drogowych za przejazdy pojazdów nienormatywnych (§10 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 marca 1998r. w sprawie opłat drogowych, Dz. U. Nr 40, poz. 230). Zdaniem Sądu określone w ustawie o drogach publicznych uprawnienia Rady Ministrów do wydania aktu wykonawczego w omawianym zakresie obejmowały jedynie prawo do określenia w drodze rozporządzenia zasad i warunków udzielania zezwoleń na zajmowanie pasa drogowego i umieszczanie w nim urządzeń nie związanych z funkcjonowaniem drogi oraz opłat z tego tytułu, jak również kar pieniężnych za zajęcie pasa drogowego i umieszczanie w nim urządzeń bez zezwolenia oraz trybu dochodzenia roszczeń z tytułu szkód poniesionych w związku ze zmianą warunków określonych w zezwoleniu lub jego cofnięciem, a także do określenia organów właściwych w tych sprawach. Rada Ministrów nie miała zatem prawa do "ustanawiania" innych organów współdecydujących o wysokości stawki opłaty. A tak właśnie uczyniła, ponieważ faktycznie o wysokości opłaty rozstrzyga jedynie w części stawka określona przez Radę Ministrów, w pozostałej zaś części – stawka określona przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Należy w związku z tym przypomnieć, że stosownie do art. 87 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a także akty prawa miejscowego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Zgodnie natomiast z art. 92 ustawy zasadniczej rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Ponadto – co najważniejsze – organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji w tym zakresie innemu organowi. Konstytucja zabrania więc tworzenia tzw. upoważnień "kaskadowych" do wydania aktu wykonawczego, zaś samym upoważnieniom ustawowym stawia wysokie wymagania co do precyzji, z jaką powinny określać cechy aktu wykonawczego. Ponadto przewidziane w art. 40 ust. 7 ustawy o drogach publicznych upoważnienie, określając wyraźnie zakres uprawnień Rady Ministrów do wydania rozporządzenia, nie przewidziało prawnej możliwości wprowadzenia przez ten organ jakichkolwiek instrumentów waloryzacyjnych. Gdyby ustawodawca przewidywał taką możliwość, to albo sam wprowadziłby w ustawie stosowne środki, albo – wykonując konstytucyjny obowiązek w zakresie udzielenia upoważnienia ustawowego do wydania aktu wykonawczego (tj. określając "... zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu") – powinien był wyraźnie wskazać na prawną możliwość wprowadzenia przez Radę Ministrów określonych rozwiązań waloryzacyjnych. Tego jednak ustawodawca w badanym zakresie nie uczynił. Zdaniem Sądu nie można twierdzić, iż w świetle obowiązującego systemu prawnego nie jest w ogóle dopuszczalne "waloryzowanie" jakichkolwiek opłat na podstawie wskaźnika Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie cen towarów i usług konsumpcyjnych. Takie waloryzowanie jest dopuszczalne, jednakże musi ono być wyraźnie przewidziane, jak wspomniano, w samej ustawie, tj. w konkretnym przepisie ustawy, stanowiącym upoważnienie do takiego właśnie obliczenia i wymierzenia opłaty lub kary przez organ załatwiający określoną sprawę administracyjną. Takie na przykład rozwiązanie waloryzacyjne zostało przewidziane w art. 5 oraz art. 227 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741, ze zm.). W myśl powołanego art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Również we wspomnianym art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami zastrzeżono, iż do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości, waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Przykład waloryzacji cen nieruchomości uwidacznia więc, że system prawny wprowadza w ustawach podstawy do nałożenia na określony podmiot prawny obowiązku wynikającego ze zmiennej w czasie wartości określonych praw lub rzeczy. Podkreślić należy również, że wprowadzenie do systemu prawnego instrumentów waloryzacyjnych jest odstępstwem od zasady nominalizmu. Na uwarunkowania prawne w zakresie wprowadzania takich odstępstw zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lipca 1996r., III ARN 23/96 (OSNAP 1997, Nr 4, poz. 46), stwierdzając m.in., że "... zasada nominalizmu jest zasadą ponadgałęziową polskiego porządku prawnego i odstępstwa od niej wymagają wyraźnej podstawy ustawowej. Wymaganie wyraźnej podstawy ustawowej wynika także z zasady właściwej prawu administracyjnemu, iż decyzja jako jednostronne władcze rozstrzygnięcie musi mieć podstawę ustawową nie tylko dotyczącą samej możliwości jej wydania, ale także zawarcia w niej odpowiedniej treści – zawarcia w decyzji waloryzacyjnej klauzuli..., określającej wysokość świadczenia z tytułu opłaty...". W świetle wskazanych zasad konstytucyjnych i orzecznictwa oraz systemowej wykładni prawa w zakresie tworzenia aktów normatywnych, zakreślone w rozpoznawanej sprawie kompetencje Rady Ministrów zostały przekroczone. Podobnie jak w sprawach dotyczących wspomnianych opłat za przejazd pojazdów nienormatywnych należy – w ocenie WSA – omawianej regulacji prawnej, zawartej w §10b ust. 1 rozporządzenia z 24 stycznia 1986r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych (Dz. U. Nr 6, poz. 33, ze zm.), które zostało wprowadzone w życie już w czasie obowiązywania konstytucji z 2 kwietnia 1997r., postawić zarzut niezgodności zarówno z art. 2 i 92 konstytucji, jak i z art. 40 ust. 7 powoływanej ustawy o drogach publicznych. W rozpoznawanej sprawie nie występuje przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145a k.p.a., gdyż Trybunał konstytucyjny nie wypowiadał się czy §10b ust.1 w/w rozporządzenia był zgodny czy nie z ustawą o drogach publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że stwierdzenie na tle rozpoznawanej sprawy, iż Sąd ma uprawnienia do samodzielnej kontroli legalności podstawowych aktów prawnych i dlatego też stwierdzając z wyżej wymienionych powodów niekonstytucyjność §10b ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych ma podstawę do uchylenia decyzji wydanej na podstawie powołanego przepisu. Ewentualne przyjęcie dopuszczalności stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nieważności decyzji w sytuacji braku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego byłoby bowiem skutkiem dalej idącym niż przewidział to ustawodawca dla spraw w których wypowiadał się najwyższy w świetle Konstytucji organ powołany do kontroli aktów prawotwórczych – tj. Trybunał Konstytucyjny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 §1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. i 152 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI