II SA 2861/03

II SA 2861/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kuba /sprawozdawca/
Grażyna Śliwińska
Halina Emilia Święcicka /przewodniczący/
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
W IMIENIU RZECZYSPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie: NSA Andrzej Kuba (spr.) WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi K.S. prowadzącej działalność pod firmą "G." PPUH Import-Export, M. K. prowadzącego działalność pod firmą Zakład Usługowo-Handlowy "E." na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2003 Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku [...] uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2002 r.
Uzasadnienie
W dniu [...] marca 2002 r. rzecznik patentowy Z.K. - działający w imieniu K.S. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "G." PPHU Import-Export oraz M.K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Usługowo-Handlowy "E." (zwani dalej "zgłaszającymi" lub "skarżącymi"), zgłosił do opatentowania wynalazek pod tytułem "Sposób wytwarzania lodów twardych kręconych i urządzenie do wytwarzania lodów twardych kręconych" (zgłoszenie nr [...]).
W świetle skrótu opisu wynalazek ten rozwiązuje zagadnienie sposobu wytwarzania lodów twardych oraz konstrukcję urządzenia do stosowania tego sposobu.
Urząd Patentowy RP decyzją z dnia v czerwca 2002 r. Nr [...] w oparciu o art. 223 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 r., Nr 19, poz. 508), zwanej dalej p.w.p. umorzył postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Urząd Patentowy RP wskazał, iż postępowanie ulega umorzeniu, ponieważ opłata za zgłoszenie nie została uiszczona w wyznaczonym terminie. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi zgłaszających w dniu [...] czerwca 2002 r.
Pełnomocnik zgłaszających w piśmie z dnia [...] czerwca 2002 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłoszenia wynalazku nr [...]. Jednocześnie wyjaśnił, iż zgłaszający nie wnieśli opłaty za zgłoszenie wynalazku w terminie, ponieważ przebywali w celach szkoleniowo-handlowych we Włoszech. Pełnomocnik załączył przy piśmie kserokopię przelewu opłaty w wysokości [...] zł dokonanej w dniu [...] czerwca 2002 r. przez K.S.. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą "G." PPUH.
Rozpoznając wniosek pełnomocnika zgłaszających o ponowne rozpatrzenie zgłoszenia wynalazku pt. "Sposób wytwarzania lodów kręconych i urządzenie do wytwarzania lodów kręconych" Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2002 r. o umorzeniu postępowania.
Według ustaleń Urzędu Patentowego potwierdzenie dokonania zgłoszenia wraz z wezwaniem do uiszczenia opłaty za zgłoszenie oraz pouczeniem o skutkach jej niezapłacenia wysłano dnia [...] marca 2002 r.
Zdaniem Urzędu Patentowego brak jest podstaw do uchylenia decyzji o umorzeniu postępowania, albowiem nie zostało uprawdopodobnione przez zgłaszającego, że uchybienie w uiszczeniu opłaty nastąpiło bez jego winy.
Urząd Patentowy podkreślił fakt, iż reprezentujący zgłaszających w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik nie był umocowany do podejmowania w ich imieniu tylko niektórych czynności, a zwłaszcza nie zostało wyłączone z zakresu jego działania uiszczanie opłat. Urząd Patentowy wywiódł z powyższego założenia, że pełnomocnik zobowiązany był do wniesienia w imieniu zgłaszających opłaty za przedmiotowe zgłoszenie, bez względu na to czy mocodawcy przebywali w kraju czy za granicą. Uznał także, że zawinione niezachowanie przez pełnomocnika terminu do wniesienia opłaty musi być traktowane jako zawinione zachowanie zgłaszających. Powyższe stwierdzenie wynika zdaniem Urzędu Patentowego z profesjonalnego charakteru świadczonych przez rzecznika patentowego usług oraz nieograniczonego zakresu umocowania do reprezentowania zgłaszających w niniejszej sprawie. W konkluzji uzasadnienia decyzji Urząd patentowy powtórzył, iż wobec braku uwiarygodnienia przez pełnomocnika zgłaszających okoliczności, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy postanowiono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
Od powyższego rozstrzygnięcia Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego zostało wniesione przez jednego z członków zespołu orzekającego zdanie odrębne. Zdaniem autora zdania odrębnego, z treści pełnomocnictwa udzielonego w dniu [...] lutego 2002 r. wynika, iż pełnomocnik został upoważniony do działania w imieniu zgłaszającego jedynie do podejmowania ściśle określonych czynności, a mianowicie do postępowania przed Urzędem Patentowym w sprawie rozpatrywania i utrzymania ochrony wynalazku pt. "Urządzenie do produkcji lodów", podczas gdy w zgłoszeniu z dnia [...] marca 2002 r. zawarto żądanie udzielenia ochrony na dwie kategorie wynalazków tj. na sposób i na urządzenie do realizacji sposobu. Fakt ten jest -zdaniem autora zdania odrębnego - argumentem przemawiającym za uznaniem, że to nie pełnomocnik, lecz zgłaszający byli zobowiązani do wniesienia opłaty za zgłoszenie, jak również uprawdopodobnienia winy w niedotrzymaniu terminu. Jako, że w ocenie autora zdania odrębnego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawdopodobniono brak winy zgłaszających w niedotrzymaniu terminu oraz uiszczono zaległą opłatę, decyzja o umorzeniu postępowania winna być uchylona na podstawie art. 225 ust. 3 p.w.p.
Na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] reprezentujący zgłaszających pełnomocnik wniósł w dniu [...] lipca 2003 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących przyznał, iż otrzymał z Urzędu Patentowego potwierdzenie dokonania zgłoszenia wynalazku pod tytułem "Sposób wytwarzania lodów twardych kręconych i urządzenie do wytwarzania lodów twardych kręconych" wraz z informacją o oznaczeniu zgłoszenia numerem [...]. Następnie wskazał, że wezwał zgłaszających w odrębnie skierowanym do nich piśmie do wniesienia opłaty w wysokości [...] zł, wyznaczając im zarazem termin do [...].04.2003 r. O nieuiszczeniu przez zgłaszających stosownej opłaty pełnomocnik dowiedział się z uzasadnienia doręczonej mu w dniu [...] czerwca 2002 r decyzji Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r. o umorzeniu postępowania. Pełnomocnik skarżących polemizuje ze stanowiskiem Urzędu Patentowego jakoby brak uiszczenia opłaty za zgłoszenie było wynikiem jego zawinionego działania. Na potwierdzenie powyższego wskazuje, że dopiero w dniu [...] czerwca 2002 r. powziął wiadomość o przyczynach niewykonania wezwania przez jego mocodawców. Pełnomocnik stawia także zarzut Urzędowi Patentowemu, iż to z powodu braku wezwania go na posiedzenie Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego, nie mógł udowodnić braku winy w niedotrzymaniu terminu do uiszczenia opłaty.
Urząd Patentowy wniósł o oddalenie skargi. Wskazane przez pełnomocnika skarżących zarzuty, mające być podstawą wystąpienia ze skargą, są bezzasadne. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymał powody podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także wskazał na uchybienia, które jego zdaniem świadczą o małej staranności w prowadzeniu sprawy przez pełnomocnika skarżących, w tym niedokładne określenie przedmiotu zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2003 r., omyłkę w podaniu daty czynności (zamiast [...].03.2002 r. pełnomocnik wskazał [...].03.2003 r.), błędne wskazanie zgłaszającym daty dokonania wpłaty za zgłoszenie patentowe, a także niepodjęcie działań przypominających i sprawdzających czy opłata została uiszczona przez zgłaszających.
Urząd Patentowy ustosunkował się również do podniesionego w skardze zarzutu braku wezwania pełnomocnika na posiedzenie Izby Odwoławczej. W ocenie Urzędu Patentowego rozpatrzenie niniejszej sprawy nie wymagało osobistego udziału strony, gdyż jedynie w uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy jest to niezbędne, możliwe jest zarządzenie rozprawy przy osobistym udziale strony.
W uiszczeniu opłaty zgłoszeniowej nie była również przeszkodą, zdaniem Urzędu Patentowego, nieobecność zgłaszających w kraju, albowiem opłata ta mogła być dokonana przez pełnomocnika lub też samych zgłaszających przebywających za granicą.
Urząd Patentowy ostatecznie nie podzielił argumentów pełnomocnika skarżących i uznał, że wskazywane przez niego okoliczności nie uprawdopodobniają braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za zgłoszenie.
Urząd Patentowy nie odniósł się także w odpowiedzi na skargę do kwestii związanych z oceną zakresu udzielonego w dniu [...] lutego 2002r. pełnomocnictwa do reprezentowania zgłaszających w postępowaniu administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271, nr 240, poz. 2052) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) zwanej dalej p.s.a. sądy administracyjne są powołane do oceny zgodności m.in. wydawanych decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z obowiązującym prawem. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym.
W niniejszej sprawie badaniu Sądu pod względem zgodności z prawem podlega zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Urzędu Patentowego RP wydana w I instancji. Powyższe decyzje zostały wydane w postępowaniu toczącym się przed Urzędem Patentowym, dotyczącym zgłoszenia wynalazków. Kontrolując zaskarżone decyzje z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2002 r. narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Kodeks postępowania administracyjnego w art. 32 wyraża zasadę, że strona może działać w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Zasada ta została uszczegółowiona w ustawach - Prawo własności przemysłowej oraz Ustawie o rzecznikach patentowych. W myśl art. 236 ust. 1 p.w.p pełnomocnikiem strony w postępowaniu przed Urzędem Patentowym w sprawach związanych z dokonywaniem i rozpatrywaniem zgłoszeń oraz utrzymywaniem ochrony wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych może być tylko, z wyjątkiem ust. 2, rzecznik patentowy. Stosownie zaś do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz.U. Nr 49, poz. 509) rzecznik patentowy występuje w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, sądami i organami orzekającymi w sprawach własności przemysłowej. Stosownie zaś do dyspozycji art. 252 p.w.p. w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Natomiast zgodnie z art. 36 p.s.a. pełnomocnictwo może być: 1) ogólne- do prowadzenia spraw przed sądami administracyjnymi; 2) do prowadzenia poszczególnych spraw: 3) do niektórych tylko czynności w postępowaniu. W myśl art. 40 p.s.a. zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym* mowa w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.
Wymienione przepisy ustawy o rzecznikach patentowych oraz Prawa własności przemysłowej, jak również kodeksu postępowania administracyjnego nie rozróżniają powyższych rodzajów pełnomocnictwa. Przepis art. 32 k.p.a ogranicza jedynie dopuszczalność działania pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy charakter czynności wymaga osobistego działania strony. Brak uregulowania explicite w ustawie innych ograniczeń co do przedmiotowego zakresu pełnomocnictwa prowadzi do konkluzji, iż strona może w postępowaniu administracyjnym, a zatem również przed Urzędem Patentowym udzielić pełnomocnictwa w takim zakresie, w jakim uzna to za stosowne. Pełnomocnictwo udzielone rzecznikowi patentowemu może być zatem ogólne albo szczególne. Pełnomocnictwo ogólne upoważnia do prowadzenia wszelkich spraw mocodawcy, natomiast pełnomocnictwo szczególne upoważnia do prowadzenia konkretnej sprawy, wymienionej w treści pełnomocnictwa albo do dokonania poszczególnych czynności.
Z uwagi na fakt, że pełnomocnik może uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym w zakresie udzielonego mu umocowania oraz o ile zezwala na to charakter przeprowadzanej czynności, nakłada to na organ administracji publicznej obowiązek badania z urzędu w każdym stadium postępowania, poza prawidłowością umocowania, także rodzaj udzielonego przez stronę pełnomocnictwa oraz charakter czynności.
W niniejszej sprawie zgłaszający w dniu [...] lutego 2002r. udzielili pełnomocnictwa rzecznikowi patentowemu Z.K. "do występowania przed Urzędem Patentowym RP w zakresie wynalazku p.t.» Urządzenie do produkcji lodów«".
Powstaje zatem pytanie, co oznacza zwrot "do występowania przed Urzędem Patentowym RP ...". Odpowiadając na to pytanie, należy przede wszystkim odwołać się do językowego znaczenia czasownika "występować", które jest jasne. Występować, to "zabrać publicznie głos, zacząć działać w jakiejś dziedzinie, dać się poznać w jakiejś roli" ("Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczak, PWN Warszawa 2002, s. 793) jak również "pokazywać się publicznie, dawać się poznać w jakiejś roli, zabierać głos w jakiejś sprawie" ("Nowy słownik poprawnej polszczyzny" po red. A. Markowski, PWN Warszawa 2003, s. 1241). W świetle powyższych definicji należy uznać, że występowanie przez pełnomocnika w imieniu mocodawcy obejmuje głównie te czynności zastępowania, które koncentrują się bardziej na stawaniu, pojawianiu się na posiedzeniu lub rozprawie, niż na prowadzeniu sprawy.
W ocenie Sądu, fakt użycia przez zgłaszających w udzielonym w dniu [...] marca 2002 r. pełnomocnictwie sformułowania o węższym zakresie niż przedmiot zgłoszenia patentowego nie upoważnia do wnioskowania, iż upoważnili oni w ten sposób pełnomocnika do działania w zakresie wykraczającym poza wskazany w pełnomocnictwie, a mianowicie do podjęcia czynności związanych z udzieleniem i utrzymaniem przez Urząd Patentowy ochrony na wynalazek dotyczący zgłoszenia nr [...] pod tytułem "Sposób wytwarzania lodów twardych kręconych i urządzenie do wytwarzania lodów twardych kręconych".
W niniejszej sprawie Urząd Patentowy w rzeczy samej nie dokonał w sposób prawidłowy oceny zakresu umocowania rzecznika patentowego do zastępowania zgłaszających określonego w pełnomocnictwie z dnia [...] marca 2002 r.
Z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie zgłaszający udzielili pełnomocnictwa szczególnego, ograniczając zastępstwo rzecznika patentowego do występowania przed Urzędem Patentowym RP w zakresie wynalazku p.t. "Urządzenie do produkcji lodów", Urząd Patentowy winien skierować wezwanie do dokonania opłaty za zgłoszenie Nr [...] nie do pełnomocnika lecz do zgłaszających. Słusznie bowiem podnoszone zostało w zdaniu odrębnym, iż pełnomocnik nie był zobowiązany do wniesienia opłaty za zgłoszenie tylko zgłaszający, jak i uprawdopodobnienia braku swej winy w niedotrzymaniu terminu.
Zgodzić się natomiast należy z tymi wywodami Urzędu Patentowego, zgodnie z którymi pełnomocnik jest osobą, która dokonuje czynności za reprezentowaną stronę postępowania i która winna dbać o interesy zastępowanego, w szczególności przeciwdziałać ich naruszeniu. W wypełnianiu przyjętych obowiązków powinien kierować się zasadami etyki zawodowej oraz zachowywać należytą staranność. Utożsamienie osoby pełnomocnika z zastępowaną stroną powoduje, że nie może on skutecznie podnosić braku winy w uchybieniu terminu, które zostało spowodowane przez tą stronę. Podkreślenia wymaga jednak, iż owa rygorystyczna zasada doznaje ograniczenia, gdyż zastosować ją można wyłącznie w stosunku do tych działań, w zakresie których pełnomocnik został umocowany do reprezentacji, nie dotyczy zaś czynności wykraczających poza zakres jego pełnomocnictwa.
W rozpatrywanej sprawie Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia tej reguły procesowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez błędne przypisanie pełnomocnikowi obowiązku w dokonaniu opłaty zgłoszeniowej, Urząd Patentowy przyjął, iż uchybienie w zakresie terminowego jej uiszczenia jest zawinionym działaniem pełnomocnika, a tym samym nie uwzględnił podnoszonych przez niego okoliczności usprawiedliwiających brak winy po stronie jego mocodawców, co w konsekwencji skutkowało wydaniem wadliwej decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. (Nr [...]) utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2002 ([...]) o umorzeniu postępowania.
W tym stanie sprawy zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu, stosownie do
przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.s.a.