II SA 2717/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2004-03-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochrona danych osobowychRODOprzetwarzanie danychudostępnianie danychkonsumentcesja wierzytelnościfirma windykacyjnazgodakodeks cywilnyustawa o ochronie danych osobowych

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję GIODO dotyczącą udostępniania danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej bez jego zgody, uznając takie działanie za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych.

Sprawa dotyczyła udostępnienia danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej w związku z cesją wierzytelności, bez jego zgody. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nakazał zaprzestanie takiego udostępniania, uznając je za naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych i przepisów kodeksu cywilnego dotyczących klauzul niedozwolonych w umowach konsumenckich. Skarżąca spółka kwestionowała tę decyzję, argumentując, że cesja wierzytelności jest dopuszczalna bez zgody dłużnika i że nie doszło do naruszenia jego praw. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że udostępnianie danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej bez jego zgody, w kontekście przepisów o ochronie danych osobowych i klauzul niedozwolonych, jest niedopuszczalne.

Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dotyczyła skargi na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO), która nakazywała spółce nieudostępnianie danych osobowych Pana Z. C. w związku z przelewem wierzytelności bez jego zgody. Pan Z. C. podniósł, że jego dane zostały udostępnione firmie windykacyjnej przez pierwotnego usługodawcę telekomunikacyjnego bez jego wiedzy i zgody, co uważał za naruszenie jego praw. GIODO uznał, że udostępnienie danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej na podstawie art. 509 Kodeksu cywilnego (przelew wierzytelności) bez jego zgody stanowi naruszenie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, w szczególności art. 23 ust. 1 pkt 1, a także może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 w związku z art. 385³ pkt 5 Kodeksu cywilnego. Spółka skarżąca kwestionowała tę interpretację, argumentując, że cesja wierzytelności jest dopuszczalna bez zgody dłużnika, a przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych nie mają zastosowania do umów między przedsiębiorcami. Podnosiła również zarzut bezprzedmiotowości postępowania, gdyż wierzytelność została już przelana na inną firmę. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że choć ocena ważności umowy przelewu należy do sądu powszechnego, to kontrola legalności przetwarzania danych osobowych jest kompetencją GIODO i sądu administracyjnego. Sąd uznał, że udostępnianie danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej bez jego zgody, w kontekście przepisów o ochronie danych osobowych i przepisów dotyczących umów konsumenckich (art. 385³ pkt 5 kc), jest niedopuszczalne, nawet jeśli sama cesja wierzytelności jest co do zasady dopuszczalna bez zgody dłużnika. Sąd podkreślił, że w przypadku umów konsumenckich, przeniesienie praw i obowiązków bez zgody konsumenta może naruszać jego interesy, a takie postanowienie umowne byłoby uznane za niedozwolone. Sąd odrzucił również zarzut bezprzedmiotowości postępowania, wskazując, że GIODO miał kompetencje do wydania decyzji dotyczącej przetwarzania danych, niezależnie od skuteczności samej umowy przelewu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, udostępnienie danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej w związku z cesją wierzytelności bez jego zgody jest niedopuszczalne, gdyż stanowi naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych oraz może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu przepisów o ochronie praw konsumenta.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że choć art. 509 kc generalnie zezwala na przelew wierzytelności bez zgody dłużnika, to w przypadku umów konsumenckich należy badać, czy takie działanie nie narusza praw konsumenta. Art. 385³ pkt 5 kc wskazuje, że postanowienia zezwalające na przeniesienie praw i obowiązków bez zgody konsumenta są niedozwolone. W kontekście ochrony danych osobowych, przetwarzanie danych jest dopuszczalne m.in. za zgodą osoby, której dane dotyczą, lub gdy jest niezbędne do wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów administratora, pod warunkiem, że nie narusza to praw i wolności osoby. Udostępnienie danych konsumenta firmie windykacyjnej bez jego zgody, w sytuacji gdy może to prowadzić do pogorszenia jego sytuacji prawnej lub organizacyjnej, jest niedopuszczalne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.o.d.o. art. 23 § 1

Ustawa o ochronie danych osobowych

Przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne m.in. gdy osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę (pkt 1) lub gdy jest to niezbędne do wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów administratorów danych lub odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą (pkt 5). Przekazanie danych na podstawie art. 509 kc bez zgody konsumenta nie spełnia tych przesłanek.

Pomocnicze

k.c. art. 509 § 1

Kodeks cywilny

Przelew wierzytelności jest dopuszczalny bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W kontekście umów konsumenckich, przelew wierzytelności bez zgody konsumenta może być niedopuszczalny.

k.c. art. 385¹ § 1

Kodeks cywilny

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, a kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszają jego interesy, są niedozwolone.

k.c. art. 385³ § 5

Kodeks cywilny

Za niedozwolone postanowienie umowne uznaje się takie, które pozwala kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i obowiązków z umowy na osobę trzecią bez zgody konsumenta.

u.o.d.o. art. 18 § 1

Ustawa o ochronie danych osobowych

W razie stwierdzenia naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, Generalny Inspektor nakazuje administratorowi danych przywrócenie stanu zgodnego z prawem.

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

k.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Udostępnienie danych osobowych konsumenta firmie windykacyjnej bez jego zgody narusza przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Przeniesienie praw i obowiązków bez zgody konsumenta, w kontekście umów konsumenckich, może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne. Postępowanie administracyjne nie staje się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy wierzytelność została przelana, a organ nadal ma kompetencje do oceny legalności przetwarzania danych.

Odrzucone argumenty

Cesja wierzytelności jest dopuszczalna bez zgody dłużnika na podstawie art. 509 kc, a przepisy o klauzulach niedozwolonych nie mają zastosowania do umów między przedsiębiorcami. Postępowanie zakończone decyzją GIODO było bezprzedmiotowe, ponieważ wierzytelność została przelana na rzecz innej firmy.

Godne uwagi sformułowania

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. niniejsza sprawa dotyczy udostępniania danych osobowych, a nie ważności czy skuteczności umowy przelewu. Ocena legalności przetwarzania danych osobowych należy do kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i sądu administracyjnego. Przelew wierzytelności podobnie jak działalność gospodarcza prowadzona w zakresie windykacji może powodować, że powstaje usprawiedliwiony cel administratora. Należy jednak pamiętać, że nie może nastąpić pogorszenie sytuacji właściciela danych. Sąd rozważał, czy przy umowach konsumenckich dokonanie takiego przelewu bez zgody dłużnika nie sprzeciwia się ustawie. Jeżeli zakazane jest czynić mniej, czyli nie można nawet we wzorcu umownym wyłączyć zgody konsumenta, to zakazane jest czynić więcej, zatem dokonywać takich czynności w ogóle bez zgody konsumenta. Czym innym jest bowiem skuteczność samej umowy, a czym innym przekazanie danych osobowych.

Skład orzekający

Maria Werpachowska

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Jaśkowska

członek

Andrzej Kołodziej

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o ochronie danych osobowych w kontekście cesji wierzytelności i umów konsumenckich, dopuszczalność udostępniania danych osobowych bez zgody konsumenta."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w dacie jego wydania. Interpretacja przepisów o ochronie danych osobowych może ewoluować, zwłaszcza w kontekście RODO.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu udostępniania danych osobowych w kontekście windykacji i cesji wierzytelności, co jest istotne dla wielu konsumentów i przedsiębiorców. Pokazuje konflikt między swobodą obrotu prawnego a ochroną praw konsumenta i danych osobowych.

Czy Twoje dane osobowe mogą być sprzedane bez Twojej zgody? Sąd wyjaśnia zasady cesji wierzytelności w windykacji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA 2717/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-03-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kołodziej
Małgorzata Jaśkowska
Maria Werpachowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Sygn. powiązane
I OPS 2/05 - Wyrok NSA z 2005-06-06
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Grzegorz Walczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2004 r. sprawy ze skargi [...] w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę
Uzasadnienie
Stan sprawy przedstawiał się następująco:
Do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła w dniu 17 września 2002r. prośba Z. C. o zbadanie legalności przetwarzania jego danych osobowych przez [...] z siedzibą w P.. Skarżący podniósł, że jego dane zostały tej Spółce udostępnione przez [...] z siedzibą w W.. Poinformował, że nie ma wobec [...] żadnych zobowiązań i uważa, że o przekazaniu danych osobowych w związku ze sprzedażą długu powinien być wcześniej powiadomiony.
Generalny Inspektor ustalił w toku postępowania, że 14 maja 1999 r. została zawarta pomiędzy Z. C. a [...] umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych, następnie rozwiązana 7 lipca 2000 r. bez uregulowania wynikających z niej należności. W dniu 24 czerwca 2002r. [...] zawarła umowę o przelew, która dotyczyła również wierzytelności Z. C. i w wykonaniu tej umowy udostępniła [...] jego dane osobowe. Zarówno u podstaw udostępnienia jak i przekazania przedmiotowych danych wskazany został przepis art. 509 i następnych kodeksu cywilnego. Pismem z dnia 2 września 2002r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów poinformował Generalnego Inspektora, że w jego opinii, cesja długu abonenta pomiędzy przedsiębiorcą a firmą windykacyjną jest dopuszczalna jedynie za zgodą konsumenta, w przeciwnym razie - przyjęcie dopuszczalności takiej cesji na podstawie art. 3851 § 1 kc spełnia ogólne przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego. Skarżący nie wyrażał zgody na przekazanie przez [...] osobie trzeciej uprawnień wynikających z zawartej z nim umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] nakazał [...] z siedzibą w W. nieudostępniania danych osobowych Pana Z. C. przetwarzanych w związku z przelewem wierzytelności, bez spełnienia warunków określonych w art. 3851 § 1 w związku z art. 3853 pkt 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) tj. bez zgody Pana Z. C.. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 926) przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne gdy osoba, której dane dotyczą wyrazi na to zgodę (art. 23 ust. 1 pkt 1). [...] poprzez zawarcie z Panem C. umowy o świadczenie usług abonenckich nabyła prawo do decydowania o procesie przetwarzania jego danych osobowych w granicach określonych postanowieniami tej umowy i w celu jej realizacji, jak również w celu dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewłaściwego wykonania przedmiotowej umowy. W ocenie Generalnego Inspektora przesłanka wskazana przez [...] (art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych) tj. istnienie przepisu art. 509 kc nie stanowi podstawy prawnej dla udostępnienia danych osobowych [...] w sytuacji, gdy skarżący pozbawiony był możliwości wyrażenia na powyższe zgody. Powołał się przy tym na treść art. 3851 § 1 kc zmieniony z dniem 1 lipca 2000 r. mocą ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271) i art. 3853 § 5 kc. W kontekście rozpatrywanego stanu faktycznego i prawnego uznał, że niedopuszczalne jest udostępnianie przez [...] w drodze przelewu wierzytelności osobom (podmiotom) trzecim danych Pana Z. C. wyłącznie na podstawie art. 509 kc. Takie działanie - niepoprzedzone jego zgodą przyjmuje bowiem charakter niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 3853 pkt 5 kc, te zaś zgodnie z art. 3851 § 1 kc nie są dla konsumenta wiążące. Jednocześnie decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] nakazał [...] z siedzibą w P. usunięcie danych osobowych Pana Z. C., pozyskanych bez jego zgody w związku z zawarciem umowy przelewu wierzytelności od [...] z siedzibą w W..
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] zarzuciła niewłaściwą wykładnię przepisów kodeksu cywilnego i ustawy o ochronie danych osobowych oraz niewłaściwą ocenę stanu faktycznego. W szczególności wskazała na naruszenie:
- art. 105 § 1 kpa, bowiem zachodziła podstawa do umorzenia postępowania, gdyż postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. W chwili wydania decyzji [...] nie przysługiwała żadna wierzytelność w stosunku do Pana C., stąd nie ma przedmiotu, który mógłby podlegać przelewowi bez jego zgody. Wierzytelność ta została przelana na rzecz [...]. Brak jest zatem prawnej możliwości dokonania przelewu, a jednocześnie nie ma uzasadnienia dla przekazania jakiemukolwiek podmiotowi danych osobowych Pana C.,
- art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 105 § 1 kpa, bowiem w myśl art. 18 ustawy o ochronie danych w razie stwierdzenia naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek nakazuje administratorowi danych "przywrócenie stanu zgodnego z prawem". Z uwagi, że nie doszło do naruszenia przepisów ustawy, a przekazanie danych zostało dokonane zgodnie z art. 23 ust 1 pkt 2 i 5 ustawy, stąd brak jest ustawowej przesłanki do zastosowania przez GIODO wobec [...] środków sankcjonujących przewidzianych ustawą,
- nieuwzględnienie podstawy działania wynikającej z przepisu art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych - gdy jest to niezbędne do wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów administratorów danych, o których mowa w art. 3 ust. 2 lub osób trzecich, którym są przekazywane te dane - a przetwarzanie ich nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Windykację należności należy uznać za prawnie usprawiedliwiony cel. Zgodnie z art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych jako przykład prawnie usprawiedliwionego celu, o którym mowa w ust. 1 pkt 5 ustawodawca wskazał właśnie dochodzenie roszczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem przetwarzanie danych osobowych przez przedsiębiorcę w związku z dochodzeniem należności, w tym udostępnianie danych osobowych "osobie trzeciej" znajduje uzasadnienia w art. 23 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy. Działanie w oparciu o tę podstawę oznacza, że po stronie [...] nie istnieje obowiązek wskazania innej podstawy. Stąd brak jest uzasadnienia, że udostępnienie danych osobowych abonenta (konsumenta) firmie windykacyjnej może mieć miejsce jedynie w oparciu o uprzednią pisemną zgodę abonenta. Podstawę tę może stanowić także art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych.
- art. 3851 § 1 i art. 3853 pkt 5 kc oraz art. 509 § 1 kc, bowiem brak jest podstaw do stwierdzenia, że stosunkom zobowiązaniowym z udziałem konsumentów ustawodawca nadał charakter szczególny (rozumiany jako lex specialis), i w odniesieniu do nich należy uznać za wyłączone inne przepisy kodeksu cywilnego, w tym m.in. regulujące zasady i podstawy przenoszenia praw i obowiązków z umów. Brak jest również przesłanek do uznania, że istnieją szczególne "właściwości zobowiązania" w rozumieniu przepisu art. 509 § 1 kc in fine, które przesądzałyby o zakazie dokonywania przelewu wierzytelności przysługującej przedsiębiorcy w stosunku do konsumenta. Zmiana podmiotowa w zakresie osoby wierzyciela w odniesieniu do ściśle określonej, jednostkowej wierzytelności pieniężnej, nie powoduje bowiem przekształcenia stosunku zobowiązaniowego pomiędzy stronami w takim stopniu, że zachodzi zmiana tożsamości tego stosunku, co ewentualnie mogłoby uzasadniać zastosowanie zakazu przenoszenia wierzytelności, ani też nie powoduje po stronie dłużnika (konsumenta) obciążeń i trudności tego rodzaju, że z punktu widzenia ochrony jego interesów należałoby takiej czynności zakazać. Zwróciła również uwagę, że w wyniku cesji wierzytelności charakter ani wysokość zobowiązania nie uległa zmianie. Różnica polega na tym, że ewentualna zapłata powinna zostać dokonana na rzecz [...]. Nie można zatem stwierdzić, że dokonanie przelewu na rzecz [...] spowodowało po stronie Pana C. powstanie szczególnych uciążliwości czy też dodatkowych obciążeń. Stąd brak jest podstaw do przyjęcia, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela naruszałaby jego interesy, a naruszenie to miałoby charakter rażący.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2003r. Wskazał, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że postępowanie administracyjne nie może toczyć się w sytuacji, gdy w jego toku przestał istnieć jego przedmiot, bądź przedmiot ten nie istniał już przed wszczęciem tego postępowania. Żadna z wymienionych okoliczności nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Przyznał, że sam przelew wierzytelności nie pogarsza sytuacji dłużnika, gdyż treść zobowiązania nie ulega zmianie. Jednakże od chwili kiedy prawa wierzyciela zaczęła wykonywać [...] rażącemu pogorszeniu uległa jego sytuacja prawna. Skarżący pozostaje niejako w zawieszeniu pomiędzy [...] a [...], stąd nie jest zasadne twierdzenie, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela nie naruszyła w sposób rażący interesów Pana C.. Podtrzymał argumenty przytoczone uprzednio i podkreślił, że zawarta umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych należy do grupy umów konsumenckich.
W dniu 15 lipca 2003 r. [...] z siedzibą w W. wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą na tę decyzję, żądając jej uchylenia z powodu naruszenia art. 23 ust 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 509 § 1 kc i art. 3851 § 1 i art. 3853 pkt 5 kc oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzuciła bezprzedmiotowość postępowania zakończonego wydaniem decyzji, bowiem [...] nie przysługuje już wierzytelność wobec Pana Z. C. z uwagi na dokonanie jej przelewu na rzecz [...] z siedzibą w P.. Wskazała, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych bezpodstawnie przyjął, że przelew wierzytelności między [...] i [...] był nieważny. Zgodnie z art. 509 § 1 kc wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgodnie z art. 513 § 1 kc dłużnikowi przysługują wobec nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty jakie miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Istnieje zatem zasada przelewu wierzytelności bez zgody dłużnika. Oznacza to, że wyjątki od tej zasady winny być traktowane ściśle. Treść art. 3851 § 1 kc dotyczy umowy zawieranej z konsumentem, chodzi o postanowienia takiej umowy, które nie zostały uzgodnione z konsumentem indywidualnie, a kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszają jego interesy. Artykuł ten odnosi się do analizy umowy zawieranej z konsumentem, nie może być zatem brany pod uwagę przy analizie umowy zawieranej przez dwóch przedsiębiorców. Fakt, że w umowie z Panem C. nie znalazło się postanowienie odnoszące się do umowy przelewu między dwoma przedsiębiorcami oznacza, zdaniem skarżącej, że takie postanowienie nie istnieje, nie było objęte wolą stron, a zatem nie może być podstawą analiz. Nie jest tu właściwe posługiwanie się argumentacją a maiori ad minus, gdyż nie było tu w ogóle określonego cięższego obowiązku.
GIODO pominął, zdaniem skarżącej, argumentację, że do oceny umowy przelewu może mieć zastosowanie art. 3853 § 5 kc, gdyż norma ta traktuje łącznie o dokonaniu przelewu i przekazaniu obowiązków z umowy na rzecz osoby trzeciej. Tymczasem w danej umowie nie zachodziła pozostała część hipotezy. Przepis art. 509 § 1 kc zezwala wierzycielowi na dokonanie przelewu bez zgody dłużnika i nie jest tu konieczne wprowadzenie jakiejkolwiek klauzuli. Z kolei na podstawie art. 519 § 2 kc przejęcie długu może nastąpić przez umowę za zgodą dłużnika i dlatego też wprowadzono art. 3853 § 5 kc.
Skarżąca podniosła, że w decyzjach kierowanych do [...] stwierdzono, że umowa przelewu nie może rodzić skutków prawnych wobec Pana C., a nie stwierdzono, że jest dotknięta wadą nieważności. Podkreśliła, że organ nie wskazał na czym miałoby polegać rażące naruszenie interesów Pana C., gdy art. 3853 kc statuuje tylko domniemanie abuzywności klauzul, a zastosowanie tego przepisu wymaga badania in concreto. Sytuacja dłużnika z uwagi na przelew wcale się nie pogorszyła.
Zdaniem skarżącej istotne jest też, że na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych możliwe jest przekazywanie danych osobowych przez administratora osobie trzeciej, gdy jest to uzasadnione dla realizacji usprawiedliwionego interesu osoby trzeciej. Może to dotyczyć także egzekwowania nabytych wierzytelności.
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie. Odnośnie zarzutu błędnego zastosowania art. 385 i następnych kodeksu cywilnego oraz błędnej wykładni art. 509 § 1 kc podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że w konkretnej sytuacji nie wchodziło w grę umowne wyłączenie przelewu. Uznał jednak sprzeczność umowy przelewu z przepisem art. 3853 pkt 5 i 3851 § 1 kc. Pan C. zawarł bowiem umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych jako konsument. Nie wyrażał też zgody na przeniesienie wierzytelności.
Przelew wierzytelności wobec konsumentów podlega szczególnym zasadom. Generalny Inspektor Danych Osobowych zbadał przy tym, czy umowa przelewu wierzytelności zawarta między [...] i [...] ukształtowała prawa i obowiązki P. C. w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Z dokumentacji wynika bowiem, że kwestionował on swoją należność i obecnie pozostaje w zawieszeniu między [...] a [...]. Na pogorszenie sytuacji dłużnika zwrócił też uwagę Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Pojęcie rażącego naruszenia, jak wskazuje prof. Ewa Łętowska, Prawo umów konsumenckich W-wa 2002 r. s. 341 nie może być sprowadzane do wymiaru ekonomicznego, lecz także niewygody organizacyjnej, mitręgi, straty czasu, nierzetelności traktowania itp. Dlatego Generalny Inspektor uznał, że umowa przelewu wierzytelności była nieważna, bo taki skutek wynika wprost z art. 58 § 1 kc (czynność prawna sprzeczna z ustawą). Podniósł także, że w literaturze wyrażany jest pogląd, iż zgoda konsumenta jest wymagana także a nawet zwłaszcza przy przekazaniu obowiązków. Podkreślił, że pozyskanie danych osobowych Pana C. nie znajdowało oparcia w art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych, bowiem Spółka nie wykazała celu prawnie usprawiedliwionego, a cesja była sprzeczna z prawem. W świetle powyższego Generalny Inspektor zasadnie uznał, że skoro przedmiotowa umowa przelewu jest nieważna z powodu jej sprzeczności z przepisami prawa, to nie zmienił się w jej wyniku administrator danych osobowych Pana Z. C. i nadal jest nim Spółka. Uzasadnione było zatem nałożenie na Spółkę nakazu nieudostępniania w przyszłości danych osobowych, przetwarzanych w związku z przelewem wierzytelności bez zgody zainteresowanego. Stąd bezzasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych i art. 105 kpa i żądanie umorzenia postępowania albo stwierdzenia bezzasadności skargi złożonej przez Pana Z. C..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052/ sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych - art.13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że niniejsza sprawa dotyczy udostępniania danych osobowych, a nie ważności czy skuteczności umowy przelewu. Do decydowania o ważności czy skuteczności umowy właściwy jest sąd powszechny, natomiast ocena legalności przetwarzania danych osobowych należy do kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i sądu administracyjnego. Dlatego też podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma rozważenie przesłanek określonych w przepis art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych.
Skarżący wskazuje jako podstawę przetwarzania danych osobowych pkt 2 i pkt 5 wyżej wskazanego przepisu. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 926) przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne gdy zezwalają na to przepisy prawa. (art. 23 ust. 1 pkt 2). Stąd przesłanką "legalizującą" przetwarzanie danych osobowych jest wyraźne upoważnienie ustawowe (takie, jak na przykład wynikające z ustawy o statystyce publicznej lub o policji). W tym przypadku przepis prawny musi mówić wyraźnie o przekazaniu danych osobowych. Artykuł 509 kc takiej dyspozycji nie zawiera, mówi jedynie o przelewie wierzytelności, zatem nie może być samoistną podstawą przekazania danych osobowych. Dlatego też, zdaniem Sądu, należy rozważyć podstawę przetwarzania danych osobowych na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 5, gdy jest to niezbędne do wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów administratorów danych, o których mowa w art. 3 ust. 2 lub osób trzecich, którym są przekazywane te dane - a przetwarzanie ich nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Umowa o przelewie wierzytelności podobnie jak działalność gospodarcza prowadzona w zakresie windykacji może powodować, że powstaje usprawiedliwiony cel administratora. Należy jednak pamiętać, że nie może nastąpić pogorszenie sytuacji właściciela danych.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych i sąd administracyjny oceniając czy nastąpiło pogorszenie sytuacji rozpatruje ją na tle całokształtu przepisów zarówno przepisów prawa administracyjnego jak i przepisów prawa cywilnego. W ten sposób nie wkracza w kompetencje sądu powszechnego, gdyż nie wypowiada się o ważności umowy przelewu czy też jej skuteczności, lecz o przekazaniu danych z uwzględnieniem obowiązujących przepisów. Z tego względu wypowiedzi Generalnego Inspektora na temat skuteczności czy ważności umowy przelewu mają charakter tylko prawnych dywagacji, które nie są w pełni adekwatne do przedmiotowej sprawy, lecz stanowią wyraz opinii organu.
Oceniając sytuację prawną kontrahenta strony umowy konsumenckiej należy badać, czy nie nastąpiło pogorszenie jego sytuacji prawnej w świetle przepisów dotyczących umów konsumenckich. Sąd przyjął, że art. 509 kc mówi ogólnie o przelewach wierzytelności i pozwala na takie przelewy bez zgody dłużnika, pod warunkiem że nie sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Sąd rozważał, czy przy umowach konsumenckich dokonanie takiego przelewu bez zgody dłużnika nie sprzeciwia się ustawie. Art. 3853 pkt 5 kc wskazuje na to, że niedozwolonym postanowieniem umownym jest takie zezwolenie, które pozwala kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i obowiązków bez zgody konsumenta. Oznacza to, że takie postanowienie nieuzgodnione z nim indywidualnie jeżeli byłoby zawarte we wzorcu umownym nie wiąże go. W konsekwencji takie postanowienie, łącząc go z treścią art. 3853 pkt 5 kc, musiałoby być określone w samej umowie indywidualnie uzgodnionej z konsumentem.
Rację ma skarżący, że jeżeli zakazane jest coś czynić więcej to nie można przyjmować, że zakazane jest czynić coś mniej. W tym przypadku zachodzi jednak sytuacja odwrotna. Mianowicie, jeżeli zakazane jest czynić mniej, czyli nie można nawet we wzorcu umownym wyłączyć zgody konsumenta, to zakazane jest czynić więcej, zatem dokonywać takich czynności w ogóle bez zgody konsumenta.
Na tle art. 3853 pkt 5 kc nie można zezwolić kontrahentowi na zawarcie we wzorcach umownych postanowienia zezwalającego na przeniesienie praw i obowiązków. Zdaniem Sądu, dokonana cesja wierzytelności wiąże się zarówno z przeniesieniem prawa jak i przeniesieniem obowiązków, co potwierdza treść art. 513 § 2 kc jak i treść umowy przelewu, w której nabywca zobowiązał się do wysłania dłużnikowi w imieniu zbywcy pisemnego zawiadomienia o przelewie wierzytelności - § 5 umowy przelewu. Natomiast art. 519 kc nie ma w sprawie znaczenia, bowiem dotyczy wstąpienia osoby trzeciej w miejsce dłużnika za zgodą dłużnika i odnosi się do wszelkich umów. Powołane zaś wyżej przepisy różnicują sytuację przelewu wierzytelności a nie przejęcia długu w zależności od charakteru umowy, w tym umowy konsumenckiej.
Odnośnie zarzutu bezprzedmiotowości decyzji podjętej przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych już po dokonaniu cesji wierzytelności, Sąd uznał go za niezasadny. W świetle art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 kpa oznacza przy tym, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z różnych przyczyn - podmiotowych oraz przedmiotowych. Mogą one powstać na skutek faktów naturalnych lub na skutek zdarzeń prawnych (śmierć strony, ustanie bytu prawnego jednostki, zmiana tytułu własności rzeczy, jej zniszczenie, zniesienie uprawnień lub obowiązków, uchylenie podstaw prawnych do działania administracji publicznej w formach władczych w określonych sprawach - B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz W-wa 2000 r s. 428-429). W sprawie nie ulegało wątpliwości, że nie mogły zachodzić przesłanki bezprzedmiotowości z przyczyn podmiotowych. Strona decyzji nie utraciła przymiotu osoby prawnej i mogła być wobec niej kierowana decyzja administracyjna. Zdaniem Sądu, nie zachodziły też przesłanki bezprzedmiotowości z przyczyn przedmiotowych. [...] nadal dysponowała danymi osobowymi Z. C., była zatem właścicielem danych i istniały władcze kompetencje do orzekania w drodze decyzji na podstawie art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych. Generalny Inspektor zakazał przekazywania danych osobowych w związku z przelewem wierzytelności, bowiem wiązał to z zakresem stwierdzonego naruszenia. Z punktu widzenia art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych nie jest zaś istotne, czy takie czynności były prawnie skuteczne czy nie oraz czy mogły być prawnie skuteczne w przyszłości. Czym innym jest bowiem skuteczność samej umowy, a czym innym przekazanie danych osobowych. Możliwa byłaby sytuacja, gdyby administrator danych przekazywał je bez podstawy prawnej, w związku z czynnościami prawnie nieskutecznymi. Gdyby wówczas Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych umarzał postępowanie, to poza zakresem jego kontroli pozostawałby cały obszar faktycznych działań administratora. Należy też podkreślić, że decyzja nie mogła przybrać innej sentencji, gdyż nakazy lub zakazy stawiane przez Generalnego Inspektora muszą być po pierwsze konsekwencją stwierdzonych naruszeń, po drugie nie mogą generalnie dotyczyć przekazania danych Z. C. na podstawie innych przesłanek i w innych sytuacjach faktycznych i prawnych.
Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i stąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 18 ust. 1 pkt 1 i art. 23 ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy o ochronie danych osobowych orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI