II SA 2245/03

II SA 2245/03 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A.Bogusław Jażdżyk
Janina Kosowska /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Skarżony organ
Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Kosowska Sędzia WSA Z. Ślusarczyk (spr.) Asesor WSA B. Jażdżyk Protokolant G Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2004 r., sprawy ze skargi D. M. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej - oddala skargę.
Uzasadnienie
2 II SA 2245/03
UZASADNIENIE
Orzeczeniem z dnia 14 marca 2003r. Dyrektor Aresztu Śledczego na podstawie art. 130 ust. l ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002r. nr 207, póz. 1761) oraz § 21 ust. l pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego Funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. nr 135 póz. 634) uznał młodszego chorążego D.M. - młodszego wychowawcę działu penitencjarnego Aresztu Śledczego winnym naruszenia dyscypliny służbowej tj. że: w okresie od 12 do 29 grudnia 2002r. zaniechał wymogów formalnych określonych przez przepisy regulujące rozmieszczenie skazanych w celach oraz dopuścił do zaniedbań w zakresie inicjacji niezbędnych działań profilaktycznych wobec osadzonego zakwalifikowanego do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym "[...]", - wymierzył mu karę dyscyplinarną ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym.
D.M. w zażaleniu na te orzeczenie wniósł o jego uchylenie, zarzucając jednostronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem okoliczności jednoznacznie dla niego korzystnych, a przede wszystkim nie wyjaśnienie przyczyn i okoliczności popełnienia przewinienia, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, iż obwiniony nie zapoznał się z aktami osadzonego Z. dotyczącymi części osobopoznawczej "B" oraz rażącą niewspółmierność orzeczonej kary dyscyplinarnej, która nie znajduje uzasadnienia w kontekście wcześniejszych orzeczeń wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy za podobne przewinienia otrzymali kary znacznie łagodniejsze.
Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej orzeczeniem z dnia 6 maja 2003r. utrzymał w mocy orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego. Sąd ten ustalił że: zgromadzony materiał dowodowy oraz wyjaśnienia stron jednoznacznie wskazują, iż wychowawca D. M. dobierając skład osobowy celi nr "[...]"w oddziale "[...]" Aresztu Śledczego nie przestrzegał wymogów formalnych osadzając 12 listopada 2002r. R. Z. przybyłego z transportu innej jednostki, ze skazanymi pierwszy raz przebywającymi w zakładzie karnym. Jest to niezgodne z §4 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998r. w sprawie regulaminu kary pozbawienia wolności (Dz.U. nr 111 póz. 699). Zdaniem Sądu Dyscyplinarnego bezspornym jest, że obwiniony nie wystąpił z formalnym wnioskiem do dyrektora aresztu o osadzenie skazanego Z., zakwalifikowanego do kategorii skazanych zwiększonego ryzyka, zaliczonego do "chronionych" z osadzonymi "pozytywnymi". Nie wystąpił do kierownictwa działu z wnioskiem o umieszczenie w/w skazanego w wykazie "trudnych" i wymagających szczególnej ochrony oraz z wnioskiem o skierowanie skazanego Z. na konsultację do psychologa, tłumacząc ten fakt nieobecnością psychologa. Nie zgłosił skazanego ponownie do wykazu trudnych w grudniu 2002r., ponieważ jak twierdzi, miesięczny okres poprawnego funkcjonowania osadzonego Z. uśpił jego czujność. W ocenie Sądu Dyscyplinarnego obwinionego nie tłumaczy przeludnienie oddziału i brak możliwości wytypowania skazanych recydywistów dla właściwego formalnego osadzania w jednej celi. Przeludnienie i ciągła rotacja osadzonych w areszcie, nakłada na administrację zwiększone obowiązki. Zgodnie z art. 108 ustawy z 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy administracja zakładu karnego ma obowiązek podejmowania odpowiednich działań celem zapewnienia skazanym bezpieczeństwa osobistego w czasie odbywania kary. Wobec czego Sąd ten uznał, że zaniechanie czynności służbowych polegające na zaniedbaniu w zakresie inicjacji działań profilaktycznych wobec osadzonego zakwalifikowanego do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym oraz zaniechania wymogów formalnych określonych przepisami regulującymi rozmieszczenie skazanych w celach miało związek przyczynowo-skutkowy polegający na tym, że skazany R. Z. nie został objęty opieką psychologiczną ani zindywidualizowaną opieką wychowawczą jak również tym, że oddziałowi nie byli uwrażliwieni na problemy adaptacyjne i społeczne skazanego, co mogło ukierunkować ich postępowanie wobec skazanego. Stanowi to naruszenie dyscypliny służbowej przewidziane w art. 125 ust.3 pkt 3 i 4 ustawy o Służbie Więziennej. Zdaniem Sądu Administracyjnego D. M. nie przeanalizował, a tym samym nie zapoznał się z teczką osobopoznawczą część "B" skazanego Z., nie zwrócił uwagi na treść zapisów i zaleceń. Nie dopełnił też obowiązków służbowych wynikających z zakresu jego obowiązków, który w pkt. 11 stanowi, że "ma obserwować zachowanie osadzonych świadczące o ich uczestnictwie w podkulturze przestępczej, a zwłaszcza ustalać role podkulturowe a także osadzonych poszkodowanych i osadzonych biernie uczestniczących w podkulturze".
W ocenie Sądu Dyscyplinarnego zaniechanie obowiązków służbowych przez D. M. mogło doprowadzić do użycia przemocy wobec skazanego Z. przez współosadzonych. Gdyby wychowawca przeanalizował akta osobopoznawcze nie zaakceptowałby składu osobowego celi nr "[...]" w której umieścił skazanego Z..
Sąd Dyscyplinarny uznał, że Dyrektor Aresztu Śledczego wymierzył D. M. odpowiednią karę, stosowną do rodzaju i wagi przewinienia, okoliczności w jakich zostało popełnione, pobudek, stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu.
D.M. wniósł skargę na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego zarzucając rażące naruszenie prawa żądał uchylenia tego orzeczenia i orzeczenia Dyrektora Aresztu śledczego. Zdaniem skarżącego powyższe orzeczenia wydane zostały z obrazą przepisów postępowania dyscyplinarnego tj. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. Uważa, że niezasadnie uznano, iż przedmiotowe postępowanie a w szczególności zebrany w sprawie materiał dowodowy wyjaśnił wszelkie okoliczności związane z popełnionym przewinieniem. A zgodnie z § 6 ust. 2 pkt.2 cyt. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, postępowanie dyscyplinarne ma na celu wszechstronne wyjaśnienie przyczyn i okoliczności popełnienia przewinienia. Skarżący uważa, że dla jego sytuacji prawnej w kwestii stopnia winy i szkodliwości społecznej czynu ma decydujące znaczenie to czy tylko on uchybił swoim obowiązkom, czy też do zaistniałej sytuacji by nie doszło, gdyby była sprawowana kontrola nad jego postępowaniem. Zatem zasadnym było zbadanie czy z zakresu obowiązków M. P. oraz Kierownika Ochrony H. K. nie wynikało, że winni oni sprawować nadzór nad postępowaniem skarżącego. Wobec czego bezzasadnie oddalono wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego. D. M. podkreślił, że z zakresu jego obowiązków wynikało, iż jedynie wnioskował w przedmiocie rozmieszczenia osadzonego, a nie podejmował decyzji odnośnie rozmieszczenia osadzonych.
W ocenie skarżącego zostały także naruszone przepisy dotyczące związków zawodowych. Zgodnie z art. 14 pkt l i 2 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusze mogą zrzeszać się w związku zawodowym.. Stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące ustawy o związkach zawodowych. Jako członek NSZZ Funkcjonariuszy i Pracowników Więziennictwa liczył na pomoc swojej organizacji, która została mu uniemożliwiona z powodu niezgodnego z obowiązującymi przepisami braku poinformowania o toczącym się postępowaniu. Tym samym został naruszony przepis art. 30 ust. 2 prim ustawy o związkach zawodowych oraz art. 46 ust. l i 3 statutu NSZZ Fi PW.
Sąd Dyscyplinarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za gołosłowne i sprzeczne z zebranymi dowodami a wymierzoną karę za współmierną do stopnia zawinienia skarżącego. Zaskarżone orzeczenie jest słuszne z przyczyn podanych w jego orzeczeniu i zapadło zgodnie z obowiązującym prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z § 6 ust.2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej postępowanie dyscyplinarne ma na celu w szczególności wszechstronne wyjaśnienie przyczyn i okoliczności popełnienia przewinienia. Wbrew zarzutowi skarżącego organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne zadośćuczyniły temu wymogowi. W sprawie zebrano szereg dowodów szczególnie dokumentów, przesłuchano świadków i obwinionego. Tak zebrany materiał dowodowy w stopniu wystarczającym wyjaśnia przyczyny i okoliczności popełnienia przez D. M. zarzucanych mu przewinień. W piśmie z 27.02.2003r. (k. 29 akt I Pd - l 703) D. M. zgłosił szereg wniosków dowodowych w szczególności o przesłuchanie świadków i dołączenie dowodów z dokumentów tj. całych akt osobowych M. Z., zakresu obowiązków kierownika Działu Ewidencji, stanu osadzonych w Oddziale "[...]" i całego protokołu postępowania wyjaśniającego dotyczącego znęcania się nad R. Z. W ocenie sądu wnioski te słusznie oddalono, bowiem nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy a zmierzały jedynie do jej przedłużenia. Możliwość oddalenia tego typu wniosków wynika z §16 ust. 3 pkt 3 regulaminu dyscyplinarnego. Trzeba tu podkreślić, że obwinionemu nie zarzuca się, iż doprowadził do znęcania się nad skazanym lecz błędne wnioskowanie co do rozmieszczenia skazanych w celi. Ewentualny brak nadzoru ze strony przełożonych, który to podnosi skarżący, w żaden sposób nie umniejsza jego winy. Skarżący odpowiada za swe działania i zaniechania niezgodne z zakresem jego obowiązków, które są wystarczająco sprecyzowane w wielu punktach (karta "[...]" akt "[...]"), na co powołuje się Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu orzeczenia. Oczywiście z zakresu obowiązków D. M. wynika jednoznacznie, że tylko wnioskuje o rozmieszczeniu osadzonych a decyzje podejmują jego przełożeni. Jednak jego błędne niewłaściwie przygotowane wnioski były podstawą wadliwych decyzji. Żaden przełożony nie jest w stanie sprawdzić dokładnie czy wszystkie wnioski ich podwładnych są słuszne i czy zostały starannie przygotowane, bo po cóż by ich mieli. W każdym razie wbrew stanowisku skarżącego, to że jego przełożeni nie skorygowali jego wadliwych działań i zaniechań nie usprawiedliwia go i nie może być podstawą do odstąpienia od wymierzenia mu kary dyscyplinarnej. Wobec czego prowadzenie postępowania dowodowego w tym kierunku było zbędne.
Zgodnie z art. 125 ust. 2 i 3 pkt 3i 4 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie dyscypliny służbowej, którym jest w szczególności zaniechanie czynności służbowej wynikającej z przepisów prawa i wykonanie czynności służbowej w sposób niedbały albo sprzecznie z obowiązującymi zasadami. Sąd Dyscyplinarny wykazał, szeroko uzasadniając, w jaki sposób skarżący naruszył dyscyplinę służbową. Skarżący nie przeczy, że nie przestrzegał wymogów formalnych osadzając recydywistę R. Z. ze skazanymi pierwszy raz przebywającymi w zakładzie karnym, jest to niezgodne z §4 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12.08.1998r. w sprawie regulaminu kary pozbawienia wolności. Niewątpliwie był to wynik nie przeanalizowania akt osobowych "B" skazanego Z. i jego współosadzonych i zawartych w nich zapisów i zaleceń. Sam zresztą to przyznał (przesłuchanie D. M. "[...]") zeznając " z aktami osobopoznawczymi część "B" skazanego R. Z. dokładnie nie zapoznałem się, przyznaję tę sprawę przespałem". W toku postępowania wersję tę zmienił, ale trudno w tę nową wersję w której twierdzi, że zapoznał się z aktami, uwierzyć zważywszy na okoliczności sprawy. W szczególności na zapisy w aktach osobowych R. Z. i P. N., po przeczytaniu których, nawet powierzchownie, każdy nawet osoba bez doświadczenia w zakresie więziennictwa stwierdziłaby, że tych dwóch skazanych nie może być osadzonych razem w jednej celi. Wystarczy przytoczyć zapisy takie jak " w celu zapewnienia bezpieczeństwa osobistego wskazane jest umieszczenie go w celi z osadzonymi o pozytywnych wzorcach osobowych" (co do R. Z.) i "posiada skłonności do dominacji w celi mieszkalnej" (zapis co do P. N.) aby dostrzec zaniedbanie lub brak kompetencji u skarżącego, który na dodatek nie widzi w tym nieprawidłowości. O ile można byłoby usprawiedliwić skarżącego tym, że jednostka była przeludniona i był problem z doborem odpowiednich osadzonych to tylko w krótkim okresie czasu i po uprzednim zgłoszeniu takiego faktu Dyrektorowi Aresztu (dowodu na to ostatnie skarżący nie przedstawił), ale nie ma usprawiedliwienia dla takiej sytuacji trwającej przez dłuższy okres czasu. To, że R. Z. nie skarżył się nie usprawiedliwia D. M., bowiem z doświadczenia wynika, że to nie "przedszkole" i skazani w obawie o swoje życie i zdrowie skarg nie zgłaszają. Słusznie też zauważa Sąd Dyscyplinarny, że dziwi postawa wychowawcy między innymi w braku reakcji oraz wnikliwego spojrzenia na problem odstąpienia łóżka przez R. Z. i spaniu na podłodze. Wychowawca przyjął tłumaczenie Z., że odstępuje łóżko za papierosy - jako fakt oczywisty - transakcję handlową. Jest to niezgodne z § 3 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu kary pozbawienia wolności. D. M. nie powinien zbagatelizować tak oczywistego sygnału, że w celi występują nieprawidłowości co do składu osadzonych. Z zakresu obowiązków D. M. - pkt 11 wynika, że "ma obserwować zachowanie osadzonych świadczące o ich uczestnictwie w podkulturze przestępczej a zwłaszcza ustalać pełnione role podkulturowe a także osadzonych poszkodowanych i osadzonych biernie uczestniczących w podkulturze". Z zebranego materiału dowodowego wynika też, że na problem nieprawidłowości w osadzaniu skazanych w celach uwrażliwiano funkcjonariuszy na comiesięcznych odprawach w których uczestniczył też skarżący.
Bezspornym jest też, że skarżący nie wystąpił do kierownika działu z wnioskiem o umieszczenie R. Z. w wykazie "trudnych" i wymagających szczególnej ochrony oraz z wnioskiem o skierowanie do psychologa. Nie uczynił tego przez prawie dwa miesiące, bo jak podaje "psycholog był nieobecny a miesięczny okres poprawnego funkcjonowania osadzonego uśpił jego czujność". Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 kwietnia 2002 r. w sprawie sposobu prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (DZ. U. z 2002 r. nr 58 póz. 537) prowadzi się oddziaływania penitencjarne, w formie zindywidualizowanych działań dostosowanych do psychofizycznych właściwości skazanego. Zgodnie z § 3 ust. 3 tego rozporządzenia wychowawca prowadzi oddziaływania w powierzonej mu grupie wychowawczej. W celu umożliwienia oddziaływań penitencjarnych prowadzi się badania osobopoznawcze, wywiady ze skazanym, obserwację zachowań skazanych. Wychowawca zobowiązany jest do rozpoznania środowiska osadzonych zwłaszcza panujących wśród nich nastrojów i atmosfery, poznania osobowości skazanych ze szczególnym uwzględnieniem charakteru, poziomu intelektualnego, zainteresowań i stopnia demoralizacji. Z powyższego wynika, że zaniechanie czynności służbowych polegające na zaniedbaniu w zakresie inicjacji działań profilaktycznych wobec skazanego zakwalifikowanego do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym oraz zaniechania wymogów formalnych określonych przepisami regulującymi rozmieszczenie skazanych w celach miało związek przyczynowy z tym, że skazany R. Z. nie został objęty opieką psychologiczną ani zindywidualizowaną opieką wychowawczą, jak również tym, że oddziałowi nie byli uwrażliwieni na problemy adaptacyjne i społeczne skazanego. Na marginesie należy tylko dodać, że wbrew twierdzeniu skarżącego oprócz nieobecnego psychologa był inny psycholog, którym jest jego przełożona M. P.
Reasumując te rozważania Sąd doszedł do przekonania, że słusznie uznano D. M. za winnego popełnienia zarzucanych mu przewinień i wymierzono mu karę dyscyplinarną ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku -jako adekwatną do popełnionych przewinień i stopnia winy. Kara ta jest jedną z mniej dotkliwych w katalogu kar dyscyplinarnych a skutki przewinień stosunkowo poważne. Przy wymiarze kary sąd dyscyplinarny wziął pod uwagę szereg okoliczności wskazanych w uzasadnieniu orzeczenia stosownie do § 3 ust. l i 2 regulaminu dyscyplinarnego. Wobec czego nie sposób uznać aby orzeczona kara była rażąco niewspółmierna do stopnia winy skarżącego, tym bardziej że skarżący stawiając ten zarzut nie powołał się na konkretne przykłady ten fakt potwierdzające. Wreszcie za niesłuszny należało uznać zarzut naruszenia ustawy o związkach zawodowych i statutu związku zawodowego którego członkiem jest skarżący. Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej przepisy ustawy o związkach zawodowych stosuje się odpowiednio a art. 135 ust.6 ustawy o związkach zawodowych stanowi, że do praw związkowych funkcjonariuszy służby więziennej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o związkach zawodowych z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw. Zatem stosownie do uregulowania zawartego w art. 30 ust.2 prim, że w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony. Sąd Dyscyplinarny taką informację uzyskał. Kodeks pracy nie przewiduje konieczności współdziałania pracodawcy ze związkami zawodowymi przed wymierzeniem kary porządkowej (odpowiednio kary dyscyplinarnej, bez wydalenia ze służby). Z art. 212 §1 kodeksu pracy wynika, że dopiero jeżeli zastosowanie kary nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa, pracownik może wnieść sprzeciw (w niniejszej sprawie odpowiednio zażalenie). Wówczas pracodawca decyduje o uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu po rozpatrzeniu stanowiska reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej. W niniejszej sprawie organizacja związkowa reprezentująca skarżącego została dopuszczona do udziału w sprawie przez Sąd Dyscyplinarny i wyraziła swoje stanowisko broniąc skarżącego. Z powyższego wynika, że nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o związkach zawodowych odnoszących się do współdziałania związków zawodowych z pracodawcą w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeżeli chodzi o zapis art. 46 statutu NSZZ Funkcjonariuszy i Pracowników Więziennictwa, który to nakłada na kierownika jednostki organizacyjnej więziennictwa obowiązek niezwłocznego powiadomienia Zarządu Terenowego o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wobec członka związku, to stwierdzić należy, że zapis ten nie ma upoważnienia ustawowego, bowiem ani ustawa o związkach zawodowych ani o Służbie Więziennej i żadne inne przepisy prawa pracy nie przewidują takiego obowiązku a statut związku nie może jednostronnie nakładać obowiązków na osoby trzecie w tym na pracodawców. Takiego upoważnienia nie daje też zarejestrowanie statutu.
Ponadto zgodnie z art. 145 § l pkt l lit c tylko takie naruszenie przepisów postępowania może być podstawą uwzględnienia skargi, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A trudno przyjąć, że brak udziału związków zawodowych w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przez Dyrektora Aresztu Śledczego przy późniejszym dopuszczeniu ich do udziału w postępowaniu przed Sądem Dyscyplinarnym mógł mieć wpływ na wynik sprawy, tym bardziej że obwiniony był reprezentowany przez adwokata a organizacja związkowa swój udział ograniczyła do podania bardzo lakonicznego stanowiska w sprawie.
W tych okolicznościach zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem. Wobec czego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 póz. 1270) skargę jako bezzasadną oddalił.