II SA 154/03

II SA 154/03 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Beata Jezielska
Kazimierz Jarząbek /przewodniczący/
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Jarząbek Sędziowie WSA Asesor WSA Protokolant Marzenna Glabas (Spr.) Beata Jezielska Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2004 r. sprawy ze skargi W. S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń emerytalnych — uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 10 grudnia 2001 r. W. S. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji w S. z prośbą o zwrot nienależnie potrąconej z odprawy emerytalnej kwoty na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego małoletnich dzieci. Wskazał, że w wyniku zawartej przed Sądem Rejonowym w S. ugody zobowiązał się do świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci w wysokości 40% miesięcznych zarobków (poborów wraz z dodatkami). Odprawa emerytalna nie mieści się natomiast w pojęciu zarobków, bowiem stanowi inne świadczenie pieniężne, przysługujące policjantowi na podstawie art. 108 ust. l ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Wprawdzie przepisy art. 127 ust. l i 2 tej ustawy dają możliwość dokonywania potrąceń na podstawie sądowych i administracyjnych tytułów wykonawczych oraz na postawie przepisów szczególnych — na zasadach określonych w przepisach o egzekucji sądowej lub postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz w sytuacji wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, gdyż nie miał zaległości w płaconych alimentach, a więc przepis art. 127 ust. l i 2 ustawy nie miał zastosowania.
Komendant Powiatowy Policji w S., po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia 12 listopada 2002 r. odmówił zwrotu potrąconej z odprawy emerytalnej kwoty w wysokości 5.101,85 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż W. S., w związku ze zwolnieniem ze służby w dniu 30 maja 2001 r., otrzymał odprawę, od której potrącono 40% na poczet należności alimentacyjnych. Organ I instancji wyjaśnił, iż potrącenia dokonał na podstawie art. 127 ust. 2 ustawy o Policji, zgodnie z którym odprawa emerytalna jest składnikiem uposażenia policjanta i jako taka stanowi podstawę do potrąceń.
W odwołaniu od tej decyzji W. S. ponownie wskazał, iż w jego sprawie art. 127 ustawy o Policji nie miał zastosowania, bowiem nie było wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto odchodzącym na emeryturę policjantom płacącym alimenty w chwili obecnej nie odlicza się już żadnej kwoty z odprawy na rzecz alimentów.
Komendant Wojewódzki Policji w O., działając na podstawie art. 138 § l pkt l kpa oraz art. 127 ust. l i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r.. Nr 7, póz. 58 ze zm.), decyzją z dnia 20 grudnia 2002 r. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazał, iż potrącenie należności alimentacyjnych ustalonych procentowo zostało dokonane z odprawy emerytalnej na podstawie art. 127 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o Policji. Przepis ten, w brzmieniu wówczas obowiązującym, ustalał w sposób pełny i wyczerpujący, co należy rozumieć pod pojęciem uposażenia z jakiego organ policji może dokonywać potrąceń, obejmując również odprawę emerytalną wymienioną w art. 114 ust. l pkt l ustawy. Jednocześnie przepis ten nie uzależniał dopuszczalności potrącenia od występującej zwłoki w regulowaniu świadczeń alimentacyjnych. Organ odwoławczy podniósł ponadto, iż ustawodawca dokonał zdefiniowania pojęcia uposażenia na potrzeby dokonywania potrąceń, w tym także na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych i brak było w ówczesnym stanie prawnym podstaw do wyłączenia odprawy z katalogu świadczeń ustawowo poddanych potrąceniom. Dopiero z dniem 19 października 2001 r., wraz ze zmianą brzmienia art. 127 ustawy o Policji, odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych należności alimentacyjnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, W. S. podtrzymał twierdzenie, że w jego sytuacji nie miał zastosowania przepis art. 127 ust. l i 2 ustawy o Policji, bowiem nie posiadał on żadnych zaległości w płaconych alimentach. Wskazał, także, iż art. 100 ustawy o Policji stanowi o uposażeniu policjanta, które składa się uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia, wymienionych w art. 104 ustawy. Uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia są dodatkami stałymi wypłacanymi miesięcznie z góry. Jednakże policjantowi przysługuj ą także inne świadczenia, określone w art. 108 ustawy i do nich właśnie zaliczyć należy odprawy wypłacane w związku ze zwolnieniem ze służby.
Skarżący wskazał ponadto, że w ugodzie z dnia 26 czerwca 1989 r., która była podstawą dokonywanych potrąceń na poczet świadczeń alimentacyjnych, posłużono się pojęciem miesięcznych zarobków wraz z dodatkami, a nie pojęciem innych świadczeń pieniężnych przysługujących policjantom. Tym samym, dokonując potrąceń z odprawy emerytalnej, wykroczono poza należności ustalone ugodą, dokonując nadinterpretacji przepisu art. 127 ust. l i 2 ustawy o Policji. Dodał również, iż jego stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem innych jednostek policyjnych, w których nie dokonuje się takich potrąceń, a na dowód tego twierdzenia załączył opinię wydaną przez radcę prawnego Komendy Głównej Policji.
W odpowiedzi na skargę. Komendant Wojewódzki Policji w O., podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wskazał ponadto, iż przy alimentach ustalonych ułamkowo (procentowo) powstaje problem, jak daleko sięga pojęcie zarobek. Uznał jednocześnie, że należy w tym względzie podzielić stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1987 r., III CZP 91/96, zgodnie z którym wynagrodzenie za pracę obejmuje zarówno płacę zasadniczą, jak i wszelkie dodatki, dopłaty, ekwiwalenty pieniężne oraz renty i emerytury, a także wszelkie stałe i powtarzające się świadczenia oraz inne należności. Podkreślił również, iż w art. 127 ust. 2 ustawy o Policji ustawodawca dokonał zdefiniowania pojęcia uposażenia na potrzeby dokonywania potrąceń, także na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, a organ policji miał je jedynie stosować, również przy potrącaniu alimentów "procentowych" wynikających z zawartej ugody, gdzie strony operowały równoznacznymi do uposażenia pojęciami, jak zarobek czy pobory. Wskazał też jednocześnie, iż korzyść z zasadnie dokonanego potrącenia odniosły wyłącznie małoletnie dzieci zobowiązanego, mając możliwość zaspokojenia swoich usprawiedliwionych potrzeb. Załączona przez skarżącego opinia prawna jest natomiast tylko jednym z poglądów prezentowanych na tle spornego problemu, nie uwzględnia też odmienności ustalania alimentów w ujęciu kwotowym i procentowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.).
Podkreślić należy, że stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zgodności zaskarżonej decyzji organu odwoławczego wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, a więc z punktu widzenia jej zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
W niniejszej sprawie spór toczy się o to, czy z odprawy należnej skarżącemu w związku z odejściem na emeryturę można było dokonać potrącenia na rzecz świadczeń alimentacyjnych.
Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia jest treść ugody zawartej w dniu 26 czerwca 1989 r. przed Sądem Rejonowym w S., zgodnie z którą W. S. zobowiązał się płacić alimenty na dwoje dzieci po 20% miesięcznych zarobków wraz z dodatkami, tj. razem 40% miesięcznych poborów, nie mniej niż po 20.000 zł przed denominacją miesięcznie na każde z dzieci, razem po 40.000 zł przed denominacją.
Z treści tej ugody wynika jednoznacznie, że skarżący zobowiązał się do wypłaty świadczeń alimentacyjnych ze stałych, periodycznych, bo otrzymywanych co miesiąc dochodów, otrzymywanych w związku z pełnieniem służby. Na taką też treść ugody wyraziła zgodę A. S., reprezentująca małoletnie dzieci skarżącego.
Wprawdzie ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w rozdziale 9, poświęconym uposażeniu i innym świadczeniom pieniężnym policjantów, nie posługuje się użytymi w ugodzie terminami, takimi jak zarobki, czy pobory, jednakże biorąc pod uwagę użyte w ugodzie dookreślenie tych terminów przymiotnikiem "miesięcznych', nie powinien budzić wątpliwości fakt, że ich synonimem jest pojęcie uposażenia, na które zgodnie z art. 100 ustawy, składają się uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia, wymienione w art. 104 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 105, uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia o charakterze stałym płatne są miesięcznie.
Skoro zatem podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy, którym w niniejszej sprawie jest wskazana wyżej ugoda, wyznaczająca do jakich składników dochodu zobowiązanego można kierować egzekucję, sprzeczne z prawem było dokonanie potrącenia z innych świadczeń, w sytuacji gdy bieżące uposażenie skarżącego wypłacane z tytułu służby pokrywało alimenty w wysokości ustalonej przed sądem.
W ocenie Sądu, tylko w sytuacji, gdyby bieżące uposażenie nie pokrywało alimentów, zaległe należności mogłyby być egzekwowane, na podstawie, powoływanego przez organy, art. 127 ustawy o Policji. Przepis ten, wprowadzając możliwość skierowania egzekucji do uposażenia policjantów, rozszerzał bowiem w ust. 2 zakres znaczeniowy tego pojęcia, określony w powołanym wyżej art. 100, o odprawę wymienioną w art. 114 oraz o świadczenia określone w art. 112 i 117. Zgodność przedstawionej interpretacji przepisu art. 127 ustawy z zamiarem ustawodawcy potwierdza również, dokonana z dniem 10 października 2001 r. zmiana brzmienia art. 127, który obecnie w ust. 3 wyraźnie stanowi, iż odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych.
W tym stanie rzeczy, uznać należało, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Organy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy powinny mieć na uwadze podniesione wyżej okoliczności co do zakresu, wyznaczonego tytułem wykonawczym, obowiązku alimentacyjnego skarżącego. Zakres ten wynika bowiem z tytułu wykonawczego, który stanowi podstawę prowadzenia egzekucji. Art. 127 określa natomiast jedynie rodzaj świadczeń, z których dokonywane mogą być potrącenia w ramach zakreślonych przez tytuł wykonawczy, nie obligując jednocześnie organu do tych potrąceń.
W świetle powyższego, stwierdzając naruszenie powołanych wyżej przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § l pkt l lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. l270).