II SA 1291/98

III SA/Łd 447/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Irena Krzemieniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szczygielski
Małgorzata Łuczyńska
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Dnia 9 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska /spr./, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2004 roku sprawy ze skargi A. M. z domu R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] Nr [..] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Ł. z dnia [..]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A. R. - obecnie A. M. - od decyzji S. Ł. z dnia [..] nr [..] w sprawie odmowy zwrotu prawa jazdy kat. B, działając na podstawie art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), art. l ust. l ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. Nr 79 z 2001r poz. 856 z późn. zm.), art. 114 ust. l pkt 2 lit. b i ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. z 2003 r Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż decyzją z dnia [..] organ I instancji odmówił skarżącej zwrotu prawa jazdy kat. B.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu [..] otrzymał z Prokuratury Rejonowej w Ł. postanowienie z dnia [..] o zatrzymaniu w dniu 5 sierpnia 2002 roku. prawa jazdy A. R. podejrzanej o przestępstwo z art. 178 § 2 k.k. W dniu 22 grudnia 2003 r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. II Wydział Karny z dnia [..] w przedmiocie zwrotu skarżącej prawa jazdy.
Wskazując na okoliczność, że strona była pozbawiona prawa jazdy przez okres przekraczający l rok, organ I instancji uznał za zasadne kontrolne sprawdzenie kwalifikacji na podstawie art. 114 pkt. 2 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.. Decyzji zarzucono obrazę art. 114 ust. l pkt 2 lit. b) ustawy prawo o ruchu drogowym poprzez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Rozpatrując sprawę organ odwoławczy zważył co następuje.
Przepisy art. 140 ust. l pkt 2 lit. b oraz art. 114 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym wskazują, że decyzje administracyjne podejmowane na podstawie tego przepisu nie zostały pozostawione uznaniu organu orzekającego, lecz mają charakter rozstrzygnięcia związanego (wyrok NSA w Warszawie z dnia 10.11.1998 r. sygn. akt II SA 1291/98).
W wyroku z dnia 25 maja 1998 r. sygn. akt II SA 437/98 NSA orzekł, iż "nie chodzi tu o fizyczną utratę prawa jazdy w postaci dokumentu, lecz o pozbawienie tego prawa i możliwości posługiwania się wskutek wydania jednego z orzeczeń przewidzianych prawem. Jest nim również środek zapobiegawczy w postaci postanowienia prokuratora, sądu (...) o zatrzymaniu prawa jazdy do czasu rozpatrzenia przez sąd popełnionego przez kierowcę czynu będącego wykroczeniem lub przestępstwem. Wydane postanowienie nie jest, materialnie ani procesowo utożsamiane z czynem rozpoznawanym w postępowaniu sądowym, ocenionym później w odrębnym orzeczeniu".
Przepis art.114 ust. l pkt. 2 powołanej ustawy nie wprowadził żadnych wyjątków w zakresie odmiennego traktowania osób, wobec których po zatrzymaniu prawa jazdy nie orzeczono zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a użyte sformułowanie "podlega" oznacza, że organ administracji zobowiązany jest do jego ścisłego przestrzegania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik strony kwestionuje zasadność rozstrzygnięcia i zarzuca obrazę art. 114 ust. l pkt 2 lit. b i ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w związku z art. 138 tej ustawy poprzez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty Ł., zarządzenie niezwłocznego zwrotu prawa jazdy A. R. i umorzenie postępowania albo uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy SKO w Ł. do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazano, iż zarówno Starosta Ł. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, błędnie interpretują powołane przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym. Artykuł 114 ust. l pkt 2 lit. b i ust. 4 ustawy nie można interpretować w oderwaniu od treści art. 137 i art. 138 ustawy. Pełnomocnik argumentuje, że w stosunku do skarżącej żaden organ nie wydał orzeczenia o pozbawieniu prawa do prowadzenia pojazdów mechanicznych, a postanowienie Prokuratury Rejonowej w Ł. z dnia 7 sierpnia 2002 r. o zatrzymaniu przedmiotowego prawa jazdy miało jedynie charakter środka zapobiegawczego i nie jest równoznaczne z pozbawieniem prawa jazdy. Pełnomocnik skarżącej wywodzi, że art. 114 ust. l pkt 2 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym dotyczy jedynie osób skazanych, wobec których prawomocnie orzeczono pozbawienie prawa prowadzenia pojazdów na okres czasu przekraczający l rok, a w stosunku do A. R. nie wydano takiego orzeczenia.
Ze stanowiskiem taki organ odwoławczy nie zgodził się.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż wskazała strona skarżąca.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153 poz. 1270).
Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 pkt. 1 tej ustawy podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi:
a /naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania
c/inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 tej ustawy — Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; Jedną z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej.
W piśmiennictwie przyjęto, iż przypadek braku podstawy prawnej ma miejsce m. inn. wtedy gdy prawo nie wymaga określenia lub ustalenia praw lub obowiązków w drodze decyzji ( B. Adamiak J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz . Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2000).
Podobny pogląd został przyjęty w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 21 sierpnia 2001 r sygn. akt II SA 1726/00 (nie publikowany) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ;
" Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jak indywidualne akty administracyjne zewnętrzne."
Jako materialnoprawną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podał art. 114 ust. 1 pkt. 2 lit. b i ust 4 ustawy prawo o ruchu drogowym.
Zgodnie z tym przepisem — w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji - kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok.( ust. 1 pkt 2 lit b ) .
W przypadkach określonych w ust. 1 pkt. 2 dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem wydaje się po zdaniu przez osobę ubiegającą się o jego wydanie odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. ( ust. 4 )
Organ I instancji jako materialnoprawną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji podał cyt. wyżej art. 114 ust. 1 pkt. 2 lit. b ustawy prawo o ruchu drogowym.
Żaden z cytowanych wyżej przepisów prawa nie może stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Wydanie prawa jazdy wymienione w art. 97 cyt. ustawy nie jest tożsame z jego zwrotem po zatrzymaniu. Zwrot zatrzymanego prawa jazdy określony w art. 138 ust.2 cyt. wyżej ustawy jazdy jest czynnością techniczną, którą organ dokonuje po spełnieniu przesłanek wymienionych w tym przepisie.
Żaden przepis tej ustawy, ani innych ustaw nie upoważnia organu administracji do wydania decyzji o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy.
Należy mieć na uwadze to, iż w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia [..] orzeczenie o zwrocie prawa jazdy znajduje oparcie w art. 138 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo o ruchu drogowym. Podana podstawa jest błędna, bowiem
cała treść art. 138 tej ustawy w brzmieniu na dzień wydania postanowienia była następującą: Decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, w przypadkach określonych w art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. d i g, wydaje starosta.( ust. 1 ) .
Zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania, z zastrzeżeniem art. 114 ust. 4. ( ust. 2 ).
Jak widać ustęp 1 tego przepisu nie zawiera punktu 2 .
Jeśli zatem przyjąć, iż podstawą jest art. 138 ust. 2 zgodnie z którym także w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji - zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania, z zastrzeżeniem art. 114 ust. 4., to stwierdzić należy, iż organ administracji nie może pominąć w swoim postępowaniu art. 114 ust. 4 tej ustawy. Treść tego przepisu pozwala na wydanie przez organ administracji prawa jazdy w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o zwrot prawa jazdy była jego pozbawiona na okres przekraczający jeden rok, jedynie wtedy, gdy osoba ta zda egzamin państwowy sprawdzający jej kwalifikacje.
Wydanie postanowienia w którym Sąd powszechny orzekł o zwrocie prawa jazdy w oparciu o art. 138 ust. 2 ustawy o ruchu drogowym oznacza, iż Sąd powszechny pozostawia organowi administracji do oceny przesłanki wynikające z art. 114 ust. 4 tej ustawy.
Nie mają przy tym znaczenia okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą w odwołaniu i w skardze, a związane z postępowaniem prowadzonym przez organa ścigania i sąd powszechny oraz wynik prowadzonych postępowań. Jedyną okolicznością którą organ administracji powinien zbadać jest to, czy osoba ubiegająca się o zwrot prawa jazdy była faktycznie jego pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. Przepis ten bowiem dotyczy sytuacji w której kierowca bez względu na przyczyny i okoliczności był pozbawiony prawa jazdy na czas dłuższy niż jeden rok. Niewątpliwie tak długi okres przerwy w prowadzeniu pojazdu mechanicznego uzasadnia potrzebę sprawdzenia kwalifikacji kierowcy.
Jak wynika z materiału dowodowego zawartego w aktach administracyjnych skarżąca była pozbawiona prawa jazdy na okres przekraczający jeden rok.
W tej sytuacji mając na uwadze przepisy wyżej wymienione organ administracji nie mógł dokonać czynności technicznej zwrotu prawa jazdy skarżącej.
W tym zatem zakresie zarzuty skarżącej należy uznać za niezasadne.
Sąd nie podzielił interpretacji przepisów ustawy o ruchu drogowym zawartej w odwołaniu i w skardze a przedstawionej przez pełnomocnika skarżącej.
Brak jednak było podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji o odmowie zwrotu prawa jazdy.
W przedmiotowej sprawie postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o zwrot zatrzymanego prawa jazdy winno być zatem zakończone decyzją o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 kpa, gdyż postępowanie w tym przedmiocie było bezprzedmiotowe.
Stanowisko takie wynika także z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r Sąd stwierdził, że:
" Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego". (wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r sygn. akt III SA 2225/0 1 nie publikowany).
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200 tej ustawy.
Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdza, iż z uwagi na brak przymiotu wykonalności – orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest w tym przypadku bezprzedmiotowe.