II PZP 6/12

Sygn. akt II PZP 6/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 18 stycznia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska 
SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca) 
 
Protokolant Joanna Porowska 
w sprawie z powództwa D. S. 
przeciwko Zakładowi Karnemu Nr 1 w G. 
o przyznanie równoważnika za brak mieszkania, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 18 stycznia 2013 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem przez Sąd Okręgowy w T. z 
dnia 25 października 2012 r.,  
 
 
czy pojęcie "tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu" użyte w 
art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie 
Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) obejmuje także umowę 
najmu w rozumieniu art. 659 k.c. zawartą pomiędzy funkcjonariuszem 
Służby Więziennej a osobami fizycznymi. 
 
podjął uchwałę: 
 
Pojęcie "tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu" 
użyte w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku o 
Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) obejmuje także 
umowę najmu w rozumieniu art. 659 § 1 k.c. zawartą między 
funkcjonariuszem Służby Więziennej a osobami fizycznymi. 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne 
ujawniło się w następującym stanie faktycznym:  
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił powództwo 
D. S. przeciwko Zakładowi Karnemu Nr 1 w G. o zapłatę równoważnika za brak 
lokalu mieszkalnego i orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku 
Sąd stwierdził, że powódka jest pracownikiem pozwanego, zaś dyrektor Zakładu 
Karnego Nr 1 w G. (decyzją z dnia 1 września 2010 r.) przyznał jej prawo do 
równoważnika z tytułu braku mieszkania. Nieważność tej decyzji stwierdził dyrektor 
Okręgowej Służby Więziennej w B. (decyzją z dnia 21 stycznia 2011 r.) i cofnął 
uprawnienie do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania 
oraz orzekł o zwrocie pobranego równoważnika do kasy Zakładu Karnego Nr 1 w 
G. Dyrektor Generalny Służby Więziennej utrzymał w mocy decyzję dyrektora 
okręgowego (decyzją z dnia 17 marca 2011 r.).  
Na skutek skargi powódki Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 
dnia 
2 
lutego 
2012 
r. 
uchylił 
postanowienie 
Wojewódzkiego 
Sądu 
Administracyjnego w części dotyczącej odrzucenia skargi powódki na decyzję 
Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w zakresie, w jakim organ ten utrzymał 
w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. w przedmiocie 
zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego. Wojewódzki Sąd 
Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji w części dotyczącej 
nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego oraz stwierdził, że decyzja nie 
podlega wykonaniu. 
W ocenie Sądu Rejonowego, równoważnik pieniężny z tytułu braku 
mieszkania, zgodnie z art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o 
Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa 
albo ustawa o Służbie Więziennej z 2010 r.), przysługuje funkcjonariuszowi, 
któremu nie przyznano pomocy finansowej, o której mowa  w art. 184 ust. 1 ustawy 
jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiada w miejscowości pełnienia służby lub w 
miejscowości pobliskiej tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu. Umowa 

 
 
3 
najmu mieszkania stanowi tytuł prawny w rozumieniu tego przepisu (art. 178 ust. 1), 
stąd powództwo podlega oddaleniu. 
Oceniając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji zwrócił także 
uwagę, że w obowiązującym w poprzednim stanie prawnym przepisie art. 89 ust. 1 
ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (jednolity tekst: Dz.U. z 
2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm., zwanej ustawą z 1996 r.) ustawodawca nie 
posługiwał się terminem „tytułu prawnego”.  
Rozpoznając apelację powódki, w której zarzuciła ona Sądowi pierwszej 
instancji „naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w 
szczególności art. 178 ust. 1 ustawy o służbie więziennej", Sąd Okręgowy – Sąd 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. postanowieniem z dnia 25 października 
2012 r. przedstawił, w trybie art. 390 § 1 k.p.c., Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne, wskazując że przy 
dokonywaniu interpretacji przepisu art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie 
Więziennej możliwe jest, po pierwsze, oparcie się wyłącznie na wykładni językowej, 
co prowadzi do wniosku, że użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot „tytuł 
prawny 
do 
lokalu mieszkalnego 
lub 
domu" obejmuje 
swoim 
zakresem 
znaczeniowym każdy tytuł prawny, którego przedmiotem jest lokal mieszkalny albo 
dom, tj. zarówno ten wynikający z praw rzeczowych (własność, użytkowanie 
wieczyste, służebność mieszkania itp.), jak i ze stosunków zobowiązaniowych (tzn. 
z umów cywilnoprawnych - takich np. jak najem, użyczenie itp.). Do takiego 
wniosku prowadzi reguła lege non distinguente nec nostrum est distinguere.  
Sąd podkreślił, że w analogiczny sposób pojęcie „tytułu prawnego do lokalu" 
interpretowane jest również na gruncie innych aktów normatywnych, a z 
dotyczącego ich orzecznictwa wynika, że pojęcie to rozumiane jest szeroko, 
bowiem może wynikać z systemu prawa tworzonego przez całokształt 
obowiązujących przepisów. Na tej podstawie stwierdził, że także wykładnia 
systemowa 
przemawiałaby 
za 
bardzo 
szerokim 
ujęciem 
(rozumieniem) 
omawianego pojęcia.  
Drugi sposób interpretacji tego przepisu zakłada – zdaniem Sądu 
Okręgowego – oderwanie się od wykładni językowej i skoncentrowanie się na 

 
 
4 
wykładni historycznej oraz wykładni systemowej (w ramach ustawy o Służbie 
Więziennej). 
Sąd wskazał, że wykładnia historyczna (odwołująca się do procesu 
uchwalenia analizowanego przepisu oraz całego aktu normatywnego, w którym się 
on znajduje) przemawiałaby za uznaniem, że pojęcie „tytułu prawnego do lokalu 
mieszkalnego lub domu", użyte przez ustawodawcę w przepisie art. 178 ust. 1 pkt 1 
ustawy o Służbie Więziennej winno być rozumiane węziej niż wynikałoby to z jego 
literalnego brzmienia. Nawiązując do treści art. 184 ust. 1 ustawy Sąd stwierdził, że 
pojęcie „tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu" użyte przez 
ustawodawcę w przepisie art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy powinno być rozumiane jako 
odnoszące się wyłącznie do tych sytuacji, w których funkcjonariuszowi Służby 
Więziennej (lub jego małżonkowi) przysługuje jedno z praw rzeczowych do 
nieruchomości enumeratywnie wymienionych w art. 184 ust. 1 ustawy (tj. prawo do 
lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo do domu jednorodzinnego 
lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość położonych w 
miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej). Mając na względzie 
zasadę racjonalnego prawodawcy trzeba bowiem stwierdzić, że skoro w art. 178 
ust. 1 pkt 2 ustawodawca uzależnił nabycie prawa do równoważnika pieniężnego z 
tytułu braku mieszkania od braku przyznania funkcjonariuszowi lub jego 
małżonkowi pomocy finansowej na nabycie prawa własności do lokalu 
mieszkalnego lub domu, to w analogiczny sposób należy interpretować również 
zapisy zawarte w przepisie art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy. 
W konsekwencji takiego interpretowania przepisu art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy 
o Służbie Więziennej użyty w nim przez ustawodawcę zwrot „tytuł prawny do lokalu 
mieszkalnego lub domu" nie obejmowałby swoim zakresem znaczeniowym prawa 
do 
zajmowania 
lokalu 
mieszkalnego 
lub 
domu 
wynikającego 
z 
umów 
cywilnoprawnych, np. takich jak użyczenie czy najem. 
Sąd opowiedział się za drugim z zaprezentowanych sposobów wykładni art. 
178 ust. 1 pkt 1, stwierdzając, że brak racjonalnego uzasadnienia dla odmawiania 
prawa do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszom 
Służby Więziennej, którzy ponoszą (często niemałe) koszty najmu mieszkania 
lokalnego lub domu - przy jednoczesnym zapewnieniu prawa do tego świadczenia 

 
 
5 
funkcjonariuszom, którzy zajmują lokal mieszkalny lub dom bez tytułu prawnego - 
czyli np. bezumownie. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Istota przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego sprowadza 
się do wykładni art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej, poprzez 
wyjaśnienie użytego w nim sformułowania „tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub 
domu".  
Dyrektywy interpretacji przepisów prawa nakazują w pierwszej kolejności 
dokonać wykładni językowej i ustalić sens normatywny danego wyrażenia przez 
ostateczne 
ustalenie 
znaczeń 
wszystkich 
jego 
zwrotów 
składowych 
(tj. 
poszczególnych słów lub zbitek słownych). Jeżeli w tekście prawnym brak tzw. 
legalnej definicji interpretowanego zwrotu, należy w pierwszym rzędzie sprawdzić, 
czy zwrot ten ma swoje ustalone znaczenie w języku prawniczym, a więc takie, 
które w niebudzący wątpliwości sposób jest powszechnie przyjęte w języku 
prawniczym (tj. panuje w stosunku do jego treści pełna zgodność w doktrynie). Przy 
takiej 
jednolitości 
pojmowania 
danego 
zwrotu, 
a 
zarazem 
przy 
jego 
jednoznaczności, należy przyjąć to znaczenie.  
Sposoby wykładni w oparciu o dyrektywy pozajęzykowe (systemowe i 
funkcjonalne) można natomiast zastosować dopiero w sytuacji, gdy wykładnia 
gramatyczna nie daje jednoznacznych wyników, jako że odwołanie się do spójności 
systemu prawnego w przypadku jednoznaczności wyrażenia o charakterze 
normatywnym ma walor nie interpretacyjny, lecz walidacyjny, i może stać się 
podstawą do interwencji Trybunału Konstytucyjnego (por. M. Zieliński, Wykładnia 
prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 31 i nast.). 
Zwrot „tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu” jest jednoznacznie i 
jednolicie rozumiany w języku prawniczym jako każdy tytuł prawny, którego 
przedmiotem jest lokal mieszkalny albo dom, tj. zarówno ten wynikający z praw 
rzeczowych (własność, użytkowanie wieczyste, służebność mieszkania itp.), jak i ze 
stosunków zobowiązaniowych (tzn. z umów cywilnoprawnych - takich np. jak 
najem, użyczenie itp.). Ustawodawca w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie 

 
 
6 
Więziennej  nie wskazał konkretnych tytułów prawnych do lokalu lub domu, a zatem 
zgodnie z zasadą lege non distinguente nec nostrum est distinguere nie ma 
podstaw do takiego rozróżniania i przyjmowania, że chodzi tylko o tytuły prawne, 
które nie wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. Pozostaje to w zgodzie z 
założeniem racjonalności prawodawcy, bowiem racjonalny prawodawca to w 
pierwszym rzędzie taki, który racjonalnie posługuje się językiem przy tworzeniu 
aktów prawnych, a zatem nie nadaje pojęciu o utrwalonym w języku prawniczym 
znaczeniu nowej, odmiennej treści, nie określając jej jednoznacznie np. poprzez 
definicję legalną. Co do zasady zaś, wykładnia systemowa lub historyczna nie 
może wpływać na rozumienie przepisu, którego treść nie budzi wątpliwości 
językowych – clara non sunt interpretanda. 
Odnosząc się zaś do celów przyświecających ustawodawcy, wskazanych w 
uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 2062), to trzeba zaznaczyć, że 
projektodawca jedynie ogólnie stwierdził, że „regulacje dotyczące uprawnień 
mieszkaniowych funkcjonariuszy wprowadzone ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r. 
pozostają w zasadniczej części niezmienione od tamtego okresu, a zaproponowane 
regulacje 
nie 
przewidują 
zasadniczych 
zmian 
w 
zakresie 
uprawnień 
<mieszkaniowych> 
funkcjonariuszy 
Służby 
Więziennej. 
Podstawowym 
uprawnieniem nadal pozostałoby prawo do lokalu mieszkalnego. Prawo to 
realizowane byłoby przez: przydział lokalu mieszkalnego pozostającego w 
dyspozycji Służby Więziennej, przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego oraz wypłacanie równoważnika pieniężnego z tytułu braku 
mieszkania. Utrzymano również prawo do równoważnika za remont zajmowanego 
lokalu mieszkalnego. Wskazano, że zaproponowano zmianę w zakresie przesłanek 
wymaganych 
do 
nabycia 
prawa 
do 
równoważnika 
za 
remont 
lokalu. 
Dotychczasowe uzależnienie jego przyznania wyłącznie od kryterium zajmowania 
lokalu było powszechnie krytykowane przez praktyków jako tzw. pojęcie nieostre 
i powodujące trudności w stosowaniu. Obecnie proponuje się odniesienie nabycia 
prawa do tego równoważnika od dwóch przesłanek: zajmowania lokalu 
mieszkalnego i posiadania tytułu prawnego do jego zajmowania. Wynika to z istoty 
obu świadczeń, w razie zajmowania lokalu z tytułu prawnego przysługiwałby 

 
 
7 
równoważnik za remont, natomiast w przypadku braku posiadania tytułu prawnego 
do lokalu – równoważnik z tytułu braku mieszkania.”  
Aby ocenić, na ile ogólne stwierdzenie, że nowe przepisy „nie przewidują 
zasadniczych zmian” w zakresie „uprawnień mieszkaniowych” znajduje rzeczywiste 
odzwierciedlenie w ustawie o Służbie Więziennej, należy dokonać analizy 
obowiązujących uprzednio uregulowań. 
Równoważnik 
pieniężny 
z 
tytułu 
braku 
mieszkania 
przysługiwał 
funkcjonariuszom Służby Więziennej na podstawie uprzednio obowiązującej  
ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. Przepis art. 89 ust. 1 tej ustawy stanowił, że 
funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku 
mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub 
domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. 
Jednocześnie w ust. 3 tego przepisu zawarta została delegacja ustawowa dla 
Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze zarządzenia, w porozumieniu z 
Ministrem Finansów,  wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty 
równoważnika pieniężnego (tekst pierwotny). Na jej podstawie wydane zostało 
zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1997 r. w sprawie 
wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom 
Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. Urz. 
MS nr 2, poz. 9). Powyższe zarządzenie precyzowało terminy „brak mieszkania” i 
„posiadanie lokalu mieszkalnego” wynikające z art. 89 ust. 1 ustawy z 1996 r. i 
wskazywało tytuły prawne do lokalu mieszkalnego, pozbawiające prawa do 
równoważnika pieniężnego. Były to: przydział lokalu mieszkalnego - § 7 ust. 2 pkt 2; 
najem lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy o najmie (ustawy z dnia 2 lipca 
1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, jednolity tekst: 
Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) - § 7 ust. 2 pkt 3; prawo własności do 
lokalu mieszkalnego - § 7 ust. 2 pkt 4, spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego i 
prawo do lokalu mieszkalnego na podstawie innego ograniczonego prawa 
rzeczowego - § 7 ust. 2 pkt 5. Przy czym najem lokalu mieszkalnego obejmował 
również najem od osoby fizycznej - § 1 ust. 2 („Funkcjonariuszowi, o którym mowa 
w ust. 1, najmującemu lokal mieszkalny od osoby fizycznej, przyznaje się, z 
zastrzeżeniem § 5, równoważnik pieniężny, jeżeli z tytułu najmu funkcjonariusz nie 

 
 
8 
opłaca czynszu regulowanego”) oraz § 5 ust. 2 („Funkcjonariuszowi, który zajmuje 
(podnajmuje) lokal mieszkalny, będący w posiadaniu osoby bliskiej jemu lub jego 
małżonkowi (wstępnej, zstępnej lub rodzeństwa), niemieszkającej w tym lokalu - nie 
przyznaje się równoważnika pieniężnego”). 
Jak z tego wynika, „posiadanie lokalu mieszkalnego”, wyłączające prawo do 
równoważnika pieniężnego z tytułu „braku mieszkania” wynikało nie tylko z tytułów 
prawnych mających swoje źródło w prawie rzeczowym, ale i w stosunkach 
obligacyjnych. Co do zasady więc, taki obligacyjny tytuł prawny również wyłączał 
prawo do równoważnika pieniężnego, chyba że obowiązujący czynsz najmu nie był 
regulowany. Zatem decydujące kryterium stanowił nie rodzaj tytułu prawnego, ale 
wysokość czynszu opłacanego przez funkcjonariusza.  
Czynsz regulowany wprowadzony został ustawą z dnia 2 lipca 1994 r. o 
najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Przewidywała ona dwa 
rodzaje czynszu: tzw. czynsz regulowany, ustalany corocznie uchwałą rady gminy, 
dotyczący w zasadzie lokali mieszkalnych wskazanych w art. 25 ust. 1 tej ustawy 
oraz czynsz wolny, ustalany przez strony w umowie (art. 20). Stosowanie czynszu 
regulowanego, z mocy art. 56 ust. 2 ustawy, było rozciągnięte na wszystkie 
mieszkania, także położone w kamienicach będących własnością osób fizycznych, 
jeśli tylko stosunek najmu został nawiązany na podstawie decyzji administracyjnej o 
przydziale lokalu albo innej decyzji przed wprowadzeniem w danej miejscowości 
publicznej gospodarki lokalami. 
Ustawa o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych utraciła 
moc na skutek wejścia w życie z dniem 10 lipca 2001 r. ustawy z dnia 21 czerwca 
2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie 
Kodeksu cywilnego (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 3, poz. 266 ze zm. – dalej 
powoływana jako ustawa o ochronie praw lokatorów). Od jej wejścia w życie najem 
lokali mieszkalnych jest co do zasady ustawowo regulowany w Kodeksie cywilnym. 
Natomiast zawarte w niej przepisy o ochronie praw lokatorów, dotyczące zresztą 
nie tylko najmu, ale również innych stosunków prawnych, stanowią lex specialis w 
stosunku do przepisów Kodeksu cywilnego. Zasadniczą różnicą w porównaniu z 
poprzednią regulacją w zakresie unormowania opłat za najem mieszkania, jaką 
wprowadziła ustawa o ochronie praw lokatorów, była rezygnacja z rozróżnienia 

 
 
9 
czynszu regulowanego i wolnego. Stąd też kryterium czynszu regulowanego w 
zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1997 r. w sprawie 
wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom 
Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania straciło 
normatywny charakter. 
Na podstawie art. 89 ust. 3 ustawy z 1996 r.  wydane zostały kolejne 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie równoważnika pieniężnego z 
tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej, z dnia 13 czerwca 
2001 r. (Dz.U. Nr 67, poz. 712) oraz z dnia 20 października 2003 r. (Dz.U. Nr 187, 
poz. 1831). Normodawca ograniczył się w nich do stwierdzenia, że równoważnik 
pieniężny z tytułu braku mieszkania przyznaje się funkcjonariuszowi Służby 
Więziennej, pozostającemu w służbie stałej, jeżeli on sam lub członkowie jego 
rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu. Sformułowanie „posiadanie 
lokalu mieszkalnego” odnosi się do stanu faktycznego i nie oznacza jakiejś 
zasadniczej zmiany w zakresie tytułów prawnych stanowiących podstawę takiego 
„posiadania”, wynikających z uprzedniego zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 16 kwietnia 1997 r., chodzi zatem o posiadanie lokalu mieszkalnego lub domu.  
Na podstawie analizy przedstawionych wyżej aktów wykonawczych można 
stwierdzić, że główny akcent położono w nich na posiadanie przez funkcjonariusza 
lokalu mieszkalnego (stan faktyczny), co nie oznaczało oderwania tego stanu 
faktycznego od tytułu prawnego stanowiącego podstawę do zajmowania lokalu. 
Zawsze więc chodziło o posiadanie lokalu mieszkalnego (domu) na podstawie 
tytułu prawnego wywodzonego z prawa rzeczowego lub obligacyjnego. 
 
  
Treść normatywna rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 
października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku 
mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej została przeniesiona do art. 178 ust. 
1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej z 2010 r., inaczej jedynie została 
zwerbalizowana, bowiem ustawodawca zastąpił stan faktyczny – „posiadanie lokalu 
mieszkalnego lub domu” pojęciem prawnym - „tytuł prawny do lokalu mieszkalnego 
lub domu”, nie ograniczając go do wybranych tytułów. Nie zdecydował się też na 
uzależnienie prawa do równoważnika pieniężnego od wysokości czynszu 
obciążającego funkcjonariusza - najemcę, inaczej niż to ma obecnie miejsce  np. w 

 
 
10
przypadku 
funkcjonariuszy 
Policji 
(zob. 
rozporządzenie 
Ministra 
Spraw 
Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r., Dz.U. Nr 100, poz. 91 ze 
zm., wydane na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, 
jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm., które w § 1 pkt 4 przewiduje, 
że 
równoważnik 
pieniężny 
za 
brak 
lokalu 
mieszkalnego 
przysługuje 
funkcjonariuszowi mimo posiadania lokalu mieszkalnego zajmowanego na 
podstawie umowy najmu, stanowiącego mieszkaniowy zasób gminy lub innych 
jednostek samorządu terytorialnego, lokalu stanowiącego własność Skarbu 
Państwa lub państwowych osób prawnych albo pozostającego w zasobach 
towarzystw budownictwa społecznego, jeżeli stawka czynszu za 1 m2 powierzchni 
użytkowej lokalu nie jest wyższa od stawki ustalonej przez gminę).  
Z przedstawionych względów wykładnia historyczna nie prowadzi do innego 
wyniku niż wykładnia językowa. 
Wbrew też stanowisku Sądu Okręgowego, wyniku zastosowania dyrektywy 
językowej nie podważa wykładnia systemowa w ramach ustawy o Służbie 
Więziennej z 2010 r., gdyż ustawa ta nie tylko nie definiuje w sposób odmienny od 
ogólnie przyjętego pojęcie „tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu”, ale i z 
całokształtu jej przepisów trudno wyinterpretować jednoznacznie, że termin ten 
powinien mieć inne – węższe – znaczenie. 
Wydaje się, że ustawodawca przyjął, że samodzielne (nie z rodzicami albo 
teściami) zajmowanie lokalu mieszkalnego, o pewnej trwałości w czasie i 
podlegającego ochronie prawnej, pozwala przyjąć, iż potrzeby mieszkaniowe 
funkcjonariusza i jego rodziny są zaspokojone, zatem odpada podstawa udzielania 
pomocy w tym zakresie. Nie uwzględnił zatem, że możliwość samodzielnego 
zamieszkiwania funkcjonariusza i jego rodziny w lokalu mieszkalnym (domu) 
zależeć może od jego sytuacji finansowej, a więc, że dopiero przyznanie 
równoważnika pieniężnego pozwoli na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych 
rodziny (na jej usamodzielnienie się). W rezultacie, równoważnik pieniężny stanowi 
swoistą rekompensatę za „brak mieszkania” rozumianego jako brak tytułu 
prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu. Nie spełnia natomiast funkcji służącej 
zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, tak jak 
czyni to np. pomoc finansowa udzielana funkcjonariuszom na podstawie art. 184 

 
 
11
ustawy o Służbie Więziennej z 2010 r. - na uzyskanie lokalu mieszkalnego w 
spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego.  
Rozwiązanie to – jak się wydaje – nie jest prakseologicznie spójne z 
pozostałymi przepisami dotyczącymi pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy 
Służby Więziennej, jednakże rozwiązanie tej niespójności należy do ustawodawcy, 
nie upoważnia natomiast do korygowania jednoznacznej językowo treści 
normatywnej za pomocą dyrektyw interpretacyjnych.  
Z tych względów, na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę o treści 
wynikającej z sentencji.