II PZP 6/10

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 9 grudnia 2010 r. 
II PZP 6/10 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Bogusław Cu-
dowski, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca, uzasadnienie), Roman Kuczyński, 
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska, 
Józef Iwulski. 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szew-
czyka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy z powództwa 
Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. działającego na rzecz 
Arkadiusza D. przeciwko Politechnice W. w W. o wynagrodzenie i odszkodowanie, 
na skutek przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 26 maja 
2010 r. [...], następującego zagadnienia prawnego: 
 
„Czy w świetle art. 462 k.p.c. związek zawodowy może wytoczyć powództwo 
na rzecz pracownika lub wstąpić do postępowania w każdym jego stadium w spra-
wach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych bez zgody tego pracowni-
ka?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
W sprawach z zakresu prawa pracy związek zawodowy nie może wyto-
czyć powództwa na rzecz pracownika ani wstąpić do postępowania bez jego 
zgody (art. 462 w związku z art. 61 k.p.c.). Członkostwo w związku zawodowym 
lub podjęcie się przez ten związek obrony praw i interesów pracownika na jego 
wniosek (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, 
jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) oznacza zgodę pracowni-
ka, chyba że sprzeciwi się on czynnościom procesowym związku zawodowego. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 

 
2
1. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r., 
wydanym w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawo-
dowego w W. na rzecz Arkadiusza D. przeciwko Politechnice Wrocławskiej w W. o 
wynagrodzenie i odszkodowanie przedstawił na podstawie art. 39817 § 1 w związku z 
art. 3941 § 3 k.p.c. powiększonemu składowi Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia 
następujące zagadnienie prawne: „czy w świetle art. 462 k.p.c. związek zawodowy 
może wytoczyć powództwo na rzecz pracownika lub wstąpić do postępowania w 
każdym jego stadium w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 
bez zgody tego pracownika ?” 
Wyłoniło się ono przy rozpoznawaniu zażalenia strony powodowej na posta-
nowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z 
dnia 10 grudnia 2009 r. [...], którym odrzucono jej apelację od wyroku Sądu Rejono-
wego dla Wrocławia - Śródmieścia - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 
września 2009 r. [...] oddalającego powództwo. Po sprecyzowaniu roszczenia powód 
domagał się zasądzenia na rzecz pracownika odszkodowania z tytułu dyskryminacji 
w kwocie 10.000 zł i wyrównania wynagrodzenia za okres od 1 lutego 2004 r. do 
września 2005 r., kiedy był on zatrudniony na stanowisku asystenta, będąc dokto-
rem, a nie magistrem. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.  
W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu apelacji Związku Zawodowego 
Sąd Okręgowy wskazał, że według art. 61 § 4 k.p.c. organizacje społeczne, do któ-
rych zadań statutowych należy ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bez-
podstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli, 
mogą w sprawach o roszczenia z tego zakresu wytaczać za zgodą obywateli po-
wództwa na ich rzecz oraz za zgodą powoda, wstępować do postępowania, w każ-
dym jego stadium. Według Sądu zgoda ta ma charakter materialnoprawny. Bez 
zgody osoby uprawnionej organizacja społeczna nie ma uprawnienia (legitymacji 
procesowej) do wytoczenia powództwa na rzecz oznaczonej osoby. Brak czynnej 
legitymacji procesowej implikuje konieczność wydania wyroku co do istoty sprawy, 
oddalającego powództwo.  
W zażaleniu na powyższe postanowienie Związek Zawodowy wskazał, że jego 
legitymacja jako powoda w sprawach z zakresu prawa pracy znajduje podstawy w 
art. 462 k.p.c. Przepis ten stanowi wyraźnie, że organizacje społeczne „mogą powo-
dować wszczęcie postępowania na rzecz pracowników". Ma on stylizację zbliżoną do 
61 § 1 k.p.c., ponieważ obydwa te przepisy nie mają treści normatywnej zawartej w 

 
3
słowach „wytaczać za zgodą obywateli", a cechującej art. 61 § 4 i 5 k.p.c. Gdyby 
wolą ustawodawcy było w art. 462 k.p.c. wpisać warunek „zgody obywateli" na wyto-
czenie powództwa, to by go wysłowił expressis verbis. W przypadku wytoczenia po-
wództwa przez związek zawodowy na rzecz członka związku warunek zgody wydaje 
się zbędny, skoro z dobrowolności stosunku członkostwa w związku zawodowym i 
treści tego stosunku oraz z definicji związku zawodowego jako organizacji powołanej 
do reprezentacji i obrony praw członka związku (art. 1 ust. 1, art. 4, art. 7 ust. 2 
ustawy o związkach zawodowych) wynika prawo podejmowania przez związek akcji 
na drodze sądowej na rzecz członka związku. Przystąpienie pracownika do związku 
zawodowego oznacza per se zgodę pracownika na reprezentację i obronę jego praw.  
Sąd Najwyższy w składzie zwykłym stwierdził, że po zmianach wprowadzo-
nych ustawą z 2 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), w wyniku których pominięto 
w art. 61 § 1 i 3 k.p.c. upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia wy-
kazu organizacji społecznych mogących wytaczać powództwa na rzecz obywateli i 
wstępować do postępowania w sprawach wymienionych w tych przepisach, za orga-
nizacje społeczne w rozumieniu art. 462 k.p.c. należy uznać organizacje, których za-
danie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, w tym związki zawodo-
we (art. 61 w związku z art. 8 k.p.c.).  
Wykładnia literalna art. 462 k.p.c. wskazuje, że nie uzależnia on prawa wy-
mienionych wyżej organizacji do wszczęcia postępowania na rzecz pracowników lub 
ubezpieczonych w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych od 
zgody pracownika lub ubezpieczonego. Wymaganie takie nie wynika również z od-
powiedniego stosowania przepisów art. 61 - 63 k.p.c. do występowania organizacji 
społecznych po stronie pracownika lub ubezpieczonego w postępowaniu cywilnym. 
Art. 62 k.p.c. nakazuje do organizacji społecznych wnoszących powództwa na rzecz 
obywateli, jak również do uczestnictwa takich organizacji w postępowaniu dla 
ochrony praw obywateli, stosować odpowiednio przepisy o prokuratorze. Przepisy te 
upoważniają prokuratora do samodzielnego wnoszenia powództwa na rzecz ozna-
czonej osoby (art. 55-56 k.p.c.), jak również do samodzielnego wstąpienia do postę-
powania w każdym jego stadium (art. 60 k.p.c.). W szczególności z odpowiedniego 
zastosowania art. 56 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. do organizacji społecznej wynika, że 
osoba, na której rzecz organizacja społeczna wytoczyła powództwo nie musi wyra-
żać na to wcześniejszej zgody, skoro zgodnie z tym przepisem o tym, że powództwo 
zostało już wytoczone zawiadamia ją sąd, doręczając jej odpis pozwu.  

 
4
Z tego względu, co do zasady, udział organizacji społecznych (w tym związ-
ków zawodowych) w postępowaniu cywilnym w sprawach określonych w art. 61 
k.p.c. nie wymaga zgody obywatela. Zasada ta odnosi się w pełni do spraw o rosz-
czenia alimentacyjne oraz spraw o ochronę konsumentów. Wyjątki od niej wskazują 
natomiast przepisy art. 61 § 3 - 5 k.p.c. Zgodnie z nimi udział w postępowaniu cywil-
nym organizacji społecznej, do której zadań statutowych należy ochrona dóbr wy-
mienionych w tych przepisach (ochrona środowiska lub ochrona praw własności 
przemysłowej - § 3, ochrona równości oraz niedyskryminacji - § 4 i pomoc ofiarom 
przestępstw - § 5), wymagają zgody obywatela. Należy uznać, że przepisy art. 61 § 
3, 4 i 5 k.p.c. nie mają odpowiedniego zastosowania w sprawach z zakresu prawa 
pracy i ubezpieczeń społecznych, ponieważ dotyczą one wyraźnie określonych i od-
dzielnych kategorii spraw oraz organizacji, które sprawami tymi zajmują się statuto-
wo. 
Odpowiednie zastosowanie mają natomiast przepisy art. 61 § 1 i 2 k.p.c., z 
których wynika prawo organizacji, których zadanie statutowe nie polega na prowa-
dzeniu działalności gospodarczej, do samodzielnego wytaczania powództw na rzecz 
obywateli (§ 1) oraz wstępowania do postępowania w każdym jego stadium (§ 2) w 
sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz o ochronę konsumentów. Odpowiednie 
stosowanie tych przepisów polega na tym, że także w sprawach z zakresu prawa 
pracy i ubezpieczeń społecznych organizacje społeczne, o których mowa w art. 8 
k.p.c., mogą bez zgody obywateli (pracowników lub ubezpieczonych) powodować 
wszczęcie postępowania oraz wstępować do postępowania w każdym jego stadium.  
Podniesiono także w pytaniu prawnym, iż przyjęty powyżej wniosek, że orga-
nizacja społeczna może wnieść powództwo lub wstąpić do postępowania z zakresu 
prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych bez zgody pracownika lub ubezpieczone-
go odnosi się także do spraw z zakresu ochrony równości i niedyskryminacji, jeżeli 
są one jednocześnie sprawami z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych. 
W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że związek zawodowy, który zawarł w 
statucie zadanie ochrony równości i niedyskryminacji będzie musiał uzyskać zgodę 
na wystąpienie z powództwem na rzecz pracownika, a związek który tego nie uczynił 
będzie mógł wystąpić z powództwem bez takiej zgody. Za powyższym stanowiskiem 
przemawiają także orzeczenia, w których Sąd Najwyższy, rozstrzygając sprawy 
związane z udziałem związku zawodowego w postępowaniu cywilnym, odwołuje się 
na podstawie art. 462 k.p.c. do odpowiednio stosowanego art. 61 § 1 lub 2 k.p.c., a 

 
5
więc do przepisów niewymagających zgody obywatela na wytoczenie powództwa lub 
wstąpienie organizacji do procesu (np. wyrok z dnia 24 czerwca 1998 r., I PKN 
186/98, OSNP 1999 nr 13, poz. 424). Także pogląd Sądu Najwyższego, zgodnie z 
którym nie jest wymagana zgoda pracownika na wytoczenie przez inspektora pracy 
powództwa na rzecz pracownika (postanowienie SN z dnia 29 grudnia 1998 r., I PKN 
494/98, OSNP 2000 nr 4, poz. 149), przemawia za powyższym stanowiskiem, skoro 
pozycję inspektora w zakresie wytoczenia powództwa wyznaczają te same przepisy 
(tj. art. 462 w związku z art. 61-63 k.p.c.), co pozycję związku zawodowego, z tą róż-
nicą, że może on działać tylko w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy (art. 
631 k.p.c.).  
Przedstawiając zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy wska-
zał również na argumenty przeciwko powyższemu zapatrywaniu. W szczególności w 
postanowieniu z dnia 23 października 2001 r., III AO 19/01 (Prawo Pracy i Polityka 
Społeczna 2003 nr 11, s. 439), stwierdzono, że brak zgody ubezpieczonego na 
wstąpienie organizacji społecznej po jego stronie do postępowania z zakresu ubez-
pieczeń społecznych powoduje, że organizacja ta nie może brać udziału w postępo-
waniu i nie jest uprawniona do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej 
prawomocnym wyrokiem. Sprawa ta nie dotyczyła związku zawodowego, lecz 
Stowarzyszenia Emerytów i Rencistów Poszkodowanych przez ZUS. Zważywszy 
jednak na to, że w świetle art. 462 i przepisów art. 61-63 k.p.c. pozycja związku za-
wodowego i innych organizacji jest taka sama, powyższy pogląd Sądu Najwyższego 
należy odnieść odpowiednio do związku zawodowego. W uzasadnieniu tego stano-
wiska Sąd Najwyższy podkreślił, że nie podziela poglądu, jakoby wstąpienie organi-
zacji społecznej do postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 
nie wymagało zgody ubezpieczonego (art. 462 k.p.c. w związku z art. 61 § 2 k.p.c.). 
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają z natury rzeczy charakter indywi-
dualny, w konsekwencji z reguły nie występuje w nich potrzeba ochrony interesów 
grupowych, która mogłaby uzasadniać obowiązek sądu dopuszczenia organizacji 
społecznej do udziału w każdej indywidualnej sprawie z tego zakresu, zwłaszcza w 
przypadkach wyraźnego braku akceptacji ze strony ubezpieczonego dla zamiaru 
wstąpienia do sprawy przez organizację społeczną. Trzeba mieć na uwadze, że or-
ganizacja społeczna - zgłaszając zamiar wstąpienia do postępowania w indywidual-
nych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - może uzyskać pozycję osoby 
trzeciej działającej na rzecz strony postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń 

 
6
społecznych (art. 47711 k.p.c.). Taka pozycja procesowa wykazuje pewne podobień-
stwa do pozycji interwenienta ubocznego, a przy tym jest zbliżona do pozycji proku-
ratora (art. 462 k.p.c. w związku z odesłaniem zawartym w art. 62 k.p.c.). Nie prze-
sądza to jednak o tym, że organizacja społeczna może uzyskać taki status prawny, 
który uprawniałby ją do podejmowania czynności procesowych, które pozostawałyby 
w sprzeczności z czynnościami lub oświadczeniami strony, do której zamierza ona 
przystąpić lub do której przystąpiła (art. 79 k.p.c. - per analogiam). Przedstawione 
przez Sąd Najwyższy argumenty można odnieść do postępowania w sprawie ze 
stosunku pracy, bowiem ma ona charakter indywidualny w stopniu niemniejszym niż 
sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych.  
W pewnym sensie pośrednie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 
dnia 5 lipca 2002 r., III PZP 13/02 (OSNP 2003 nr 7, poz. 167), stosownie do której 
zakładowa organizacja związkowa jest na podstawie art. 462 w związku z art. 61 
k.p.c. legitymowana do wszczęcia postępowania tylko na rzecz pracownika zatrud-
nionego w zakładzie pracy objętym zakresem jej działania. W uzasadnieniu uchwały 
wskazano, że legitymacja procesowa do wszczęcia na rzecz pracownika postępowa-
nia w sprawach z zakresu prawa pracy przysługuje na podstawie art. 462 w związku 
art. 61 k.p.c. tylko zakładowej organizacji związkowej obejmującej pracownika statu-
towym zakresem swego działania, będącego jej członkiem lub wybranej przez niego 
do obrony praw pracowniczych. Zapatrywanie to, przez ograniczenie kręgu organiza-
cji uprawnionych do występowania w procesie cywilnym w interesie pracownika do 
wybranej przez niego organizacji, jest bliższe idei poszanowania autonomii obywa-
tela w zakresie decyzji o skierowaniu jego sprawy na drogę rozpoznania w drodze 
procesu cywilnego, niż pogląd negujący znaczenie jego zgody w tym zakresie. Idące 
w tym samym kierunku, lecz bardziej radykalne ograniczenie tego kręgu, uznał za 
zasadne Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2008 r., II PK 316/07 (OSNP 2009 
nr 19-20, poz. 250), w którym podtrzymując stanowisko wyrażone w powołanej po-
wyżej uchwale z dnia 5 lipca 2002 r., stwierdzono, że legitymację procesową do 
wszczęcia na rzecz pracownika postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy 
ma, na podstawie art. 462 k.p.c. w związku z art. 61 k.p.c., tylko taka zakładowa 
organizacja związkowa, która spełnia warunki wynikające z art. 251 ust. 1 ustawy o 
związkach zawodowych. 
Przeciwko zapatrywaniu przedstawionemu w powyższych orzeczeniach 
można wysunąć argument, że stawiają one związek zawodowy w gorszej sytuacji niż 

 
7
inne organizacje społeczne. Z literalnego brzmienia art. 462 k.p.c. wynika jasno, że 
prawo do powodowania wszczęcia postępowania na rzecz pracowników lub ubezpie-
czonych mają wszystkie organizacje społeczne, o których mowa w art. 8 k.p.c., a nie 
tylko związki zawodowe. Nie ma dostatecznych argumentów za przyznaniem każdej 
z takich organizacji dalej idących uprawnień procesowych w zakresie wynikającym z 
art. 462 k.p.c. niż organizacji związkowej, przez którą pracownik nie jest reprezento-
wany w rozumieniu przepisów ustawy o związkach zawodowych dotyczących repre-
zentacji w sprawach indywidualnych.  
2. Powód wniósł o udzielenie odpowiedzi, że w sprawach z zakresu prawa 
pracy nie jest wymagana zgoda pracownika na wytoczenie powództwa na jego rzecz 
przez związek zawodowy. Jego zdaniem należy pominąć kwestie związane z postę-
powaniem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, gdyż sprawa, w której 
sformułowano zagadnienie prawne, jest sprawą z zakresu prawa pracy. Zasada 
ochrony pracy przez państwo jest zasadą ustrojową (art. 24 zdanie pierwsze Kon-
stytucji). Władza ustawodawcza jest więc legitymowana do takiego ukształtowania 
procedury postępowania cywilnego, w której zadania publiczne państwa mogą wyko-
nywać związki zawodowe (na prawach prokuratora). Zgoda pracownika na wytocze-
nie powództwa przez związek zawodowy na jego rzecz stanowiłaby nadmierne ogra-
niczenie ochrony pracy. 
3. Prokurator wniósł o udzielenie odpowiedzi, że związek zawodowy może bez 
zgody będącego jego członkiem pracownika wytoczyć na rzecz tego pracownika po-
wództwo w sprawach z zakresu prawa pracy lub wstąpić do tego rodzaju postępo-
wań w każdym ich stadium, natomiast nie może podjąć tego rodzaju działań na rzecz 
pracownika niezrzeszonego, bez stosownego wniosku tego pracownika (art. 462 
k.p.c. w związku z art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Jego zdaniem nie 
można przyjąć, że z art. 8 i art. 62 k.p.c. wynika brak jakichkolwiek ograniczeń w od-
niesieniu do organizacji społecznych mogących podejmować na podstawie art. 462 
k.p.c. działania na rzecz pracownika. Nie dawałoby to gwarancji, że ich działanie jest 
zgodne z interesem pracownika. Natomiast wstępując do związku zawodowego pra-
cownik wyraża zgodę na obronę jego praw pracowniczych przez ten związek (art. 7 
ust. 2 ustawy o związkach zawodowych) i żadna dodatkowa zgoda nie jest wymaga-
na. Pracownik będący członkiem związku zawodowego może sprzeciwić się działa-
niom tego związku podjętym na jego rzecz, jeżeli wskaże przyczyny uzasadniające 

 
8
sprzeciw. Uprzednia zgoda wymagana jest jedynie w odniesieniu do podjęcia tych 
działań przez związek zawodowy na rzecz pracownika, który nie jest jego członkiem. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
Zgodnie z art. 462 k.p.c. „w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń 
społecznych organizacje społeczne, o których mowa w art. 61, a także inspektorzy 
pracy w zakresie określonym w art. 631, mogą powodować wszczęcie postępowania 
na rzecz pracowników i ubezpieczonych. Przepisy art. 61-63 stosuje się odpowied-
nio”. Przepis ten został wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego od 1 lipca 
1985 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 86). Uprzednio prawo organizacji społecznej do wytocze-
nia powództwa o roszczenia pracownika ze stosunku pracy było określone w art. 61 
§ 1 k.p.c. (przepis ten dotyczył również roszczeń alimentacyjnych). W tym przepisie 
zawarto także upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do ustalenia wykazu tych 
organizacji. W wykazie wymienione były związki zawodowe. W tego rodzaju spra-
wach organizacja społeczna mogła również wstąpić do postępowania w każdym jego 
stadium (art. 61 § 2 k.p.c.). Na podstawie tej regulacji powszechnie przyjmowano, że 
podjęcie tych działań przez związek zawodowy nie wymaga zgody pracownika. 
Nowelizacja Kodeksu obowiązująca od 1 lipca 1985 r. przeniosła do art. 462 
k.p.c. i zmodyfikowała zakres uprawnień organizacji społecznych w sprawach z za-
kresu prawa pracy oraz uregulowała w tym przepisie uprawnienia tych organizacji w 
odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 462 k.p.c. dla 
określania organizacji społecznej uprawnionej do działania na rzecz pracowników i 
ubezpieczonych zawiera odesłanie do art. 61 k.p.c. Oznacza to, że nadal były to or-
ganizacje wymienione w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. 
Kolejna nowelizacja, wprowadzona od 2 maja 2005 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 172, 
poz. 1804) i nadal obowiązująca, nie zmieniła bezpośrednio art. 462 k.p.c., ale zmia-
nie uległ sens zawartego w nim odesłania do art. 61 k.p.c. Z tego przepisu usunięto 
bowiem delegację do określenia przez Ministra Sprawiedliwości wykazu organizacji 
społecznych uprawnionych do wytoczenia powództwa na rzecz obywateli. Oznacza 
to - jak trafnie zaznaczył Sąd Najwyższy w pytaniu prawnym - że obecnie prawo 
związków zawodowych do wszczęcia postępowania lub przystąpienia do niego wy-
nika stąd, że jest on organizacją społeczną, której zadanie statutowe nie polega na 
działalności gospodarczej (art. 8 k.p.c.), a nie z samego faktu bycia związkiem zawo-

 
9
dowym. Przepis art. 462 k.p.c. upoważnia do działania na równych prawach związki 
zawodowe i inne organizacje społeczne spełniające wymagania z art. 8 k.p.c. Na-
stępstwem zniesienia ustalania tych organizacji przez Ministra Sprawiedliwości jest 
konieczność nowej interpretacji przepisów art. 61 i art. 462 k.p.c. Niezbędne jest od-
wołanie się do przepisów określających zakres działania organizacji społecznych. 
Ten zakres może wynikać z ustawy i/lub przepisów wewnętrznych organizacji. W od-
niesieniu do związków zawodowych zakres ich działalności określa zarówno ustawa 
(ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 
2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), jak i statut (art. 13 pkt 3 i 4 tej ustawy). Przykładem 
stosowania tych kryteriów są powołane w pytaniu prawnym orzeczenia Sądu Naj-
wyższego ograniczające zakres działania zakładowej organizacji związkowej tylko do 
tych pracowników danego zakładu pracy, którzy są członkami tej organizacji lub wo-
bec których podjęła się obrony ich praw (art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodo-
wych - uchwała III PZP 13/02) oraz że organizacja ta musi spełniać wymogi z art. 251 
ust. 1 ustawy o związkach zawodowych (wyrok II PK 316/07). Inne organizacje spo-
łeczne - jeżeli ich statusu nie reguluje ustawa - działają w granicach określonych w 
statucie (art. 2 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. 
- Prawo o stowarzyszeniach, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) 
lub w regulaminie (art. 2 ust. 2 w związku z art. 40 ust. 2 tej ustawy). 
W nowej sytuacji prawnej odesłanie w art. 462 k.p.c. do art. 61 k.p.c. nie uła-
twia rozstrzygnięcia rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Niektóre organizacje 
społeczne, których dotyczy przepis art. 61 k.p.c. mogą bowiem działać bez zgody 
obywatela (§ 1 i 2), inne - tylko za zgodą (§ 3-5). Stwarza to pewien luz interpretacyj-
ny w tym zakresie. Pogląd przedstawiony w pytaniu prawnym, według którego w art. 
61 k.p.c. zasadą jest brak wymogu zgody obywatela (§ 1 i 2), a zatem wymóg tej 
zgody stanowi wyjątek (§ 3-5), budzi wątpliwości. Opiera się on na odwołaniu w art. 
62 k.p.c. do odpowiedniego stosowania do organizacji społecznych przepisów o pro-
kuratorze, czyli do art. 55 i art. 56 k.p.c. upoważniających prokuratora do wytoczenia 
powództwa bez zgody obywatela. Argument ten nie jest jednak przekonujący, albo-
wiem inne są przesłanki działania prokuratora, a inne organizacji społecznej. Ta or-
ganizacja może działać tylko na rzecz obywatela, czyli w jego interesie (art. 8 k.p.c.), 
zaś prokurator działa nie tylko dla ochrony praw obywateli, ale również dla ochrony 
praworządności i interesu społecznego (art. 7 k.p.c.). W tych dwóch przypadkach 
wymóg zgody nie byłby uzasadniony tak samo, jak w razie wystąpienia przez proku-

 
10
ratora przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego 
dotyczy powództwo (art. 57 k.p.c.). Trzeba nadto zauważyć, że przepisy wewnętrzne 
prokuratury (§ 368 regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek 
prokuratury), przewidują, iż przed wytoczeniem powództwa na rzecz oznaczonej 
osoby prokurator porozumiewa się z zainteresowaną osobą, a jeśli osoba nie zamie-
rza dochodzić przysługujących jej roszczeń, prokurator podejmuje czynności tylko 
wtedy, gdy uzasadniają to szczególne okoliczności sprawy. Konkludując ten frag-
ment rozważań należy przyjąć, że z odesłania w art. 462 do art. 61 k.p.c. nie wynika 
jednoznaczne wskazanie, czy chodzi tu o organizacje, których działanie na rzecz 
obywateli wymaga ich zgody, czy też o organizacje mogące działać samodzielnie. 
Wybór jednej z tych możliwości powinien być dokonany z uwzględnieniem wy-
kładni historycznej i systemowej. Cezurą historyczną jest wejście w życie Konstytucji 
w 1997 r. W szczególności chodzi tu o jej przepisy dotyczące godności człowieka i 
jego wolności (art. 30 i art. 31), decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47) oraz 
ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64). Patrząc na kolejne zmiany 
art. 61 k.p.c. można zauważyć, że nowelizacje wprowadzone do tego artykułu pod 
rządem Konstytucji z 1997 r. przewidują wymóg zgody obywatela na wszczęcie po-
stępowania przez organizacje społeczne. Obejmuje to art. 61 § 4 k.p.c. dotyczący 
ochrony równości i niedyskryminacji, wprowadzony w 2005 r. oraz art. 61 § 5 k.p.c. 
dotyczący ochrony ofiar przestępstw, wprowadzony w 2008 r. (Dz.U. Nr 96, poz. 
609).  
 
Problem wymogu zgody pracownika powinien być jednakowo rozstrzygnięty w 
odniesieniu do wszystkich rodzajów roszczeń pracownika wobec pracodawcy, mimo 
ich znacznego zróżnicowania. Obok prostych roszczeń pieniężnych, na przykład o 
wynagrodzenie, występują roszczenia, których dochodzenie wymaga czynnego 
udziału pracownika. W szczególności chodzi tu o roszczenia przemienne, takie jak 
przysługujące pracownikowi w razie wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania 
umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę. Jest nie do przyjęcia, aby 
związek zawodowy - bez uwzględnienia stanowiska pracownika - wybierał dla niego 
między roszczeniem o przywrócenie do pracy a roszczeniem o odszkodowanie (art. 
45 § 1 i art. 56 k.p.). Drugą grupą roszczeń, w odniesieniu do których udział pracow-
nika jest niezbędny, są żądania związane z nierównym traktowaniem, dobrami osobi-
stymi i mobbingiem. Tylko pracownik może ocenić, czy ich dochodzenie leży w jego 
interesie, ponieważ z reguły jest to związane z dolegliwościami natury psychicznej, 

 
11
wynikającymi z konieczności dokonywania w postępowaniu sądowym wartościowa-
nia jego osoby. W tych przypadkach wytoczenie powództwa przez związek zawodo-
wy może być szczególnie uciążliwe dla pracownika, ponieważ zgodnie z art. 301 
k.p.c. jest on przesłuchiwany w charakterze strony, chociażby nie przystąpił do 
sprawy.  
 
Zgoda pracownika na działanie na jego rzecz przez organizację społeczną na 
podstawie art. 462 k.p.c. może być wyrażona wprost lub może być domniemana. Z tą 
drugą sytuacją mamy do czynienia w przypadku działań związku zawodowego pod-
jętych na rzecz osób wymienionych w art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. 
Stanowi on, że „w sprawach indywidualnych stosunków pracy związki zawodowe 
reprezentują prawa i interesy swoich członków. Na wniosek pracownika niezrzeszo-
nego związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów wobec pra-
codawcy”. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że członek związku zawodo-
wego i pracownik, na którego wniosek związek podjął się obrony jego praw i intere-
sów, wyrażają w sposób ogólny (generalny) zgodę na podejmowanie przez ten zwią-
zek działań na ich rzecz na podstawie art. 462 k.p.c. W tym zakresie sytuacja obu 
rodzajów osób wymienionych w art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych jest 
jednakowa. Ta ogólna zgoda może być obalona przez oświadczenie pracownika wy-
rażające sprzeciw przeciwko czynnościom procesowym związku zawodowego w in-
dywidualnie oznaczonej sprawie. Sprzeciw jest wyrazem wolności pracownika i nie 
wymaga uzasadnienia. Może on być złożony w każdym stadium postępowania. Skła-
dając sprzeciw pracownik wyraża własną ocenę, że związek zawodowy nie działa w 
jego interesie. Pogląd przeciwny tu przedstawionemu, a więc dopuszczający działa-
nie związku zawodowego bez zgody pracownika, praktycznie uniemożliwia pracow-
nikowi skuteczne przeciwstawienie się prowadzeniu procesu przez związek zawodo-
wy wbrew jego interesom. Nawet bowiem, gdy przystąpi do postępowania, to - we-
dług dominującego poglądu - nie może samodzielnie zrzec się roszczenia ani za-
wrzeć ugody, gdyż stosuje się wówczas odpowiednio przepisy o współuczestnictwie 
jednolitym (art. 73 § 2 w związku z art. 56 § 1 i w związku z art. 62 k.p.c.). 
 
W podjętej uchwale pominięto sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, 
gdyż sprawa, z której wywiedzione zostało pytanie prawne, jest sprawą z zakresu 
prawa pracy.  
 
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.  
========================================