II PZP 3/12

Sygn. akt II PZP 3/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 7 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Romualda Spyt (przewodniczący) 
SSN Beata Gudowska 
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa J. G. 
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w M. 
o przywrócenie do pracy, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 7 grudnia 2012 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego  
w B. z dnia 5 września 2012 r.,  
 
 
"czy wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z 
prezesem 
zarządu 
spółdzielni 
mieszkaniowej, 
dokonane 
po 
odwołaniu go z tej funkcji przez radę nadzorczą, powinno być 
poprzedzone przewidzianym w art. 38 kodeksu pracy trybem 
konsultacji wypowiedzenia z zakładową organizacją związkową, 
której członkiem jest ten pracownik?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
wypowiedzenie umowy o pracę zawartej z prezesem zarządu 
spółdzielni mieszkaniowej, dokonane po odwołaniu go z tej 
funkcji, powinno być poprzedzone konsultacją z zakładową 

 
 
2 
organizacją związkową (art. 38 k.p. i art. 52 § 2 Prawa 
spółdzielczego). 
 
UZASADNIENIE 
 
Na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w B. postanowieniem z dnia 5 września 2012 r., […], wydanym w 
sprawie z powództwa J. G. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w M. o 
przywrócenie do pracy, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: 
 
„Czy wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z 
prezesem zarządu spółdzielni mieszkaniowej, dokonane po odwołaniu go z tej 
funkcji przez radę nadzorczą, powinno być poprzedzone przewidzianym w art. 38 
kodeksu pracy trybem konsultacji wypowiedzenia z zakładową organizacją 
związkową, której członkiem jest ten pracownik?” 
Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpatrywaniu apelacji 
pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej w M. od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu 
Pracy w I. z dnia 26 lipca 2010 r., […], uznającym za bezskuteczne wypowiedzenie 
powodowi J. G. umowy o pracę na czas nieokreślony przez pozwaną Spółdzielnię 
Mieszkaniową w M. Sąd ustalił, że J. G. był zatrudniony w Spółdzielni 
Mieszkaniowej w M. na podstawie zawartej w dniu 1 września 2006 r. umowy o 
pracę na czas nieokreślony na stanowisku prezesa zarządu – kierownika 
spółdzielni. Został odwołany z funkcji prezesa zarządu uchwałą rady nadzorczej 
Spółdzielni Mieszkaniowej w M. […] z dnia 27 kwietnia 2010 r. W tym samym dniu 
rada nadzorcza wypowiedziała powodowi umowę o pracę na czas nieokreślony. 
Powód J. G. od dnia 26 marca 2010 r. był członkiem Zakładowej Organizacji 
Związkowej NSZZ „Solidarność”. Wypowiedzenie powodowi umowy o pracę przez 
pozwaną spółdzielnię nastąpiło bez przeprowadzenia konsultacji zamiaru 
wypowiedzenia  umowy o pracę na czas nieokreślony z reprezentującą pracownika 
zakładową organizacją związkową. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w I. uznał, że 
pozwana spółdzielnia naruszyła wymagany przez art. 38 k.p. tryb konsultacji 

 
 
3 
zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony z reprezentującą 
pracownika zakładową organizacją związkową, dlatego uwzględnił powództwo. 
Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa w M. wniosła apelację od wyroku Sądu 
Rejonowego – zarzucając wyrokowi m.in. naruszenie art. 38 k.p. przez jego błędną 
wykładnię poprzez uznanie, iż pozwana była zobowiązana do konsultacji zamiaru 
wypowiedzenia powodowi umowy o pracę na czas nieokreślony z reprezentującą 
pracownika zakładową organizacją związkową. 
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. uznał, że w 
sprawie występuje zagadnienie prawne, które zostało ujęte w przedstawionym 
wyżej pytaniu. Sąd wyraził pogląd, że tryb konsultacji związkowej zamiaru 
wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony (art. 38 k.p.) ma 
zastosowanie do wypowiedzenia przez pracodawcę takiej umowy odwołanemu 
członkowi zarządu spółdzielni. Sąd pytający wskazał, że do spółdzielni 
mieszkaniowych w sprawach nieuregulowanych w ustawie z dnia 15 grudnia 
2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r., nr 119, poz. 1116, ze 
zm.) stosuje się, zgodnie z art. 1 ust. 7 tej ustawy, przepisy ustawy z dnia 16 
września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2003 r., nr 188, poz. 1848, ze zm.). 
Na podstawie art. 49 § 2 prawa spółdzielczego członków zarządu, w tym prezesa i 
jego zastępców, wybiera i odwołuje, stosownie do postanowień statutu, rada lub 
walne zgromadzenie. Zgodnie z art. 52 § 2 tej ustawy odwołanie członka zarządu 
lub zawieszenie go w czynnościach nie narusza jego uprawnień wynikających ze 
stosunku pracy lub innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest 
świadczenie pracy. Regulacje odnoszące się do powoływania i odwoływania 
członków zarządu spółdzielni w ustawie – Prawo spółdzielcze są podobne do 
regulacji odnoszących się do powoływania i odwoływania członków zarządu spółek 
kapitałowych w ustawie z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych 
(Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037 ze zm.) oraz w poprzednio obowiązującym 
rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks 
handlowy (Dz.U. z 1934 r., nr 57, poz. 502 ze zm.). Orzecznictwo i piśmiennictwo 
prawnicze dotyczące rozwiązywania umów o pracę z odwołanymi członkami 
zarządów spółek kapitałowych może zatem być odpowiednio odnoszone do 
rozwiązywania umów o pracę z odwołanymi członkami zarządów spółdzielni. 

 
 
4 
 
Sąd pytający wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wystąpiła 
rozbieżność poglądów, gdy chodzi o zastosowanie trybu konsultacji związkowej 
zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony (art. 38 k.p.) 
do wypowiedzenia przez pracodawcę takiej umowy odwołanemu członkowi zarządu 
spółki kapitałowej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt I 
PKN 783/00, stwierdził, że nie wymaga uprzedniej konsultacji związkowej 
wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony (art. 38 k.p.) 
pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku członka zarządu spółki kapitałowej, 
jeżeli zostało dokonane w następstwie odwołania z tej funkcji. Przeciwny pogląd 
wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 stycznia 2002 r., sygn. akt I PKN 809/00 
(OSNP z 2004 r., nr 2, poz. 31), stwierdzając, iż do wypowiedzenia umowy o pracę 
pracownikowi zarządzającemu zakładem w imieniu pracodawcy stosuje się art. 38 
k.p. Sąd pytający opowiedział się za poglądem wyrażonym w wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2002 r., sygn. akt I PKN 809/00. Uzasadniając 
swoje stanowisko, powołał się także na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 
2010 r., sygn. akt II PK 131/10 (Lex nr 794786), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, 
że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, któremu 
wypowiedziano umowę o pracę z naruszeniem art. 39 k.p., może żądać 
przywrócenia do pracy. Wynika to z art. 203 § 1 zdanie drugie k.s.h., który nie 
narusza, a więc nie modyfikuje roszczeń ze stosunku pracy przysługujących 
odwołanemu członkowi zarządu. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r., nr 188, poz. 1848, ze zm.) z członkami zarządu 
zatrudnianymi w spółdzielni rada spółdzielni nawiązuje stosunek pracy - w 
zależności od powierzonego stanowiska - na podstawie umowy o pracę albo 
powołania (art. 68 Kodeksu pracy). 
Nie dotyczy to spółdzielni pracy, w których zatrudnienie członków następuje 
bez względu na stanowisko - na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, a także - 

 
 
5 
spółdzielni produkcji rolnej, w których podstawą świadczenia pracy przez członków 
jest stosunek członkostwa. 
Natomiast w myśl § 2 artykułu 52 - odwołanie członka zarządu lub 
zawieszenie go w czynnościach nie narusza jego uprawnień wynikających ze 
stosunku pracy lub innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest 
świadczenie pracy. 
Na wstępie należy wskazać, że powoda, jako członka zarządu spółdzielni 
łączył ze spółdzielnią oprócz stosunku organizacyjnego (wykonywanie funkcji 
prezesa zarządu), także stosunek pracowniczy, wynikający z zawartej umowy o 
pracę na czas nieokreślony. Zachował aktualność pogląd Sądu Najwyższego 
wyrażony w wyroku z dnia 7 września 2000 r. w sprawie I PKN 101/00 (OSNP 
2002/8/180), 
iż 
rozwiązanie 
przez 
radę 
nadzorczą 
spółdzielni 
stosunku 
organizacyjnego wskutek odwołania z funkcji członka zarządu nie powoduje 
automatycznie rozwiązania umowy o pracę. Również w wyroku z dnia 7 czerwca 
2011 r., sygn. akt II PK 313/10, Sąd Najwyższy uznał, że w przypadku prezesa 
zarządu spółdzielni stosunek pracy ma charakter komplementarny do funkcji w 
zarządzie; początkowo spółdzielnia powierza funkcję w zarządzie, a dopiero potem 
realizację tego pierwotnego stosunku dopełnia się przez nawiązanie stosunku 
pracy. Pracownicze zatrudnienie jest zatem ściśle zależne od powołania do 
zarządu i dlatego odwołanie z funkcji członka zarządu spółdzielni może stanowić 
uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.). 
Odwołanie członka zarządu prowadzi więc jedynie do rozwiązania stosunku 
organizacyjnego, jaki łączył go z organizacją spółdzielczą; nie wywołuje zaś 
bezpośrednich skutków w sferze umownego stosunku pracy. 
W tym kontekście przedstawione w pytaniu prawnym ustalenia Sądu nie są 
wystarczająco precyzyjne; z akt sprawy wynika bowiem, że 27 kwietnia 2010 r. rada 
nadzorcza spółdzielni mieszkaniowej podjęła dwie uchwały: nr 6 - o odwołaniu 
powoda z funkcji prezesa zarządu spółdzielni oraz nr 9 - o rozwiązaniu umowy o 
pracę z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia z prezesem zarządu – 
kierownikiem spółdzielni mieszkaniowej. Tego samego dnia 9 członków rady 
nadzorczej podpisało decyzję o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę z 
zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. 

 
 
6 
W chwili otrzymania tej decyzji powód J. G. nie był więc już członkiem 
zarządu spółdzielni, ani jej prezesem. Powinien więc być traktowany jak zwykły 
pracownik, zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Relewantne znaczenie w 
tych okolicznościach ma § 2 art. 52 Prawa spółdzielczego, który jednoznacznie 
stanowi, że odwołanie członka zarządu lub zawieszenie go w czynnościach nie 
narusza jego uprawnień wynikających ze stosunku pracy lub innego stosunku 
prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy. Przepis ten implikuje 
obligatoryjne stosowanie zasad ochrony stosunku pracy, zawartych w Kodeksie 
pracy. Prawo spółdzielcze nie zawiera szczególnych przepisów dotyczących trybu 
konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony w 
stosunku do pracownika - byłego członka zarządu spółdzielni mieszkaniowej, 
dlatego w tym zakresie mają zastosowanie reguły ogólne zawarte w art. 38 
Kodeksu pracy, a także w art. 30 ust. 21 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach 
zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). 
W odniesieniu do wskazanych przez Sąd pytający judykatów należy 
wskazać, że w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 
2012 r., sygn. akt III PZP 3/12) orzeczono, iż „w przypadku rozwiązania z 
naruszeniem prawa umowy o pracę z członkiem zarządu spółki kapitałowej 
odwołanym na podstawie art. 203 § 1 lub art. 370 § 1 ustawy z dnia 15 września 
2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) nie jest 
wyłączone roszczenie o przywrócenie do pracy”. Z uzasadnienia uchwały Sądu 
Najwyższego można wywieść również wniosek, że pracodawca ma obowiązek 
konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy odwołanemu członkowi zarządu 
spółdzielni. Uchwała ta może być pomocna Sądowi pytającemu do  rozstrzygnięcia 
sprawy zważywszy na istotne podobieństwo regulacji zawartych w art. 49 § 2 i 52 § 
2 Prawa spółdzielczego do regulacji zawartych w art. 203 § 1 i art. 370 § 1 k.s.h. W 
uzasadnieniu tej uchwały ogólnie została zakwestionowana zasadność poglądu, że 
zasada 
swobody 
odwoływania 
członków 
zarządów 
spółek 
kapitałowych, 
ustanowiona w Kodeksie handlowym i powtórzona w obecnie obowiązującym 
Kodeksie spółek handlowych, modyfikuje przepisy Kodeksu pracy o ochronie 
trwałości stosunku pracy, wyłączając m.in. przy wypowiadaniu odwołanemu 
członkowi zarządu spółki kapitałowej umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony 

 
 
7 
wymóg 
konsultacji 
związkowej 
(art. 
38 
k.p.) 
oraz 
wymóg 
zasadności 
wypowiedzenia (art. 45 k.p.), a także dopuszczalność dochodzenia przez 
odwołanego członka zarządu, z którym niezgodnie z prawem rozwiązano umowę o 
pracę, roszczenia o przywrócenie do pracy (art. 45 § 1, 50 § 5, 60 k.p.). Przepisy 
art. 203 § 1 i art. 370 § 1 k.s.h. wyraźnie potwierdzają odrębność obu 
wymienionych w nim stosunków prawnych oraz to, że odwołanie pracownika z 
funkcji członka zarządu nie pozbawia go wynikającej z przepisów prawa pracy 
ochrony związanej z wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. W świetle 
uzasadnienia tej uchwały Sądu Najwyższego należy uznać za  nieaktualny pogląd 
przeciwny, który został wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 
2002 r., sygn. akt I PKN 783/00 (OSNP z 2004 r., nr 2, poz. 28). 
Reasumując Sąd Najwyższy uznał, że czynności powoływania i odwoływania 
członków zarządu spółdzielni mieszkaniowych są dokonywane w oparciu o art. 49 § 
2 i 52 Prawa spółdzielczego, natomiast ustawa ta nie uchyla obowiązku konsultacji 
związkowej zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony 
w stosunku do odwołanego członka zarządu spółdzielni. 
Również w piśmiennictwie prawniczym przeważa pogląd, że na gruncie 
obowiązującego prawa nie ma żadnych przepisów ustawowych, które wyłączałyby 
stosowanie wobec wypowiedzenia umowy o pracę zawartej z członkami zarządu 
spółdzielni rygorów i ograniczeń wynikających z powszechnego prawa pracy. 
Oznacza to, że z formalnego punktu widzenia osoby te będą objęte zarówno 
przepisami dotyczącymi wymogu zasadności wypowiedzenia, jak i konsultacją 
związkową zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony 
(Specyfika stosunku pracy członków zarządu organizacji spółdzielczych- dr Tomasz 
Duraj, Mon. Pr. 2009, Nr 10). 
Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd Najwyższy udzielił 
odpowiedzi jak w uchwale (art. 390 §1 i 2 k.p.c.). 
Dodatkowo, w celu ułatwienia Sądowi rozstrzygnięcia sprawy, należy 
wskazać, że powyższa odpowiedź na pytanie Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w B. nie oznacza, że naruszenie przez pracodawcę 
trybu konsultacji związkowej zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na 
czas nieokreślony odwołanemu prezesowi lub innemu członkowi zarządu 

 
 
8 
spółdzielni 
automatycznie 
powoduje 
obowiązek 
uwzględniania 
przez 
sąd 
dochodzonego przez pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy. Roszczenie 
o przywrócenie do pracy takiego pracownika powinno być poddane analizie na 
podstawie art. 45 § 2 k.p. – również w aspekcie, czy jego uwzględnienie jest 
niemożliwe lub niecelowe, a także, czy w związku z tym, powinno zostać 
zasądzone odszkodowanie. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały w składzie 7 
sędziów z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt III PZP 3/12, zaznaczył, że uwzględnienie 
roszczenia o przywrócenie do pracy odwołanego członka zarządu spółki, z którym 
niezgodnie z prawem rozwiązano umowę o pracę może nastąpić tylko w 
szczególnych wypadkach, stwierdzając, że „oczywiście z racjonalnego punktu 
widzenia niepożądane jest kreowanie stosunku pracy, w którym obowiązki 
pracownicze nie mogą i nie będą mogły być wykonywanie. Gdyby zatem prawo 
pracy nie dysponowało instrumentami pozwalającymi zapobiec takiej sytuacji, 
można by się zastanawiać, czy istotnie wykładnia językowa art. 203 § 1 zdanie 
drugie k.s.h. i art. 370 § 1 zdanie drugie k.s.h. prowadzi do wyniku niemożliwego do 
zaakceptowania. Tymczasem sąd pracy ma możliwość wyboru za pracownika 
roszczenia o odszkodowanie zamiast zgłoszonego przywrócenia do pracy właśnie 
wtedy, kiedy uwzględnienie tego ostatniego żądania jest niemożliwe lub niecelowe 
(art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 1 k.p. w związku art. 56 § 2 k.p.). Brak możliwości 
wykonywania obowiązków pracowniczych po restytucji stosunku pracy w pełni 
uzasadnia zastosowane tych przepisów i wybranie za pracownika roszczenia o 
odszkodowanie, bowiem przywrócenie do pracy jest wtedy co do zasady niecelowe. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że odwołanie ze stanowiska 
członka zarządu spółki, które nie zostało skutecznie podważone w trybie przepisów 
prawa handlowego, z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie 
umowy o pracę (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 marca 2011 r., II PK 
201/10, LEX nr 1084554; z dnia 26 stycznia 2000 r., I PKN 479/99, OSNAPiUS 
2001 nr 11, poz. 377; z dnia 25 listopada 1997 r., I PKN 388/97, OSNAPiUS 1998 
nr 18, poz. 540), ponieważ z chwilą odwołania traci on możliwość wykonywania 
swojej podstawowej powinności pracowniczej (świadczenia pracy). To z kolei 
pozwala uznać, że nie jest możliwe uwzględnienie żądania przywrócenia do pracy”. 
Zgodnie z uzasadnieniem tej uchwały roszczenie o przywrócenie do pracy może 

 
 
9 
zostać uwzględnione przez sąd w stosunku do pracowników podlegających 
szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, do których na podstawie art. 45 § 3 
k.p. i art. 56 § 2 k.p. wyłączona została możliwość zasądzenia przez sąd 
odszkodowania 
zamiast 
dochodzonego 
przez 
pracownika 
roszczenia 
o 
przywrócenie do pracy. W takiej sytuacji roszczenie o przywrócenie do pracy 
jednak może zostać oddalone, a zamiast niego zasądzone odszkodowanie, gdy z 
okoliczności danej sprawy wynika, że zgłoszone przez pracownika roszczenie o 
przywrócenie 
do 
pracy 
jest 
sprzeczne 
ze 
społeczno-gospodarczym 
przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego i stanowi 
nadużycie prawa (art. 8 k.p.).