II PZP 2/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale II PZP 2/07 rozstrzygnął kluczowe zagadnienie prawne dotyczące kwalifikacji spraw, w których członek zarządu spółki, będący jednocześnie jej pracownikiem, jest pozwany o zwrot nienależnie pobranych świadczeń ze stosunku pracy. Sprawa wyłoniła się na tle roszczeń syndyka masy upadłości Fabryki Porcelitu „T.” SA przeciwko byłym członkom zarządu, którzy pobrali nagrody za wyniki gospodarowania mimo niespełnienia warunków, opierając żądanie na art. 483 § 1 k.s.h. Sąd Rejonowy zasądził świadczenia na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu (art. 410 k.c.), uznając, że podstawa faktyczna dotyczyła stosunku pracy. Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu dwa zagadnienia: 1) czy sprawa o odszkodowanie na podstawie art. 483 § 1 k.s.h. od członka zarządu, będącego jednocześnie pracownikiem, jest sprawą z zakresu prawa pracy, oraz 2) czy sąd jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda (art. 483 § 1 k.s.h.), czy może zasądzić świadczenie na innej podstawie prawnej (zwrot nienależnego świadczenia). Sąd Najwyższy, rozstrzygając pierwsze zagadnienie, podkreślił, że o charakterze sprawy decyduje stosunek prawny, z którym związane jest dochodzone roszczenie. Jeśli podstawa faktyczna żądania wskazuje na naruszenie obowiązków pracowniczych i pobranie świadczenia ze stosunku pracy, sprawa ma charakter pracowniczy, nawet jeśli powód powołał się na art. 483 § 1 k.s.h. Sąd Najwyższy zaznaczył, że podstawa prawna żądania nie musi być wskazana przez powoda, a sąd nie jest nią związany, kierując się zasadą da mihi factum, dabo tibi ius. Jednakże w tej konkretnej sprawie podstawa prawna (art. 483 § 1 k.s.h.) nie korespondowała z podstawą faktyczną (naruszenie umowy o pracę). Z uwagi na brak jasności co do drugiego zagadnienia i jego sformułowania, Sąd Najwyższy odmówił udzielenia na nie odpowiedzi, jednocześnie rozstrzygając pierwsze zagadnienie na korzyść kwalifikacji pracowniczej sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że sprawa o zwrot nienależnych świadczeń od członka zarządu, który jest jednocześnie pracownikiem, jest sprawą z zakresu prawa pracy, nawet jeśli powód powołał się na przepisy k.s.h. oraz że sąd nie jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda.
Dotyczy specyficznej sytuacji członka zarządu będącego jednocześnie pracownikiem i pobierającego świadczenia pracownicze. Odmowa odpowiedzi na drugie zagadnienie może ograniczać pewność interpretacji w zakresie związania sądu podstawą prawną.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sprawa o odszkodowanie dochodzone na podstawie art. 483 § 1 Kodeksu spółek handlowych od członka zarządu (byłego członka zarządu) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednocześnie zatrudnionego w niej na podstawie umowy o pracę, jest sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c. i art. 47 § 1 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sprawa o zwrot nienależnie pobranych świadczeń ze stosunku pracy dochodzonych od członka zarządu (byłego członka zarządu) spółki akcyjnej jednocześnie zatrudnionego w niej na podstawie umowy o pracę, jest sprawą ze stosunku pracy (art. 476 § 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
O charakterze sprawy decyduje stosunek prawny, z którym związane jest dochodzone roszczenie. Jeśli podstawa faktyczna żądania wskazuje na naruszenie obowiązków pracowniczych i pobranie świadczenia ze stosunku pracy, sprawa ma charakter pracowniczy, nawet jeśli powód powołał się na art. 483 § 1 k.s.h.
Czy w świetle art. 321 Kodeksu postępowania cywilnego dopuszczalne jest zasądzenie określonego świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów o zwrocie nienależnego świadczenia w sytuacji wskazania przez stronę powodową jako podstawy prawnej żądania art. 483 § 1 Kodeksu spółek handlowych?
Odpowiedź sądu
Odmówiono udzielenia odpowiedzi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odmówił odpowiedzi na drugie zagadnienie prawne, wskazując na jego niejasne sformułowanie i brak możliwości jednoznacznej oceny bez znajomości szczegółów sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy. Podkreślono jednak, że przedmiot procesu wyznaczają żądanie i okoliczności faktyczne, a sąd nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą prawną, choć jej brak korespondencji z podstawą faktyczną może budzić wątpliwości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk Masy Upadłości Fabryki Porcelitu T. SA w T. | inne | powód |
| Ryszarda J.-B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Bogusława K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Mieczysław R. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Ryszard K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 476 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, co stanowi sprawę z zakresu prawa pracy, co ma wpływ na skład sądu orzekającego.
k.p.c. art. 321
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Sąd nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą prawną, lecz podstawą faktyczną i wysokością żądania.
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi pozwu, w tym dokładne określenie żądania i przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie. Przedmiot procesu wyznaczają zgłoszone żądanie i okoliczności faktyczne.
Pomocnicze
k.s.h. art. 483 § § 1
Kodeks spółek handlowych
Przepis reguluje odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki. Nie odnosi się bezpośrednio do zatrudnienia członka zarządu w spółce.
k.p.c. art. 47 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące zwrotu nienależnego świadczenia, które mogą mieć zastosowanie w sprawach pracowniczych na podstawie art. 300 k.p.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Pozwala na odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach ze stosunku pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podstawa faktyczna żądania wskazuje na naruszenie obowiązków pracowniczych i pobranie świadczenia ze stosunku pracy, co przesądza o pracowniczym charakterze sprawy. • Sąd nie jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda, lecz podstawą faktyczną i wysokością żądania.
Odrzucone argumenty
Sprawa o odszkodowanie na podstawie art. 483 § 1 k.s.h. od członka zarządu, będącego jednocześnie pracownikiem, nie jest sprawą z zakresu prawa pracy. • Sąd jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda (art. 483 § 1 k.s.h.) i nie może zasądzić świadczenia na innej podstawie prawnej (zwrot nienależnego świadczenia).
Godne uwagi sformułowania
Stosunek pracy jest odrębnym od członkostwa w zarządzie, stosunkiem prawnym. • Przedmiotem procesu jest roszczenie pracodawcy przeciwko pracownikowi o zwrot nienależnie pobranej premii. • W sytuacji, gdy spółka w pozwie wniesionym do sądu pracy powołała okoliczności faktyczne, które wskazywały na odpowiedzialność odszkodowawczą członka zarządu ze stosunku pracy, to takie powództwo winno być rozpoznane przez sąd pracy jako sprawa z zakresu prawa pracy. • Podana przez powoda podstawa prawna jego roszczeń w stosunku do pozwanych nie odpowiadała podanym okolicznościom faktycznym uzasadniającym te roszczenia.
Skład orzekający
Walerian Sanetra
przewodniczący
Katarzyna Gonera
sędzia
Jerzy Kuźniar
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że sprawa o zwrot nienależnych świadczeń od członka zarządu, który jest jednocześnie pracownikiem, jest sprawą z zakresu prawa pracy, nawet jeśli powód powołał się na przepisy k.s.h. oraz że sąd nie jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji członka zarządu będącego jednocześnie pracownikiem i pobierającego świadczenia pracownicze. Odmowa odpowiedzi na drugie zagadnienie może ograniczać pewność interpretacji w zakresie związania sądu podstawą prawną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia granicy między prawem pracy a prawem spółek handlowych, co jest istotne dla wielu prawników i menedżerów. Rozstrzygnięcie SN wyjaśnia, jak sądy powinny podchodzić do takich sytuacji.
“Czy członek zarządu, który pobrał premię niezgodnie z umową, odpowiada jak pracownik czy jak menedżer?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.