II PZP 11/08

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 19 listopada 2008 r. 
II PZP 11/08 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Małgorzata 
Gersdorf (sprawozdawca, uzasadnienie), Katarzyna Gonera, Beata Gudowska, 
Zbigniew Korzeniowski, Roman Kuczyński (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski. 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniew-
skiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy z powódz-
twa Krzysztofa S. przeciwko Alicji K. prowadzącej Firmę Handlowo Usługową „T.M.” 
w T. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, należność z tytułu diet i 
ryczałtów za noclegi, przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 
13 maja 2008 r., II PZP 8/08 następującego zagadnienia prawnego: 
 
„Czy wykonywanie przez pracownika uzgodnionej między stronami pracy, 
która polega na stałym przemieszczaniu się na określonym obszarze, jest podróżą 
służbową w rozumieniu art. 775 § 1 k.p.?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Kierowca transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach 
wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze jako miej-
sce świadczenia pracy nie jest w podróży służbowej w rozumieniu art. 775 § 1 
k.p. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Najwyższy w składzie zwykłym, postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r., II 
PZP 8/08, wydanym w sprawie z powództwa Krzysztofa S. przeciwko Alicji K., pro-
wadzącej Firmę Handlowo-Usługową „T.M.” w T. o wynagrodzenie za pracę w godzi-
nach nadliczbowych, należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi, przedstawił na 
zasadzie art. 390 § 1 zdanie drugie k.p.c. powiększonemu składowi Sądu Najwyż-

 
2
szego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: Czy wykonywanie przez 
pracownika uzgodnionej między stronami pracy, która polega na stałym przemiesz-
czaniu się na określonym obszarze, jest podróżą służbową w rozumieniu art.775 § 1 
k.p. ? 
Przedstawione zagadnienie prawne stanowi zmodyfikowaną wersję pytań, 
które postanowieniem z dnia 6 marca 2008 r. [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu 
na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 
w Poznaniu. Sąd Okręgowy w Poznaniu zwrócił się mianowicie do Sądu Najwyższe-
go o rozstrzygnięcie następujących zagadnień prawnych: Czy zawarte w art. 29 § 1 
pkt 2 k.p. pojęcie „miejsce wykonywania pracy” jest tożsame z pojęciem z art. 775 § 1 
k.p. - „stałe miejsce pracy”; Czy określenie w umowie o pracę z kierowcą mającym 
wykonywać wyłącznie przewozy na terenie państw Unii Europejskiej miejsca wyko-
nywania pracy poprzez wskazanie, że miejscem wykonywania pracy są kraje Unii 
Europejskiej, jest zgodne z art. 29 § 1 pkt 2 k.p.;  
W przypadku odpowiedzi negatywnej - czy konsekwencją takiego postanowie-
nia jest uznanie, że miejscem pracy takiego kierowcy jest miejscowość, w której 
znajduje się siedziba pracodawcy. W przypadku odpowiedzi pozytywnej - czy konse-
kwencją takiego postanowienia jest uznanie, że do takiego kierowcy nie ma zastoso-
wania: art. 775 § 1 k.p. wskazujący, że należności na pokrycie kosztów związanych z 
podróżą służbową przysługują pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodaw-
cy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy 
lub poza stałym miejscem pracy, wydane na podstawie art. 775 § 2 k.p. rozporządze-
nie Ministra Pracy i Polityku Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysoko-
ści oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnione-
mu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży 
służbowej poza granicami kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.), określanie jego 
pracy poza granicami Polski jako podróży służbowej poza granicami kraju. 
Przedstawione zagadnienia wyłoniły się przy rozpoznaniu apelacji pozwanej 
Alicji K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Trzciance z dnia 28 września 
2007 r. [...], którym zasądzono na rzecz powoda Krzysztofa S. od pozwanej Alicji K. 
między innymi należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi.  
Stan sprawy przedstawia się następująco. Powód Krzysztof S. był zatrudniony 
w przedsiębiorstwie FHU „T.M.” Alicji K. na stanowisku kierowcy. Powód wykonywał 
przewozy w transporcie międzynarodowym. W umowach o pracę powoda z pozwaną 

 
3
ustalono, że miejscem wykonywania pracy są „kraje Unii Europejskiej” i że czas 
pracy jest „zadaniowy zgodny z uwzględnieniem norm o czasie pracy kierowców”. 
Powód wykonując przewozy na trasach międzynarodowych pracował przez co naj-
mniej 12 godzin dziennie. W pozwie dochodził zapłaty wynagrodzenia za pracę w 
godzinach nadliczbowych oraz zapłaty należności z tytułu diet i ryczałtów za noclegi. 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wska-
zał, że zgodnie z art. 775 § 1 k.p. podróżą służbową jest wyjazd pracownika na pole-
cenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub 
poza stałe miejsce pracy w celu wykonania polecenia służbowego. Sąd Rejonowy 
stwierdził, że określenie w umowie o pracę powoda, iż miejscem wykonywania pracy 
są kraje Unii Europejskiej, nie spełniało ustanowionego w art. 29 § 1 pkt 2 k.p. obo-
wiązku określenia w umowie o pracę miejsca wykonywania pracy. Sąd Rejonowy 
powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 350/00 
(OSNP 2003 nr 2 poz. 36), wskazał, że miejsce pracy powinno być oznaczone 
szczegółowo i konkretnie. Określenie go w tak szeroki sposób jak teren całego kraju 
lub krajów Unii Europejskiej nie spełnia tego wymagania.  
Sąd Rejonowy stwierdził też, że wadliwe - w jego ocenie - określenie miejsca 
pracy w umowie o pracę powoduje, iż za miejsce pracy powoda należy uznać siedzi-
bę przedsiębiorstwa pozwanej zgodnie z art. 454 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. 
Sąd stanął na stanowisku, że pojęcie „podróż służbowa” obejmuje także wyjazdy 
pracowników, których praca polega na stałym przemieszczaniu się.  
Pozwana wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego. W uzasadnieniu 
podniosła, że Sąd Rejonowy błędnie ocenił, iż miała obowiązek wypłacenia diet po-
wodowi. Pozwana stwierdziła, ze należy odróżnić miejsce świadczenia pracy pra-
cownika od siedziby zakładu pracy. Miejsce świadczenia pracy stanowi jeden z istot-
nych składników umowy o pracę, uzgodniony przez strony, objęty zakazem jedno-
stronnej zmiany przez którąkolwiek z nich. Pozwana, powołując się na wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 1 kwietnia 1985 r., I PR 19/85 (OSPiKA 1986 nr 3, poz. 46), wy-
raziła też pogląd, że strony zawierające umowę o pracę mają dużą swobodę w okre-
śleniu miejsca pracy. Może być ono określone na stałe lub jako miejsce zmienne, 
przy czym w tym ostatnim wypadku zmienność miejsca pracy może wynikać z same-
go charakteru (rodzaju) pełnionej pracy. Ogólnie przez pojęcie „miejsce pracy” rozu-
mie się bowiem punkt w znaczeniu geograficznym bądź pewien określony obszar, 
strefę określoną granicami administracyjnymi lub w inny dostatecznie wyraźny spo-

 
4
sób, gdzie ma nastąpić dopełnienie świadczenia pracy. Pozwana podniosła, że ze 
względu na to, że w umowach o pracę zawartych z powodem miejsce pracy zostało 
określone przez strony jako „kraje Unii Europejskiej”, to nie ma ona obowiązku pła-
cenia diet ani ryczałtów za noclegi, a tym samym wyrok Sądu Rejonowego jest wa-
dliwy.  
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu rozpatrując 
apelację pozwanej uznał, że w sprawie występują zagadnienia prawne budzące po-
ważne wątpliwości i przedstawił te zagadnienia do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż-
szemu w powołanych na wstępie pytaniach prawnych. Sąd Okręgowy wskazał w 
uzasadnieniu przedstawionych zagadnień, że dla sprawy decydujące jest ustalenie, 
czy art. 29 § 1 pkt 2 k.p. upoważnia do określenia miejsca pracy przez wskazanie 
obszaru geograficznego, który - jak w rozpoznawanej sprawie - obejmowałby kraje 
Unii Europejskiej a także czy pojęcie „miejsce wykonywania pracy” użyte w art. 29 § 
1 pkt 2 k.p. ma takie samo znaczenie jak pojęcie „stałe miejsce pracy” użyte w art. 
775 § 1 k.p.  
Dokonując interpretacji tych przepisów, Sąd Okręgowy zaznaczył, że użycie w 
art. 775 § 1 k.p. spójnika „lub” mogłoby wskazywać, iż pracownik odbywa podróż 
służbową gdy wykonuje zadanie służbowe poza którymkolwiek z tych miejsc. Wydaje 
się to zbyt daleko idące, bowiem prowadzi do nielogicznego wniosku, że pracownik 
mający stałe miejsce pracy poza miejscowością będącą siedzibą pracodawcy jest w 
podróży służbowej gdy wykonuje pracę w tej miejscowości. Przepis art. 775§ 1 k.p., 
zdaniem Sądu Okręgowego, może być wykładany tylko w ten sposób, iż wykonywa-
nie na polecenie pracodawcy zadania służbowego poza miejscowością, w której 
znajduje się siedziba pracodawcy jest podróżą służbową jedynie wówczas, gdy ta 
miejscowość jest jednocześnie miejscem wykonywania pracy określonym w umowie 
o pracę.  
W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy dokonał wzajemnej korelacji 
art. 775 § 1 k.p. i art. 29 § 1 pkt 2 k.p. w zakresie określeń „stałe miejsce pracy” i 
„miejsce wykonywania pracy”. Referując różnorodne wypowiedzi judykatury doty-
czące miejsca pracy kierowców transportu samochodowego, w tym orzeczenie z 
dnia 23 czerwca 2005 r., II PK 265/04 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 76) dotyczące aty-
powej podróży służbowej, orzeczenie z dnia 1 kwietnia 1985 r., I PR 19/85 (OSPiKA 
1986 nr 3, poz. 46) oraz orzeczenie z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 350/00 (OSNP 
2003 nr 2, poz. 36) Sąd Okręgowy przedstawił wątpliwości, zasadzające się na pyta-

 
5
niu, czy stanowisko, iż kierowcy zatrudnieni w transporcie międzynarodowym odby-
wają podróże służbowe znajduje wystarczające uzasadnienie w treści art. 775 § 1 
k.p., zgodnie z którym podróżą służbową jest wykonywanie na polecenie pracodawcy 
zadania służbowego „poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy 
lub poza stałym miejscem pracy”.  
Przedstawiając motywy pytania prawnego Sąd Najwyższy w składzie zwy-
kłym, przywołując dotychczas ferowane orzecznictwo w przedmiocie podróży służ-
bowej, zaprezentował swój pogląd na sprawę. Zdaniem Sądu Najwyższego w tym 
składzie brakuje prawnej możliwości dla uznania, że praca mobilna jest świadczona 
w podróży służbowej. Wynika to z konieczności interpretacji art. 775 § 1 k.p. odrębnie 
w zakresie pierwszego członu zdania tj. oceny, czym jest zadanie służbowe, które 
może być wykonywane w podróży służbowej. Zdaniem Sądu Najwyższego w skła-
dzie zwykłym judykatura błędnie łączy dwa człony art. 775 § 1 k.p, nie rozpatrując 
bliżej co jest tym służbowym zadaniem. Przepis art. 77 5 §1 część pierwsza k.p. sta-
nowi zaś o poleceniu pracodawcy wykonania zadania. Brak zatem konieczności wy-
konania zadania służbowego, innymi słowy brak owego szczególnego zadania, czyni 
zbędnym dalsze rozważania o pojęciu podróży służbowej, prowadzone w kontekście 
wykonywania zadania poza miejscem pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie 
trzech sędziów: a) sformułowanie art. 775 § 1 k.p wskazuje na incydentalny, tymcza-
sowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej; uznanie, że w podróży można 
przebywać nieustannie jest sprzeczne z istotą instytucji podróży służbowej; b) sfor-
mułowanie art. 775 § 1 k.p wskazuje, że zadanie odbycia podróży służbowej nie zaw-
sze musi wynikać z zajmowanego stanowiska lub rodzaju wykonywanej pracy. Zada-
nie to zamyka się w pewnych granicach przedmiotowych i czasowych, co nie wy-
czerpuje procesu pracy podporządkowanej świadczonej przez pracownika (wyrok z 
11 kwietnia 2001 r., I PK 350/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 36); c) sformułowanie art. 
775 § 1 k.p wskazuje, że wykonywanie zadania polegającego na odbyciu podróży 
służbowej nie jest tym samym, co wykonywanie pracy. Ze stwierdzenia tego wynika 
brak możliwości formułowania tezy o permanentnym przebywaniu pracownika w 
podróży służbowej. W takim bowiem przypadku podróż nie wykracza poza warunki 
umówione, zatem nie jest podróżą służbową w technicznoprawnym tego słowa zna-
czeniu. Z tych powodów Sąd Najwyższy w składzie zwykłym ocenił, że wykonywanie 
zadania służbowego w rozumieniu art. 775 § 1 k.p nie jest wykonywaniem pracy 
określonego rodzaju, wynikającej z charakteru zatrudnienia. 

 
6
Sąd Najwyższy w składzie zwykłym zauważył jednak w motywach przedsta-
wionego zagadnienia prawnego, iż taki sposób interpretacji art. 775 § 1 k.p. (samo-
dzielna ocena zwrotu „zadanie służbowe”) nie był dotychczas prezentowany przez 
judykaturę, która zwykle rozpatrywała problem podróży służbowej w powiązaniu z 
drugim członem definicji, czyli z wykonywaniem zadania służbowego poza stałym 
miejscem pracy lub poza miejscowością będącą siedzibą pracodawcy. Jednak więk-
szość orzeczeń Sądu Najwyższego prezentujących poglądy na temat podróży służ-
bowej nie dotyczy wprost poruszanego w sprawie zagadnienia prawnego (np. wyroki 
Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 298/03, OSNP 2004 nr 23, poz. 
399; z dnia 19 lutego 2007 r., I PK 232/06, Prawo Pracy 2007 nr 6, s.29).  
Najwięcej miejsca Sąd Najwyższy w składzie zwykłym poświęcił polemice z 
wyrokiem SN z dnia 19 marca 2008 r., I PK 230/07 (niepublikowanym). W wyroku 
tym zawarta jest teza, w myśl której pracownik, niemający stałego miejsca pracy ze 
względu na mobilny charakter pracy, przebywa w podróży służbowej, gdy wyjeżdża 
poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy. W omawianym orze-
czeniu Sąd Najwyższy zawarł też tezę, iż „stałe miejsce pracy” z art. 775 § 1 k.p. jest 
czym innym niż „miejsce pracy” z art. 29 § 1 pkt 2 k.p. Zakres bowiem sformułowania 
„miejsce wykonywania pracy” jest szerzy niż zakres terminu „stałe miejsce pracy”. W 
myśl orzeczenia I PK 230/07 spełnienie wymagania zawartego w art. 29 § 1 pkt 2 
k.p. może polegać na wskazaniu stałego miejsca pracy, na wskazaniu obok stałego 
miejsca pracy także niestałego miejsca pracy, bądź na wskazaniu niestałych miejsc 
pracy. 
Oceniając krytycznie poglądy wyrażone w tym orzeczeniu, Sąd Najwyższy w 
składzie zwykłym przychylił się do oceny zagadnienia zeprezentowanej przez Sąd 
Okręgowy i w konsekwencji stanął na stanowisku, że: a) w art. 775 § 1 k.p ustawo-
dawca posłużył się alternatywą zwykłą, stąd błędne jest stanowisko wyrażone w 
orzeczeniu z dnia 19 marca 2008 r., a wskazany przepis trzeba interpretować w ten 
sposób, że wykonywanie na polecenie pracodawcy zadania służbowego poza miej-
scowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, jest podróżą służbową tylko 
wtedy, gdy ta miejscowość (siedziba pracodawcy) jest jednocześnie miejscem wyko-
nywania pracy i wynika z umowy; b) cel wprowadzenia obowiązku zmieszczenia w 
treści umowy o pracę miejsca świadczenia pracy (art. 29 § 1 k.p.) wynika z koniecz-
ności dostosowania prawa polskiego do dyrektywy Rady 91/533/EWG z dnia 14 
października 1991 r. (Dz.Urz. WE L 288 z 18 października 1991r.; Dz.Urz. UE Pol-

 
7
skie wydanie specjalne, rozdz. 5 tom 2 s.3), zgodnie z którą pracodawca ma obowią-
zek poinformować pracownika o miejscu pracy, a w braku stałego lub głównego 
miejsca pracy o regule, że pracownik jest zatrudniony w różnych miejscach oraz o 
miejscu siedziby przedsiębiorstwa lub o miejscu zamieszkania pracodawcy; c) po-
dróż służbowa stanowi nietrwałą zmianę miejsca pracy, następującą na polecenie 
pracodawcy; d) celem w art. 775 § 1 k.p jest zrekompensowanie pracownikowi kosz-
tów ponoszonych w związku z poleceniem pracodawcy wykonywania zadania poza 
jego miejscem pracy; e) w art. 775 § 1 k.p pojęcie „stałe miejsce pracy” odpowiada 
pojęciu „miejsce wykonywania pracy” z art. 29 §1 pkt 2 k.p.; d) miejsce pracy łączy 
się z rodzajem pracy; e) miejscem pracy pracownika mobilnego jest obszar, po któ-
rym będzie się on poruszał ze względu na rodzaj umówionej pracy. To bowiem sta-
nowi realizację jego zobowiązania i jednocześnie wyklucza możliwość przyjęcia, że 
pracownik, wykonując taką pracę, odbywa podróże służbowe. 
 
Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, aprobując interpretację zepre-
zentowaną przez skład zwykły Sądu Najwyższego zważył , co następuje: 
 
Przepis art. 775 § 1 k.p. stanowi, że pracownikowi wykonującemu na polecenie 
pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba 
pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie 
kosztów związanych z podróżą służbową. Trafnie Sąd Najwyższy w składzie zwy-
kłym wskazał, iż najistotniejsze dla odpowiedzi na postawione pytanie jest odkodo-
wanie pojęcia „zadanie służbowe”. Tylko bowiem wykonywanie zadania służbowego 
pozwala na stosowanie normy prawnej zawartej w omawianym przepisie. Trafnie też 
Sąd Najwyższy w składzie zwykłym ocenił, iż przepis ten odnosi się jedynie do zada-
nia rozumianego jako zdarzenie incydentalne w stosunku do pracy umówionej i wy-
konywanej zwykle w ramach stosunku pracy. Taka zaś interpretacja nie pozwala - 
jeśli zadanie nie ma incydentalnego charakteru - na dalsze rozważania i subsumcję 
art. 77 5 §1 k.p. Odnosząc zaprezentowany pogląd do rozstrzyganego tu zagadnienia 
wypada wskazać, iż uzasadnia on w pełni udzieloną odpowiedź na postawione pyta-
nie.  
Także jednak i inne rozumienie przepisu, polegające na łącznym interpreto-
waniu dwu członów art. 775 §1 k.p., prowadzi do analogicznego rozwiązania i analo-
gicznej odpowiedzi na pytanie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia składowi 

 
8
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego. Udowodnienie tej tezy wymaga rozstrzygnięcia 
dwu kwestii. Pierwsza sprowadza się do ustalenia, co oznacza użyty w przepisie 
termin „stałe miejsce pracy”. Druga związana jest z koniecznością zdefiniowania po-
jęcia „podróż służbowa”, a także udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy pracownik 
może być stale w podróży służbowej. 
Rozwiązanie pierwszego zagadnienia wymaga rozważenia wzajemnej korela-
cji art. 29 § 1 pkt 2 k.p., który nakazuje określić w umowie miejsce wykonywania 
pracy, z powołanym w pytaniu prawnym art. 775 § 1 k.p. I tak w obu przepisach 
mowa jest o miejscu pracy, przy czym ten pierwszy stanowi o miejscu wykonywania 
pracy; drugi - o stałym miejscu pracy. Rozróżnienie to nie ma zdaniem Sądu Najwyż-
szego w składzie powiększonym doniosłości normatywnej. W art. 775 § 1 k.p. 
wzmianka o stałym miejscu pracy wskazuje bowiem, że za punkt odniesienia należy 
przyjąć właśnie miejsce wykonywania pracy określone w umowie o pracę zgodnie z 
art. 29 § 1 pkt 2 k.p. W rzeczywistości faktyczne miejsce wykonywania pracy może 
być inne niż określone w umowie. Ad casum uznanie, że stałe miejsce pracy jest 
równoznaczne z faktycznym miejscem pracy (miejscem wykonywania czynności pra-
cowniczych - por. M.Taniewska: Przestrzenne granice wykonywania pracy, PiZS 
1980 nr 3, s. 26) - nie zaś z umówionym miejscem pracy - powodowałoby negatywne 
konsekwencje dla pracownika np. w postaci niewypłaconych diet. Ponadto interpre-
tacja art. 775 § 1 k.p. w oderwaniu od art. 29 § 1 pkt 2 k.p. prowadziłaby do pominię-
cia woli stron wyrażonej w umowie, co dodatkowo zagraża spójności systemu, np. 
przy wykładni art. 140 k.p. czy art. 178 k.p. W efekcie stałe miejsce pracy jest miej-
scem wykonywania pracy, o którym mowa w art. 29 § 1 pkt 2 k.p. (w tym duchu 
T.Liszcz: Prawo pracy, Warszawa 2008, s. 133). Innymi słowy rozróżnienie „miejsca 
wykonywania pracy” od „miejsca pracy” wydaje się zbędne. Miejsce wykonywania 
pracy może być różnie oznaczone. Ograniczenie - w drodze wykładni - w określaniu 
miejsca świadczenia pracy w umowie zmniejszałoby możliwości elastycznego 
ukształtowania stosunku pracy. 
Zaprezentowana teza nie oznacza akceptacji dla zupełnej dowolności stron w 
tym przedmiocie. Sposób określenia miejsca pracy musi być bowiem powiązany z 
rodzajem pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 
350/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 36). Ad casum powstaje pytanie, czy swoboda w 
ustalaniu miejsca świadczenia pracy zezwala na takie ukształtowanie miejsca świad-
czenia pracy, by obejmowało ono pewien obszar geograficzny, a nie stały punkt, czy 

 
9
stałe punkty. Odpowiedź jest jednoznaczna. Takie ukształtowanie miejsca świadcze-
nia pracy jest możliwe, bowiem żaden przepis nie wyklucza takiego postanowienia 
umowy. Wypada też zasygnalizować, iż interpretacja przeciwna - zgodnie z którą nie 
byłoby możliwości określenia miejsca świadczenia pracy na zasadzie określenia ob-
szaru, na którym wykonuje swą pracę pracownik mobilny - prowadziłaby do sytuacji, 
w której pracownicy mobilni nie mieliby w ogóle oznaczonego miejsca pracy, co dys-
kryminowałoby tę grupę pracujących.  
Mówiąc o obszarowo określonym miejscu świadczenia pracy trzeba jednak 
poczynić pewne zastrzeżenie. Mianowicie miejsce świadczenia pracy pracownika 
mobilnego oznaczające pewien obszar jego aktywności zawodowej musi odzwiercie-
dlać rzeczywisty stan rzeczy. Ma zatem być to obszar, w którym pracownicy mobilni 
będą na stałe zobowiązani do przemieszczania się, będą wykonywać przewozy na 
tym właśnie obszarze. Niezsynchronizowane z rodzajem pracy oznaczenie miejsca 
pracy może prowadzić do oceny, iż postanowienie dotyczące miejsca pracy jest nie-
ważne z mocy art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 300 k.p. 
Definiując z kolei „podróż służbową” trzeba na wstępie wskazać, iż pracownicy 
mobilni są grupą osób pracujących w warunkach stałego przemieszczania się (po-
dróży). Podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wyko-
nywaniem obowiązków pracowniczych. Specyfika takiego zatrudnienia i konieczność 
odmiennego potraktowania widoczna jest nawet w dyrektywie ustalającej wymagania 
w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (dyrektywa nr 2003/88/WE z dnia 4 
listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów czasu pracy). Tym bardziej możliwe 
i zarazem konieczne jest odmienne potraktowanie tej grupy pracujących z punktu 
widzenia art. 775 § 1 k.p. Z przepisu tego wynika bowiem wprost, że podróż służbowa 
ma charakter incydentalny. Podróż służbowa jest swoistą konstrukcją prawa pracy. 
Podstawę formalną podróży służbowej stanowi, po pierwsze, polecenie wyjazdu. 
Polecenie takie powinno określać zadanie oraz termin i miejsce jego realizacji. Zada-
nie musi być skonkretyzowane; nie może mieć charakteru generalnego. Nie jest za-
tem podróżą służbową wykonywanie pracy (zadań) w różnych miejscowościach, gdy 
przedmiotem zobowiązania pracownika jest stałe wykonywanie pracy (zadań) w tych 
miejscowościach. Trafne jest zatem spostrzeżenie Sądu Najwyższego w składzie 
zwykłym, iż wykonywaniem zadania służbowego w rozumieniu art. 775 § 1 k.p nie jest 
wykonywanie pracy określonego rodzaju, wynikającej z charakteru zatrudnienia. Ta 
bowiem nigdy nie jest incydentalna. 

 
10
Pracownicy mobilni nie wykonują incydentalnie zadania związanego z oddele-
gowaniem poza miejsce pracy, lecz ich charakter pracy wymusza nieustanne prze-
bywanie w trasie. Nie ma zatem do nich zastosowania ani hipoteza ani dyspozycja 
normy prawnej zawartej w art. 775 § 1 k.p. Artykuł 775 § 1 k.p nie pozwala na ocenę, 
że pracownik stale jest w podróży służbowej. Inna bowiem jest ratio tej regulacji i nie 
może tej ratio zmienić okoliczność, że w różnych sytuacjach faktycznych pracownicy 
mobilni mogą zostać „pokrzywdzeni” przez swych pracodawców, którzy nie respek-
tują zasady wynagradzania według rodzaju pracy i doświadczenia zawodowego, od-
powiedzialności i wysiłku. Ta bowiem okoliczność ma charakter pozapozaprawny, w 
tym sensie, że w takiej samej mierze jak pracowników mobilnych może dotykać także 
pracowników, którzy pracują i żyją przez 5 dni w tygodniu w innej miejscowości niż 
zamieszkują ich rodziny.  
W kontekście prowadzonych rozważań trzeba podkreślić, że wynagrodzenie 
godziwe, jako zasada prawa pracy, wymaga nie tylko wynagrodzenia pozwalającego 
„na spanie i jedzenie” pracownika, ale wynagradzania pozwalającego pracownikowi 
żyć godnie, wypoczywać, rozwijać się kulturalnie. To, że do kierowcy transportu mię-
dzynarodowego nie znajduje zastosowania art. 775 § 1 k.p. nie oznacza, że kierowca 
taki - z uwagi na rodzaj świadczonej przez siebie pracy i jej uciążliwy także życiowo 
charakter nie powinien być godziwie wynagradzany. Wynagrodzenie to i jego skład-
niki może wynikać z wewnętrznych źródeł prawa pracy lub z umowy. Zaznaczenia 
wymaga także i to, że koszty pracy, jakie ponosi pracodawca w związku z wykony-
waniem transportu międzynarodowego, nie ograniczają się do wynagrodzenia kie-
rowcy, lecz obejmują także inne świadczenia dodatkowe, które wypłaca pracodawca 
z tytułu wykonywania takiej pracy (posiłki regenerujące, dodatki etc.). 
Wreszcie należy też zaznaczyć, że przedstawiona koncepcja podróży służbo-
wej i brak możliwości przyznania kierowcom transportu międzynarodowego, jako 
pracownikom mobilnym diety podróżnej w sytuacji gdy wykonują pracę na umówio-
nym obszarze (w umówionym miejscu pracy) nie uwłacza art. 32 Konstytucji, wpro-
wadzającemu nakaz równego traktowania. Trybunał Konstytucyjny, dokonując kon-
troli konstytucyjności przepisów pod kątem zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 
1 Konstytucji, wielokrotnie podkreślał, że nakaz jednakowego traktowania podmiotów 
prawa znajduje zastosowanie w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie pod-
mioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewant-
ną), powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnico-

 
11
wań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. (wyrok z 5 listopada 1997 r., 
K. 22/97, OTK ZU 1997 nr 3-4, poz. 41). Podmioty różniące się mogą być natomiast 
traktowane odmiennie. Ocena każdej regulacji prawnej z punktu widzenia zasady 
równości musi być zatem poprzedzona dokładnym zbadaniem sytuacji prawnej pod-
miotów i przeprowadzeniem analizy, tak gdy chodzi o ich cechy wspólne, jak też ce-
chy różniące (por. uzasadnienie wyroku z 28 maja 2002 r., P 10/01, OTK ZU 2002 nr 
3/A, poz. 35). Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie pozostawia wątpliwości, 
że wszyscy adresaci norm prawnych charakteryzujący się daną cechą istotną w rów-
nym stopniu mają być traktowani równo, a więc według jednakowej miary, bez zróż-
nicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sprawiedliwość wymaga, 
aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w odpowiedniej 
relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej jako adresatów danych norm prawnych. 
Wyrażona w ten sposób sprawiedliwość rozdzielcza oznacza, że równych traktować 
należy równo, podobnych należy traktować podobnie i nie wolno tworzyć takiego 
prawa, które różnicowałoby sytuację prawną podmiotów, których sytuacja faktyczna 
jest taka sama. Tak rozumiana równość oznacza też akceptację różnego traktowania 
przez prawo różnych podmiotów, z tym jednak, że różne traktowanie powinno być 
uzasadnione (OTK w 1996 r., cz. II, poz. 33, s. 72-73; por. też wyroki TK z 16 grudnia 
1997 r., sygn. K. 8/97, OTK ZU 1997 nr 6, poz. 502 i 13 kwietnia 1999 r., K. 36/98, 
OTK ZU 1999 nr 3, poz. 40, s. 243-244). Zaproponowana wykładnia nie przeczy 
równemu traktowaniu pracowników jednej grupy. Prowadzi tylko do uzasadnionego 
rozróżnienia sytuacji prawnej pracowników mobilnych i zatrudnionych w stałym miej-
scu pracy. Taka dyferencjacja przyjęta jest też przez dyrektywę UE odnoszącą się do 
czasu pracy (o czym niżej - por. wyrok TK z 20 maja 2005 r., SK 9/07, OTK-A 2008 
nr 4, poz. 60). 
Rozważając zagadnienia związane z postawionym zagadnieniem, poza literą 
prawa, można przywołać cały kontekst tej problematyki z zakresu finansowego oraz 
z zakresu ubezpieczeń społecznych, na który szeroko zwraca też uwagę w swoich 
wywodach Sąd Najwyższy w składzie zwykłym. Od diet nie są uiszczane składki na 
ubezpieczenie społeczne i nie są odprowadzane podatki. Trzeba także widzieć, że 
pracownicy mobilni mogą zostać „pokrzywdzeni” przez wykładnię, iż za każdy dzień 
w trasie należy im się rekompensata (diety) niewliczana do podstawy wymiaru skła-
dek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i tym samym nie objęta świadcze-
niami ZUS na wypadek nadejścia zdarzenia losowego. W takiej sytuacji za swą 

 
12
pracę pracownicy mobilni nie otrzymują należnego wynagrodzenia lecz tylko zwrot 
kosztów utrzymania. Strony stosunku pracy mogą podjąć w ten sposób „grę” na naj-
niższą emeryturę, którą musi zabezpieczyć ZUS. Zarówno zatem pracodawca, jak i 
pracownik są prima facie zainteresowani w wypłacie diet, a nie wyższego wynagro-
dzenia za pracę, które uwzględniałoby rodzaj pracy. Niezainteresowany jest nato-
miast ZUS i Skarb Państwa, a także pozostałe osoby objęte obowiązkowym ubez-
pieczeniem społecznym. W razie wypadku przy pracy niezainteresowanym w wy-
kładni przyznającej prawo do diety pracownikom mobilnym staje się też pracownik i 
jego rodzina.  
Wielu jest zainteresowanych i wielu może być „pokrzywdzonych” każdą z 
możliwych interpretacji. A zatem tło społeczno - finansowe nie może stanowić argu-
mentu dodatkowego, rzutującego na sposób interpretacji przepisu, który mógłby za-
negować przyjętą przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego wykładnię.  
Wobec powyższego Sąd Najwyższy podjął powyższą uchwałę.  
========================================