II PZP 11/05

Sąd Najwyższy2006-02-15
SAOSPracyczas pracyWysokanajwyższy
czas pracyniedziele i świętadodatekwynagrodzeniekodeks pracySąd Najwyższyuchwałaokres rozliczeniowy

Pracownikowi za pracę w niedzielę lub święto, za którą nie udzielono dnia wolnego, przysługuje tylko jeden dodatek, a nie dwa.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące wynagrodzenia za pracę w niedzielę i święta. Sprawa dotyczyła pracownika, który świadczył pracę w te dni, a pracodawca nie udzielił mu w zamian dnia wolnego. Powstało pytanie, czy pracownikowi przysługuje tylko jeden dodatek (z art. 15111 § 2 i 3 k.p.) czy dwa (dodatkowo z art. 1511 § 2 k.p.). Sąd Najwyższy uznał, że przysługuje tylko jeden dodatek.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 lutego 2006 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące prawa pracownika do dodatkowego wynagrodzenia za pracę świadczoną w niedzielę i święta, za którą pracodawca nie udzielił w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy. Sprawa wyłoniła się w związku z powództwem pracownika Zenona S. przeciwko ZUW „U.” Spółce z o.o. o zapłatę. Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda kwotę wynagrodzenia, uznając, że przysługują mu dwa dodatki: jeden za pracę w niedzielę/święto, gdy nie udzielono dnia wolnego (art. 15111 § 2 i 3 k.p.), oraz drugi za pracę w godzinach nadliczbowych przekraczających przeciętną tygodniową normę czasu pracy (art. 1511 § 2 k.p.). Sąd Okręgowy, przekazując sprawę do Sądu Najwyższego, powziął wątpliwość interpretacyjną co do relacji tych przepisów. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu pracy, w tym art. 1511 § 1, 1511 § 2, 15111 § 1, 15111 § 2 i 3, uznał, że w sytuacji nieudzielenia przez pracodawcę dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 § 2 i 3 k.p. w wysokości 100% wynagrodzenia. Nie ma podstaw do wypłaty drugiego dodatku z art. 1511 § 2 k.p., gdyż przepisy te nie są kumulatywne w tym zakresie, a art. 15111 § 2 i 3 k.p. stanowią regulacje szczególne. Uchwała ta wyjaśnia, że pracownik nie może otrzymać podwójnego wynagrodzenia za te same godziny pracy, jeśli nie wynika to wprost z przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Pracownikowi przysługuje tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 § 2 i § 3 k.p.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przepisy art. 15111 § 2 i 3 k.p. stanowią odrębną i szczególną regulację w stosunku do art. 1511 § 2 k.p. w zakresie wynagradzania za pracę w niedziele i święta, za którą nie udzielono dnia wolnego. Nie ma podstaw do kumulacji dwóch dodatków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Zenon S.osoba_fizycznapowód
ZUW „U.” Spółka z o.o. Oddział w L.spółkapozwany
Prokuratura Krajowaorgan_państwowyprokurator

Przepisy (11)

Główne

k.p. art. 1511 § 2

Kodeks pracy

Przepis ten dopuszcza przyznanie dodatku w wysokości określonej w § 1 za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy tylko wówczas, gdy jej przekroczenie nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi nie przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w art. 1511 § 1 k.p.

k.p. art. 15111 § 2

Kodeks pracy

Przepis ten, wraz z § 3, kreuje prawo do jednego dodatku za każdą godzinę pracy przypadającą w niedziele lub święta, za które pracodawca nie udzielił dni wolnych od pracy w okresie rozliczeniowym.

k.p. art. 15111 § 3

Kodeks pracy

Przepis ten, wraz z § 2, kreuje prawo do jednego dodatku za każdą godzinę pracy przypadającą w niedziele lub święta, za które pracodawca nie udzielił dni wolnych od pracy w okresie rozliczeniowym.

Pomocnicze

k.p. art. 1511 § 1

Kodeks pracy

k.p. art. 1511 § 3

Kodeks pracy

k.p. art. 15111 § 1

Kodeks pracy

k.p. art. 15110

Kodeks pracy

k.p. art. 129 § 1

Kodeks pracy

k.p. art. 147

Kodeks pracy

k.p. art. 15112

Kodeks pracy

k.p. art. 144

Kodeks pracy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 15111 § 2 i 3 k.p. są przepisami szczególnymi wobec art. 1511 § 2 k.p. i nie dopuszczają kumulacji dodatków. Pracownikowi za pracę w niedzielę lub święto, za którą nie udzielono dnia wolnego, przysługuje tylko jeden dodatek.

Odrzucone argumenty

Pracownikowi za pracę w niedzielę lub święto, za którą nie udzielono dnia wolnego i która stanowi pracę w godzinach nadliczbowych, przysługują dwa odrębne dodatki (z art. 15111 § 2 i 3 k.p. oraz z art. 1511 § 2 k.p.).

Godne uwagi sformułowania

nie ma podstaw prawnych do wypłaty dodatkowego 200-procentowego wynagrodzenia za pracę w niedzielę lub święto, za którą pracownik nie uzyskał innego dnia wolnego od pracy za każdą godzinę takiej pracy przysługuje tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p., w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p.

Skład orzekający

Zbigniew Myszka

przewodniczący-sprawozdawca

Herbert Szurgacz

członek

Maria Tyszel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Kodeksu pracy dotyczących wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta oraz godzin nadliczbowych, w szczególności kwestia kumulacji dodatków."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy pracodawca nie udzielił dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę lub święto. Nie dotyczy sytuacji, gdy dzień wolny został udzielony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia w prawie pracy, jakim jest wynagrodzenie za pracę w dni wolne i nadgodziny, a uchwała Sądu Najwyższego wyjaśnia wątpliwości interpretacyjne, co jest cenne dla praktyków.

Czy za pracę w niedzielę i święto bez dnia wolnego należą się dwa dodatki do pensji? Sąd Najwyższy wyjaśnia!

Dane finansowe

WPS: 2016,72 PLN

wynagrodzenie: 2016,72 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 11/05 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Herbert Szurgacz, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy- szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy z powództwa Zenona S. przeciwko ZUW „U”. Spółce z o. o., Oddziałowi ZUW w L. o zapłatę, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 3 listopada 2005 r. [...] „Czy praca świadczona przez pracownika w niedzielę i święta, (z tytułu której pracodawca nie udzielił w okresie rozliczeniowym dni wolnych od pracy), z przekro- czeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, uprawnia pracownika wyłącznie do dodatku przewidzianego w art. 15111 § 2 i § 3 kp, czy też również do dodatku określonego w art. 1511 § 2 kp. ?” p o d j ą ł uchwałę: W razie nieudzielenia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym inne- go dnia wolnego od pracy w zamian za dozwoloną pracę świadczoną w nie- dzielę lub święto, pracownikowi przysługuje za każdą godzinę takiej pracy tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 § 2 in fine lub § 3 k.p. U z a s a d n i e n i e Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne ujawniło się w następującym stanie sprawy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lubinie za- sądził na rzecz powoda Zenona S. od strony pozwanej ZUW „U.” Spółki z o.o. Od- działu ZUW w L. kwotę 2.016,72 zł tytułem wynagrodzenia w związku z nieudziela- niem powodowi dni wolnych w zamian za pracę świadczoną w niedziele i święta w 2 okresie od 15 lutego 2004 r. do 26 maja 2005 r. W sprawie niesporne było to, że po- wód jest pracownikiem świadczącym pracę w godzinach nadliczbowych także w nie- dziele i święta. Za taką pracę świadczoną w godzinach nadliczbowych powód otrzy- mał dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia. Niesporna była również wysokość dochodzonej kwoty w razie przyjęcia, że powodowi przysługuje także odrębny doda- tek z art. 15111 k.p. W ocenie Sądu Rejonowego, przewidziany w art. 15111 § 2 k.p. dodatek przysługuje zawsze, gdy pracownikowi za pracę świadczoną w niedziele i święta nie udzielono innego dnia wolnego od pracy i to niezależnie od tego, czy do- szło do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Ponadto regulacje zawarte w art. 1511 § 2 k.p. oraz w art. 15111 § 2 k.p. stanowią dwa odrębne i nieza- leżne od siebie tytuły do otrzymania dodatków do wynagrodzenia. W razie ich zbiegu pracownik powinien otrzymać dwa dodatki w łącznej wysokości 200% wynagrodze- nia. Pogląd taki zakwestionowała w apelacji strona pozwana, zarzucając, że został on sformułowany z naruszeniem przepisów art. 15111 § 2 i 3 k.p. w związku z art. 1511 § 1 i 2 k.p. W uzasadnieniu apelująca odwołała się do stanowiska wyrażonego w doktrynie przez M. Gersdorf w artykule „Wynagrodzenie za pracę w dniu wolnym od pracy (Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2004 nr 10, s. 26), utrzymując, że w stanie faktycznym sprawy powodowi przysługuje wyłącznie prawo do jednego 100% dodatku. Formułując zagadnienie prawne Sąd Okręgowy uznał, że jego rozstrzygnięcie zależy od sposobu interpretacji przepisów regulujących pracownicze uprawnienia do dodatkowego wynagrodzenia za pracę świadczoną w godzinach nadliczbowych (art. 1511 k.p.) oraz niedziele i święta w razie nieudzielania z tego tytułu dni wolnych od pracy (art. 15111 k.p.). Przepisy te zostały wprowadzone do Kodeksu pracy przez art. 1 ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081, powoływanej dalej jako ustawa zmieniająca) i obowiązują od 1 stycznia 2004 r. Ich zastosowanie rodzi pytanie o ich wzajemną relację, która w szczególności wymaga wyjaśnienia, czy unormowanie zawarte w art. 15111 k.p. przyznaje pracownikowi - w sytuacjach określonych w jego § 2 - prawo do kolejnego dodatku do wynagrodzenia, niezależnego od dodatku okre- ślonego w art. 1511 § 2 k.p. Uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej nie zawiera w tym zakresie istotnych wskazówek interpretacyjnych co do zamiarów ustawodawcy. Brakuje także orzecznictwa sądowego wyjaśniającego wskazany problem. Natomiast 3 w literaturze przedmiotu pojawiły się dwa diametralnie różne stanowiska interpreta- cyjne. Większa liczba autorów utrzymuje, że za pracę w niedziele i święta, za którą nie udzielono dnia wolnego i która stanowi jednocześnie pracę w godzinach nadlicz- bowych, pracownikowi przysługują dwa odrębne dodatki w wysokości po 100% wynagrodzenia, pierwszy z art. 15111 § 2 i 3 k.p. i drugi wynikający z art. 1511 § 2 k.p. Pogląd taki podzielony został również w wyjaśnieniach Państwowej Inspekcji Pracy. Stanowisko takie opiera się na uznaniu, że przepisy art. 15111 § 2 i 3 k.p. określają inny tytuł dodatku do wynagrodzenia za pracę aniżeli wynikający z art. 1511 § 2 k.p., który przewiduje dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych w związku z przekro- czeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozlicze- niowym. Natomiast przepisy art. 15111 § 2 i 3 k.p. przyznają dodatek za pracę w nie- dziele i święta w razie braku możliwości udzielenia w zamian za te dni - dni wolnych od pracy. W rezultacie art. 1511 § 2 k.p., z jednej strony, a art. 15111 § 2 i 3 k.p., z drugiej strony, przewidują dwa niezależne od siebie tytuły otrzymania dodatkowego wynagrodzenia za pracę. Oznacza to, że dodatek za pracę w niedziele i święta, za które nie udzielono pracownikowi innego dnia wolnego od pracy, stanowi odrębny dodatek do wynagrodzenia za pracę, a odwołanie się do przepisu o dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych ma jedynie na celu ustalenie jego wysokości. Równo- cześnie art. 15111 § 2 k.p. nie jest przepisem szczególnym wobec art. 1511 § 2 k.p., który wyklucza podwójne opłacanie tych samych godzin nadliczbowych, ale nie wy- klucza powstania prawa do dodatku z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy z tego względu, że pracownikowi przysługuje prawo do dodatku z tytułu pracy w niedziele i święta, za którą nie udzielono mu dnia wolnego od pracy. Otrzymanie dwóch dodatków z jednego faktycznego tytułu - pracy świadczonej w niedziele lub święta, bez udzielenia w zamian dnia wolnego do pracy w innym dniu tygodnia; nie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skoro bowiem ustawa przyznała pracownikowi prawo do świadczeń określonych w związku ze spełnieniem pewnych warunków, to nie można stawiać mu zarzutu nadużycia prawa w razie podjęcia kroków zmierzających do realizacji jego ustawowych uprawnień. W razie nieudzielania dnia wolnego od pracy za pracę w niedziele lub święta, praca ta jest równocześnie pracą w godzinach nadliczbowych, do której wynagradzania znaj- dują zastosowanie dwa przepisy, zarówno art. 15111 § 2 i 3 k.p., jak i art. 1511 § 2 k.p. Kumulacja dwóch dodatków do wynagrodzenia następuje zatem ze względu na to, że prawo do odrębnych dodatków powstaje z dwóch niezależnych tytułów praw- 4 nych, co wynika również z systematyki Kodeksu pracy, która oba analizowane prze- pisy umieściła w odrębnych rozdziałach tego Kodeksu. Natomiast stanowisko, według którego za pracę w godzinach nadliczbowych w niedziele i święta, w razie nieudzielenia w zamian dni wolnych przy przekroczeniu przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, przysługuje jeden dodatek - zakłada, że art. 15111 § 2 k.p. jest przepisem szczególnym regulującym wynagradzanie pracow- ników, których praca jest tego rodzaju, iż dopuszczalne jest jej kontynuowanie w nie- dzielę i święto. Przyznanie takim pracownikom dwóch dodatków jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz powszechnie uznanymi zasadami kształto- wania wynagrodzenia za pracę, w tym z zasadą ekwiwalentności. Na przeszkodzie wypłaty dwóch dodatków stoi literalna wykładnia przepisów o czasie pracy, ponieważ odesłanie zamieszczone w art. 15111 § 2 k.p. dotyczy art. 1511 § 1 k.p. Oznacza to, że przepis o czasie pracy w niedziele i święta odsyła do obliczania wynagrodzenia za pracę według zasad określonych w art. 1511 § 1 k.p., a nie do art. 1511 § 2 k.p., który in fine wyłącza możliwość jego zastosowania w przypadku, gdy pracownik otrzymał już wynagrodzenie dodatkowe z jego § 1. Jeżeli zatem pracownik otrzymał dodatko- we wynagrodzenie z art. 1511 § 1 k.p. na podstawie art. 15111 § 2 k.p, to nie może otrzymać drugiego wynagrodzenia z art. 1511 § 2 k.p. Sąd Okręgowy skłaniał się do uznania zasadności stanowiska, że dodatek za pracę w niedziele lub święta - w razie nieudzielenia innych dni wolnych w zamian za taką pracę - stanowi odrębny dodatek od dodatku za pracę w godzinach nadliczbo- wych. Jest to „samodzielna instytucja dodatku i w sytuacji kiedy praca w niedziele lub święta (za którą nie udzielono dni wolnych) jest równocześnie pracą w godzinach nadliczbowych pracownikowi przysługuje prawo do dwóch dodatków”. Za takim roz- wiązaniem przemawia dodatkowo okoliczność, że świadczenie przewidziane w art. 15111 § 2 i 3 k.p. określono jako „dodatek w wysokości”, a nie dodatek za godziny nadliczbowe. Przesądzać to może o jego odrębności i niezależności od ewentualne- go późniejszego przekroczenia normy średniotygodniowej i dodatku z tego tytułu. W rezultacie, przy nieudzieleniu dnia wolnego i przekroczeniu średniotygodniowej normy czasu pracy powstaje prawo do dodatków z obu tytułów. Z regulacji czasu pracy zawartych w Kodeksie pracy wynika, iż zasadą jest praca w dni powszednie. Niedziele i święta określone w odrębnych przepisach są dniami wolnymi od pracy. Praca w niedziele i święta co do zasady jest dopuszczalna jedynie w okolicznościach przewidzianych w art. 15110 k.p., a świadczenie jej w tych dniach stanowi dla pra- 5 cownika większą uciążliwość, która powinna być odpowiednio zrekompensowana zgodnie z zasadą ekwiwalentności, co przewiduje art. 15111 k.p. Co do zasady po- winno to nastąpić przez udzielenie dnia wolnego, a dopiero w sytuacji, kiedy to nie nastąpiło do końca okresu rozliczeniowego, przez wypłacenie dodatku w wysokości 100% wynagrodzenia. Zaniechanie takiej wypłaty stanowi brak pełnej rekompensaty. Może to skłaniać pracodawców „do bezkarnego (w sensie finansowym) zaniechania udzielania dni wolnych w zamian za pracę świadczoną w niedzielę i święta”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 1511 §1 pkt 1lit. b k.p. wynika, że za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości 100% wyna- grodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkła- dem czasu pracy. Jest to zatem regulacja wyraźnie skierowana do pracowników świadczących pracę w godzinach nadliczbowych w niedziele i święta, które nie są dla nich dniami pracy, zgodnie z obowiązującymi ich rozkładami czasu pracy. Z unor- mowania tego wynika a contrario, że dodatek w wysokości 100 % wynagrodzenia, ustalany w myśl zasad określonych § 3 tego przepisu, nie przysługuje pracownikowi za pracę w godzinach nadliczbowych wykonywaną w niedziele i święta będące dla niego dniami pracy ustalonymi zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Takie „nadgodziny” pracy mogą być zrównoważone (zbilansowane) w przyjętym okresie rozliczeniowym. Oznacza to, że świadczenie pracy zgodnie z obowiązującym rozkładem czasu pracy przez pracowników, w stosunku do których dozwolona jest praca w niedziele i święta (art. 151 k.p.), nie rodzi uprawnienia z art. 1511 § 1 pkt 1 lit. b k.p. do uzyskania dodatku do wynagrodzenia za dozwoloną pracę w niedziele lub święta, która jest świadczona zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. W razie wykonywania dozwolonej pracy w niedziele i święta (art. 15110 k.p.) pracow- nik zachowuje bowiem prawo do pięciodniowego tygodnia pracy (art. 129 § 1 k.p.), a także do dni wolnych od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, w ilości odpo- wiadającej co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu przypadającym w tym okresie (art. 147 k.p.), z uwzględnie- niem tego, że pracownik pracujący w niedzielę powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy (art. 15112 zdanie pierwsze k.p.), z wyjątkiem 6 dotyczącym pracownika zatrudnionego w szczególnym systemie czasu pracy, o któ- rym mowa w art. 144 k.p. Jeżeli zatem pracodawca stosuje się do ustawowych reguł dozwolonego zatrudniania w niedzielę i święta, to pracownikom nie przysługują do- datkowe uprawnienia z tytułu takiego zatrudnienia, gdyż zostaje zachowana kodek- sowa zasada pięciodniowego tygodnia pracy, a za taką pracę (świadczoną w nie- dziele lub święta, zgodnie z obowiązującym rozkładem czasu pracy), pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikowi inny dzień wolny od pracy: 1) w zamian za pracę w niedzielę - w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następują- cych po takiej niedzieli (art. 15111 § 1 pkt 1 k.p), natomiast 2) w zamian za pracę w święta - w ciągu okresu rozliczeniowego (art. 15111 § 1 pkt 2 k.p.). Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w terminie wskazanym w art. 15111 § 1 pkt 1 k.p. dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę, pracownikowi przy- sługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego, a dopiero w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego w tym terminie - dodatek do wynagrodze- nia w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p. i to za każdą godzinę pracy (od pierwszej do ostatniej) w niedzielę. Podobnie, jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w terminie wskazanym w art. 15111 § 1 pkt 2 k.p., tj. w ciągu okresu rozliczeniowego, dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w święta, pracownikowi przysługuje do- datek do wynagrodzenia w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p., także za każdą godzinę pracy w święto. Z regulacji zawartej w art. 1511 § 1 pkt 1 lit. b k.p. wynika, że świadczenie pracy w niedziele i święta nie rodzi uprawnienia do uzyskania dodatku do wynagro- dzenia za pracę dozwoloną w niedziele lub święta, (art. 15110 k.p.), która jest świad- czona zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy. Dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedziele lub święta, w wysokości określo- nej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p. (100% wynagrodzenia ustalonego w myśl art. 1511 § 3 k.p.), przysługuje pracownikowi wykonującemu taką dozwoloną pracę w przypad- kach, o których mowa w art. 15110 pkt 1-9 k.p., na wypadek braku możliwości wyko- rzystania dni wolnych od pracy w ustawowo określonych terminach, w tym w razie nieudzielenia takich dni wolnych przez pracodawcę, na podstawie art. 15111 § 2 i 3 k.p. Oznacza to, że unormowania zawarte w art. 15111 § 2 i 3 k.p. w zakresie kreują- cym prawo do dodatku za każdą godzinę pracy w niedziele lub święta, przy braku możliwości wykorzystania dni wolnych od pracy w zamian za przepracowane nie- dziele lub święta w okresie rozliczeniowym, są regulacjami (przepisami) odrębnymi i 7 szczególnymi do art. 1511 § 1 pkt 1lit. b k.p., który a contrario nie uprawnia do uzy- skania dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedziele i święta, które są dla pracownika dniami pracy dozwolonej (art. 15110 k.p.) i zgodnej z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, jeżeli te nadgodziny mogą być zrówno- ważone w przyjętym okresie rozliczeniowym. Wszystko to sprawia, że bez norm szczególnych zawartych w art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p. pracownicy wykonujący do- zwolone i zgodne z rozkładem czasu pracy (harmonogramem) prace w niedziele lub święta (art. 151 k.p.), którym pracodawca nie udzielił w zamian dni wolnych od pracy, nie uzyskaliby dodatku za taką pracę, ponieważ w myśl zasady wyrażonej w art. 1511 § 1 pkt 1lit. b k.p. nie przysługuje im takie dodatkowe wynagrodzenie za pracę w go- dzinach nadliczbowych przypadających w niedziele i święta, będących dla nich dniami pracy, ustalonymi zgodnie z obowiązującymi rozkładami czasu pracy. Takie dodatkowe wynagrodzenie mogą zatem uzyskać z mocy unormowań szczególnych zawartych w art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p., które kreują uprawnienie do uzyskania jednego dodatku za każdą godzinę pracy świadczonej w niedziele lub święta, jeżeli w zamian nie było możliwe wykorzystanie innych dni wolnych od pracy w ustawowo określonych terminach (do końca okresu rozliczeniowego). Użycie przez ustawodaw- cę w art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p. zwrotu „dodatek do wynagrodzenia w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p.”, który zresztą powiela sformułowania zawarte w obu paragrafach art. 1511 k.p., należy rozumieć jako prawo do jednego dodatku za każdą godzinę pracy przypadającą w niedziele lub święta, za które pracodawca w okresie rozliczeniowym nie udzielił dni wolnych od pracy, a nie tylko prawo do dodat- ku za godziny takiej pracy wykonywanej ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, tj. za „nadgodziny” przekraczające dobową maksymalną miarę czasu pracy w niedzielę lub święta. Analizowane uprawnienie nie obejmuje odrębnego dodatku określonego w myśl art. 1511 § 2 k.p., ponieważ szczególna regulacja zawarta w art. 15111 § 2 i 3 k.p. nie odsyła do stosowania art. 1511 § 2 k.p., a ten z kolei przepis nie przewiduje uprawnienia do takiego dodatku w razie przekroczenia norm czasu pracy w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do do- datku w wysokości określonej w § 1. Oznacza to, że art. 1511 § 2 k.p. dopuszcza przyznanie dodatku w wysokości określonej w § 1 za każdą godzinę pracy nadlicz- bowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym tylko wówczas, gdy jej przekroczenie (przeciętnej tygodnio- 8 wej normy czasu pracy) nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi nie przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w art. 1511 § 1 k.p. Tymczasem na podstawie art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p. pracownik uzy- skuje dodatek w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p. za każdą godzinę pracy w niedziele lub święta (a nie tylko za „typowe nadgodziny”) w razie nieudziele- nia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym w zamian dni wolnych od pracy, przeto już z tej przyczyny nie dotyczy go regulacja zawarta w art. 1511 § 2 k.p., do której nie odsyła także art. 15111 § 2 i 3 k.p. Nie ma wątpliwości, że przepisy art. 15111 § 2 i 3 k.p. normatywnie oddziałują wyłącznie na przypadki, w których pracodawca nie udzielił pracownikowi dnia wolne- go w zamian za pracę w niedzielę lub święto. W konsekwencji oznacza to, że pra- cownik, któremu w zamian za taką pracę (w niedziele lub święta) pracodawca udzielił przysługujących dni wolnych od pracy w terminach wskazanych w art. 15111 § 1 k.p., nie będzie uprawniony do dodatku za pracę w niedzielę lub święto na podstawie art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p. w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p., ale może uzyskać jedynie dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym na podstawie art. 1511 § 2 k.p., z uwzględnieniem godzin nadliczbowych przepracowa- nych w niedziele i święta ponad dobową maksymalną miarę czasu pracy. Dodatek taki przysługuje za przepracowane w niedziele lub święta godziny pracy ponad do- bową miarę czasu pracy, które nie zostały w pełni zrównoważone przez wykorzysta- nie dni wolnych od pracy lub w inny sposób, np. skrócenie godzin pracy w inne dni okresu rozliczeniowego, i wpłynęły na przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w tym okresie. Dotyczy to przypadków, w których pracownik w niedzielę lub święto pracował dłużej niż wynosi jego dobowa norma czasu pracy, a w zamian uzyskał dzień wolny od pracy, który nie rekompensuje mu nadgodzin przepracowa- nych ponad obowiązujący go maksymalny dobowy wymiar czasu pracy, co sprawia, że te godziny nadliczbowe, które wpłynęły na przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, powinny być dodatkowo wy- nagradzane na podstawie art. 1511 § 2 k.p., ponieważ wskutek udzielenia dnia wol- nego od pracy nie podlegają dodatkowemu wynagrodzeniu zgodnie z art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p., w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że nie ma podstaw praw- nych do wypłaty dodatkowego 200-procentowego wynagrodzenia za pracę w nie- 9 dzielę lub święto, za którą pracownik nie uzyskał innego dnia wolnego od pracy. Ewentualne ustanowienie uprawnień do uzyskania dwóch 100-procentowych dodat- ków do wynagrodzenia za pracę byłoby na tyle wyjątkowe, że musiałoby mieć wyraź- ną podstawę w przepisach Kodeksu pracy. Oznacza to, że w razie nieudzielenia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy w zamian za pracę świadczoną w niedzielę lub święto, pracownikowi za każdą godzinę takiej pracy przysługuje tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 § 2 in fine i § 3 k.p., w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 k.p. Natomiast w razie udzielenia przez pracodawcę dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę lub święto, pra- cownikowi przysługuje jeden dodatek tylko za godziny nadliczbowe przepracowane ponad obowiązujący go dobowy wymiar czasu pracy, które wpłynęły na przekrocze- nie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym i są dodatkowo wynagradzane na podstawie art. 1511 § 2 k.p. z tytułu przekroczenia tygodniowej normy czasu pracy w obowiązującym okresie rozliczeniowym. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI