II PZ 9/11

Sygn. akt II PZ 9/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Romualda Spyt (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa A. B. 
przeciwko W. P. Spółce Akcyjnej z siedzibą we W. 
o zadośćuczynienie i rentę uzupełniającą, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 maja 2011 r., 
zażalenia powódki na postanowienia Sądu Apelacyjnego  
zawarte w pkt II i III wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r;  
 
 
1) odrzuca zażalenie na postanowienie zawarte w pkt II 
wyroku; 
2) oddala zażalenie na postanowienie zawarte w pkt III 
wyroku; 
3) zasądza od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego we W.) na 
rzecz adwokata D. D. kwotę 337,50 zł (trzysta trzydzieści siedem 
50/100 złotych) podwyższoną o obowiązującą stawkę podatku od 
towarów 
i 
usług 
tytułem 
nieopłaconej 
pomocy 
prawnej 
udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
 
2 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalając 
wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2010 r. apelację powódki A. B. od wyroku Sądu 
Okręgowego we W. z 22 kwietnia 2010 r., oddalającego jej powództwo o 
zasądzenie od pozwanej W. P. S.A. we W. kwoty 138.000 zł tytułem 
zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę oraz kwot po 1.000 zł 
miesięcznie tytułem renty uzupełniającej, uwzględnił częściowo zażalenie pozwanej 
na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o odstąpieniu od obciążania powódki 
kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w ten sposób, że zmienił wyrok 
Sądu Okręgowego w tym zakresie i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 
1.000 zł tytułem zwrotu tych kosztów poniesionych w pierwszej instancji, oddalając 
dalej idące żądanie oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.000 zł 
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, 
oddalając dalej idące żądanie. 
W uzasadnieniu orzeczenia o kosztach procesu Sąd odwoławczy podniósł, 
że żądanie pozwanej o zasądzenie od powódki kosztów procesu w pełnej 
wysokości nie mogło być uwzględnione, albowiem z uwagi na jej obecną sytuację 
finansową byłoby to zbyt dużym obciążeniem. Zachodziły zatem podstawy do 
zastosowania art. 102 k.p.c., z tym, że w ocenie Sądu Apelacyjnego, brak było 
przesłanek do całkowitego odstąpienia od obciążania powódki tymi kosztami z 
uwagi na to, że korzystając z fachowej pomocy prawnej i posiadając w związku z 
tym „pełną wiedzę na temat toczącego się procesu oraz możliwości jego 
rozstrzygnięcia, musiała liczyć się z ryzykiem przegranej”, biorąc pod uwagę treść 
opinii kolejnych biegłych, a mimo to „nie zweryfikowała swoich roszczeń”.  
Powódka złożyła zażalenia na oba postanowienia odnoszące się do kosztów 
procesu, tj. zarówno co do postępowania w pierwszej instancji, jak i postępowania 
apelacyjnego, zarzucając nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. i 
obciążenie powódki zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego, podczas gdy 
sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna powódki, utrzymującej siebie i małoletnią 
córkę z renty, uzasadniała nieobciążanie jej w ogóle kosztami procesu na rzecz 
pozwanego.  
Żaląca wniosła o zmianę postanowień zawartych w pkt II I III wyroku Sądu 

 
 
3 
Apelacyjnego i nieobciążanie powódki kosztami procesu, a także o zasądzenie 
wynagrodzenia na rzecz adwokata reprezentującego ją w postępowaniu 
zażaleniowym z urzędu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Odnośnie do postanowienia Sądu odwoławczego dotyczącego rozliczenia 
kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym podnieść należy, że  
rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem pierwszej instancji, w następstwie 
wydania orzeczenie reformatoryjnego, nie jest orzeczeniem co do kosztów procesu, 
które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, a zatem - ze 
względu na treść art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. - nie podlega ono kontroli Sądu 
Najwyższego. W judykaturze zwraca się słusznie uwagę, że sądem pierwszej 
instancji rozstrzygającym o  kosztach procesu jest ten sąd, do którego kognicji 
należy orzekanie po raz pierwszy o zwrocie tych kosztów. Zażalenie do Sądu 
Najwyższego służy zatem tylko na postanowienie sądu drugiej instancji co do 
kosztów procesu i to w takim zakresie, w jakim mogło być ono wydane przez ten 
sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie apelacyjne. W konsekwencji zażalenie 
do Sądu Najwyższego na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. przysługuje na 
postanowienie sądu drugiej instancji o kosztach postępowania apelacyjnego, a 
także o kosztach postępowania kasacyjnego w przypadku uprzedniego uchylenia 
przez Sąd Najwyższy wyroku sądu drugiej instancji i przekazania sprawy temu 
sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania 
kasacyjnego (art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 roku, II CZ 45/10 i z dnia 24 września 
2010 r., IV CZ 60/10; niepublikowane). Orzeczenia o kosztach postępowania przed 
Sądem pierwszej instancji, wydanego w konsekwencji reformatoryjnego orzeczenia 
przez Sąd drugiej instancji, nie można zatem uznać za orzeczenie tego sądu co do 
kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej 
instancji, a tym samym za orzeczenie, na które, zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., 
przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego. Sąd odwoławczy rozstrzygając 
bowiem o kosztach procesu przed Sądem pierwszej instancji rozstrzyga w istocie o 
kosztach procesu, które były uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd 
pierwszej instancji. 

 
 
4 
Wniesione przez powódkę zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o 
kosztach procesu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (pkt II sentencji 
wyroku Sądu Apelacyjnego) podlegało zatem jako niedopuszczalne odrzuceniu na 
podstawie art. 3941 § 3 związku z art. 39821 i art. 373 k.p.c. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak w pkt 1 sentencji. 
Odnosząc się natomiast do zażalenia na orzeczenie o kosztach 
postępowania apelacyjnego, wskazać należy, że zgodnie z art. 102 k.p.c. w 
wypadkach 
szczególnie 
uzasadnionych 
sąd 
może 
zasądzić 
od 
strony 
przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w  ogóle kosztami. 
Przepis ten stanowi zatem wyjątek od zasady obciążania kosztami postępowania 
stronę przegrywającą proces (art. 98 k.p.c.). Na osobie oczekującej zwolnienia z 
poniesienia kosztów ciąży obowiązek wykazania, że spełniła przesłanki wskazane 
w art. 102 k.p.c. 
Skarżąca była zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych w całości w toku 
procesu, ale jak zgodnie twierdzi się w orzecznictwie i doktrynie nie stanowi to 
automatycznie 
o 
wystąpieniu 
szczególnie 
uzasadnionego wypadku, 
który 
pociągałby za sobą zastosowanie przez sąd art. 102 k.p.c. (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, LEX nr 564753). Poza 
tym okoliczności uprawniające do zastosowania powołanego przepisu ocenia sąd 
i  następuje to niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z  dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, LEX nr 
578136). Z tego wynika, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów powinna  
dowieść, iż zachodzą przesłanki uprawniające sąd do zastosowania art. 102 k.p.c., 
czyli „uzasadnione okoliczności”, które mają być ponadto „szczególne”, a więc 
wyjątkowe, w takim właśnie znaczeniu zasługujące na uwzględnienie, skoro strona 
postępowania, na korzyść której zapadło rozstrzygnięcie, ma nie otrzymać zwrotu 
poniesionych przez siebie kosztów. Konieczne jest zatem odrębne uzasadnienie 
zastosowania art. 102 k.p.c., nie tożsame z okolicznościami zwolnienia strony od 
kosztów sądowych; to zwolnienie nie stanowi jednoczesnego powodu do 
nieobciążania kosztami związanego z wynikiem postępowania sądowego. 
Odwołanie się tylko, jak w niniejszej sprawie, do sytuacji życiowej i majątkowej 
skarżącej, co ogólnie stanowiło przyczynę wcześniejszego zwolnienia od kosztów 

 
 
5 
sądowych, nie stanowi samo przez się, jak by to miało wynikać z  zażalenia, o 
wypadku szczególnie uzasadnionym, uprawniającym sąd do zastosowania art. 102 
k.p.c. 
Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena 
zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą 
do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja 
pozaprocesowa. Trzeba mieć również na uwadze, że zakres zastosowania 
unormowania z art. 102 k.p.c. ogranicza wykładnia funkcjonalna, nakazująca go 
stosować wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, które nie są 
ustawowo zdefiniowane i  ocenia je sąd orzekający w okolicznościach konkretnej 
sprawy. W istocie więc sąd ma tu dużą swobodę decyzyjną, podlegającą 
ograniczonej kontroli instancyjnej. Szczególnie wówczas, gdy kontroli takiej 
dokonuje Sąd Najwyższy, działający przede wszystkim w interesie publicznym i 
korygujący 
zaskarżone 
orzeczenie 
– 
w 
wypadku 
naruszenia 
interesu 
jednostkowego – tylko przy oczywistym naruszenia prawa (por. art. 3989 § 1 k.p.c.). 
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny uzasadnił swoje stanowisko o 
odstąpieniu od obciążania powódki zwrotem kosztów przeciwnikowi jedynie w 
części w  nawiązaniu do treści art. 102 k.p.c., uwzględniając zarówno okoliczności 
dotyczące sytuacji materialnej powódki, jak i – czego żaląca zdaje się nie zauważać 
- okoliczności związane z przebiegiem procesu  
W takiej sytuacji nie wystąpiły uzasadnione podstawy do zakwestionowania 
zaskarżonego orzeczenia, wobec czego należało postanowić jak w pkt 2 sentencji 
(art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.).