II PZ 6/09

Sygn. akt II PZ 6/09 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 sierpnia 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Roman Kuczyński (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski 
SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa Jerzego Ż. 
przeciwko P. – G. Spółce Akcyjnej z siedzibą w N. Oddział w T. 
o ustalenie wypadku przy pracy, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 sierpnia 2009 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 24 marca 2009 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Powód Jerzy Ż. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanej „P.-G.” S.A. 
wniósł o ustalenie, że zdarzenie z 16 października 2006 r., w wyniku którego doznał 
w pracy urazu kręgosłupa, było wypadkiem przy pracy. Powód nie oznaczył w 
pozwie wartości przedmiotu sporu, a Sąd Rejonowy w G., przed którym toczyło się 
postępowanie, nie zobowiązał go do oznaczenia tej wartości. 
Wyrokiem z 30 czerwca 2008 r., Sąd Rejonowy w G. - Sąd Pracy w ustalił, 
że „zdarzenie którego doznał powód u strony pozwanej w dniu 16 października 
2006 r. było wypadkiem przy pracy”.  

 
 
2 
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożyła pozwana. Ponieważ w 
apelacji nie została oznaczona wartość przedmiotu zaskarżenia, pełnomocnik 
strony pozwanej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych apelacji przez 
wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia (k. 240). W odpowiedzi na to wezwanie 
pełnomocnik strony pozwanej podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 
5.000 zł (k. 242) 
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. uwzględnił 
apelację strony pozwanej i wyrokiem z 16 grudnia 2008 r. zmienił wyrok Sądu 
Rejonowego i oddalił powództwo.  
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda 
jego pełnomocnik. W skardze kasacyjnej nie oznaczono wartości przedmiotu 
zaskarżenia. 
Postanowieniem z 24 marca 2009 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę 
kasacyjną na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. uznając ją za niedopuszczalną z dwóch 
przyczyn.  
Przede wszystkim Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. 
skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których 
wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w 
sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w 
sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć 
tysięcy złotych. Sąd drugiej instancji przyjał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w 
niniejszej sprawie została określona na 5.000 zł, a zatem skarga kasacyjna nie 
przysługuje. 
Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, „na marginesie” rozważań o wartości 
przedmiotu zaskarżenia, że skarga kasacyjna wniesiona w imieniu powoda nie 
spełnia wymagań konstrukcyjnych określonych w art. 3984 k.p.c. Zgodnie z 
utrwalonym orzecznictwem, określone w art. 3984 § 1 k.p.c. wymagania skargi 
kasacyjnej   mają   charakter   nieusuwalnych  wad  i  powodują  odrzucenie  skargi  
a limine (na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.). Spełnienie wymagania przytoczenia 
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia polega na tym, że skarżący powinien 
wskazać, na jakiej z przewidzianych w art. 3983 § 1 k.p.c. podstaw kasacyjnych 
opiera skargę kasacyjną, przytoczyć naruszone przepisy prawa i wyjaśnić, na czym 

 
 
3 
ich naruszenie polega, oraz wykazać, że naruszenie przepisów postępowania 
mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do 
rozpoznania musi ściśle nawiązywać do przesłanek skargi wskazanych w art. 3989 
§ 1 k.p.c., a uzasadnienie wniosku wymaga wykazania, że istnieje potrzeba 
wykładni 
przepisów 
budzących 
poważne 
wątpliwości 
lub 
wywołujących 
rozbieżności w orzecznictwie sądów, że określony przepis prawa, mimo że budzi 
poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź niejednolita wykładnia 
wywołuje rozbieżności w orzecznictwie. Przytoczona przez skarżącego w skardze 
kasacyjnej podstawa kasacyjna i wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie 
zostały uzasadnione, bowiem łączne uzasadnienie obu wniosków sprowadza się 
jedynie do polemiki z wybranymi ustaleniami opisanymi w uzasadnieniu wyroku 
Sądu 
Okręgowego, 
nie 
zawiera 
profesjonalnych 
wywodów 
prawnych 
uzasadniających przytoczoną podstawę  skargi kasacyjnej ani jurydycznego 
wywodu uzasadniającego wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. 
Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego złożył w imieniu powoda 
jego pełnomocnik, zarzucając naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że 
powództwo o ustalenie wypadku przy pracy jest sprawą o prawo majątkowe, w 
przypadku której konieczne jest podanie wartości przedmiotu sprawy - zaskarżenia.  
Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i nadanie skardze kasacyjnej biegu. 
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego podniósł, że wartość 
przedmiotu zaskarżenia określiła na 5.000 zł strona pozwana w piśmie z 2 
października 2008 r., nie podając tej sumy w apelacji. Skarżący zwrócił uwagę, że o 
takich ustaleniach nie był w ogóle powiadomiony. Zdaniem pełnomocnika 
skarżącego, uprzednie uznanie przez sąd, że doznał on wypadku przy pracy, 
spowodowałoby dopiero ustalenie procentu uszczerbku na zdrowiu i wyliczenie 
należnego odszkodowania, czyli ustalenie wartości przedmiotu sporu. Skarżący 
podniósł, że podawanie wartości tego roszczenia na początku procesu „byłoby 
przedwczesne i dowolne”. Powód w pozwie żądał „tylko”, żeby Sąd ustalił, że 
zdarzenie, jakie miało miejsce w czasie jego pracy w dniu 16 października 2006 r., 
miało charakter wypadku przy pracy. Wysokość należnego odszkodowania będzie 
dopiero skutkiem stosownych badań lekarskich i wyliczeń finansowych. 
 

 
 
4 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie jest uzasadnione, choć nie wszystkie podniesione w nim 
argumenty mają oparcie w prawie. 
Przede wszystkim nietrafny jest pogląd pełnomocnika powoda, że 
„podawanie wartości roszczenia na początku procesu byłoby przedwczesne i 
dowolne”. Sprawa o ustalenie wypadku przy pracy (ustalenie, że konkretne 
zdarzenie było wypadkiem przy pracy) jest niewątpliwie sprawą o prawa 
majątkowe, a w takiej sprawie powód ma obowiązek oznaczyć wartość przedmiotu 
sporu (art. 1261 § 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.), zaś przewodniczący w sądzie 
pierwszej instancji ma obowiązek wyegzekwować od powoda tę wartość pod 
rygorem zwrotu pozwu (art. 130 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. i 
art. 1261 § 1 k.p.c.).  W sprawie z zakresu prawa pracy o prawa majątkowe 
uzupełnienie braku formalnego pozwu, polegającego na nieoznaczeniu wartości 
przedmiotu 
sporu, może 
być 
ewentualnie 
dokonane 
w 
toku 
czynności 
wyjaśniających (art. 467 i 468 k.p.c.).  
 
 
Zgodnie z art. 1261 § 1 k.p.c., w każdym piśmie należy podać wartość 
przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy 
właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka 
odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna. W 
sprawie o ustalenie wypadku przy pracy (o ustalenie, że zdarzenie miało charakter 
wypadku przy pracy) od wartości przedmiotu sporu zależy właściwość rzeczowa 
sądu (albo rejonowego -  art. 16, albo okręgowego -  art. 17 pkt 4 k.p.c.), a także 
wysokość opłat sądowych (art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych) i choćby z  tych przyczyn ustalenie wartości 
przedmiotu sporu jest niezbędne. Podkreślenia wymaga, że oznaczenie wartości 
przedmiotu sporu należy do powoda (a nie do pozwanego), bo to wartość interesów 
majątkowych powoda domagającego się ochrony wyznacza wartość przedmiotu 
sporu. Dlatego art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, aby powód w pozwie dokładnie 
określił żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczył wartość 
przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna.  

 
 
5 
 
Pełnomocnik powoda zdaje się utożsamiać sprawę o prawa majątkowe z 
roszczeniem pieniężnym, prezentując w uzasadnieniu zażalenia pogląd, że powód 
nie miał obowiązku oznaczyć w pozwie wartości przedmiotu sporu, skoro domagał 
się „tylko” ustalenia, że zdarzenie miało charakter wypadku przy pracy, a wysokość 
należnego odszkodowania „będzie dopiero skutkiem stosownych badań lekarskich i 
wyliczeń finansowych”.  Jest to pogląd błędny.  Roszczenie majątkowe nie musi 
mieć charakteru pieniężnego. Żądanie - a tym samym sprawa, w której to żądanie 
jest rozpoznawane - ma charakter majątkowy wówczas, gdy zmierza do realizacji 
prawa lub uprawnienia mającego bezpośredni wpływ na stosunki majątkowe stron, 
przy czym takimi sprawami mogą być zarówno sprawy o świadczenie, jak i o 
ustalenie albo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z 11 lipca 2001 r., IV CZ 108/01, LexPolonica nr 355374; por. 
też postanowienia z 28 lutego 2001 r., I CZ 152/00, LexPolonica nr 1543382; z 28 
listopada 2001 r., II UZ 81/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 450; z 3 grudnia 2001 r., 
I PZ 95/01, OSNAPiUS 2003 nr 23, poz. 572 oraz z dnia 23 lutego 2004 r., I PZ 
132/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 423, a ostatnio z 14 maja 2009 r., I PZ 5/09, 
niepublikowane).  
Jeżeli oczekiwania powoda co do rozstrzygnięcia sądu skierowane są 
bezpośrednio na zaspokojenie interesu ekonomicznego, to sprawa dotyczy praw 
majątkowych, jeżeli zaś zamiarem powoda jest ukształtowanie stosunków 
osobistych (np. rodzinnych, dotyczących dóbr osobistych), to roszczenie ma 
charakter niemajątkowy, bo nie zmierza do bezpośredniego skutku ekonomicznego 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2002 r., I CZ 163/02, OSP 2004 
nr 5, poz. 60 z glosą S. Sołtysińskiego). O majątkowym bądź niemajątkowym 
charakterze prawa, którego dotyczy roszczenie, decyduje zatem majątkowy bądź 
niemajątkowy charakter dobra, którego naruszenia powód upatruje i którego 
ochrony się domaga. Wobec tego należy uznać, że prawami majątkowymi są 
wszelkie 
prawa 
wywodzące 
się 
bezpośrednio 
ze 
stosunków 
prawnych 
obejmujących ekonomiczne interesy stron. Niemajątkowe są natomiast np. prawa 
służące ochronie dóbr osobistych oraz stosunków rodzinnych pomiędzy 
małżonkami, krewnymi, powinowatymi.  

 
 
6 
W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, 
że do kategorii spraw o prawa majątkowe należą sprawy o sprostowanie protokołu 
powypadkowego (por. postanowienie z 27 marca 2003 r., II UZ 3/03, OSNP 2004 nr 
7, poz. 130; Monitor Prawa Pracy 2004 nr 7, s. 19 z glosą A. Świątkowskiego) oraz 
o ustalenie, że dane zdarzenie jest wypadkiem przy pracy (postanowienia z 4 
kwietnia 2006 r., I UZ 4/06, oraz z 14 maja 2009 r., I PZ 5/09, niepublikowane). W 
tych sprawach o ustalenie (art. 189 k.p.c.) roszczenie procesowe zmierza bowiem 
bezpośrednio do realizacji prawa lub uprawnienia mającego wpływ na stosunki 
majątkowe stron (powoda). Przede wszystkim chodzi w nich o możliwość uzyskania 
świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu wypadku przy pracy (jednorazowe 
odszkodowanie, renta z tytułu niezdolności do pracy, zasiłek chorobowy), a także 
ewentualnie o świadczenia przysługujące od pracodawcy (odszkodowanie za utratę 
lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku oraz 
przedmiotów niezbędnych do wykonywania pracy - art. 2371 § 2 k.p., 
odszkodowawcze świadczenia uzupełniające dochodzone na podstawie Kodeksu 
cywilnego - art. 444, 445, 446 i 447 k.c.), ewentualnie o zapobieżenie 
przedawnieniu roszczeń majątkowych. Sąd Najwyższy przyjmuje, że powództwo o 
ustalenie, iż konkretne zdarzenie było wypadkiem przy pracy w rozumieniu 
przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób 
zawodowych, jest dopuszczalne na podstawie art. 189 k.p.c. (por. uchwała z 29 
marca 2006 r., II PZP 14/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 228; Przegląd Sądowy 
2008 nr 2, s. 91 z glosą Ł. Kozłowskiego; wyroki z 16 marca 1999 r., II UKN 510/98, 
OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 366 oraz z 5 czerwca 2007 r., I UK 8/07, OSNP 2008 nr 
15-16, poz. 228; poprzednio uchwała z 11 maja 1994 r., I PZP 1/94, OSNAPiUS 
1994 r. nr 6, poz. 97 oraz postanowienie z 15 lutego 1995 r., II PZP 1/95, 
OSNAPiUS 1995 nr 15, poz. 188). W uzasadnieniu uchwały z 29 marca 2006 r., II 
PZP 14/05,  Sąd Najwyższy wywiódł istnienie interesu prawnego (art. 189 k.p.c.) 
przede wszystkim z bezpośredniego oddziaływania wyroku w sprawie o ustalenie 
wypadku na interesy majątkowe powoda (możliwość dochodzenia świadczeń z 
ubezpieczenia społecznego, przewidzianych w ustawie z 30 października 2002 r. o 
ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, 
oraz 
roszczeń 
odszkodowawczych 
przewidzianych 
w 
prawie 
cywilnym). 

 
 
7 
Podstawowym (głównym) i bezpośrednim przedmiotem ochrony, którego dotyczy 
powództwo o ustalenie wypadku przy pracy, jest interes ekonomiczny powoda, a 
więc jest to sprawa o prawo majątkowe. 
Spór pomiędzy stronami w rozpoznawanej sprawie dotyczył zatem 
niewątpliwie roszczenia o charakterze majątkowym. Dlatego obowiązkiem powoda 
było oznaczenie wartości przedmiotu sporu, a obowiązkiem Sądu pierwszej 
instancji skuteczne wyegzekwowanie od powoda tego obowiązku, czego jednak 
Sąd Rejonowy nie uczynił. Doprowadziło to do sytuacji, w której powód został 
zaskoczony ustaloną przez Sąd Okręgowy – jedynie na podstawie twierdzeń strony 
pozwanej  -  wartością przedmiotu zaskarżenia. Słusznie w związku z tym podnosi 
w zażaleniu pełnomocnik powoda  -  i jest to jedyna przyczyna uwzględnienia 
zażalenia  - że Sąd Okręgowy odrzucając skargę kasacyjną powoda z powodu jej 
niedopuszczalności (wyprowadzonej z treści art. 3982 § 1 k.p.c.) oparł się na 
wartości przedmiotu zaskarżenia oznaczonej przez stronę pozwaną, po wezwaniu 
jej pełnomocnika do usunięcia braków formalnych apelacji, a nie na twierdzeniach 
powoda co do jego oceny wartości jego interesów majątkowych stanowiących 
przedmiot roszczeń zgłoszonych przez niego w procesie. Wartości przedmiotu 
sporu nie mogą wyznaczać arbitralne twierdzenia strony pozwanej, niepoparte 
jakąkolwiek argumentacją faktyczną lub prawną dotycząca podstaw wyliczenia tej 
wartości.  
Brak oznaczenia w skardze kasacyjnej wniesionej w imieniu powoda 
wartości przedmiotu zaskarżenia powinien był skłonić przewodniczącego w Sądzie 
Okręgowym do wezwania pełnomocnika powoda o uzupełnienie tego - usuwalnego 
(art. 3984 § 3 k.p.c.) - braku formalnego skargi przez oznaczenie tej wartości (art. 
3986 § 1 k.p.c.). Słuszny jest w związku z tym zarzut naruszenia zaskarżonym 
postanowieniem art. 3982 § 1 k.p.c., ponieważ do tej pory nie została w prawidłowy 
sposób ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, pozwalająca na 
ocenę  dopuszczalności skargi kasacyjnej ze względu na tę wartość. 
W sprawie o ustalenie wypadku przy pracy z reguły jest możliwe (choćby w 
przybliżeniu, co jest wystarczające) ustalenie wartości przedmiotu sporu w 
odniesieniu do ewentualnego roszczenia o jednorazowe odszkodowanie, nawet bez 
orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30 

 
 
8 
października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i 
chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), jednorazowe 
odszkodowanie przysługuje bowiem w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia 
za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Stopień stałego 
lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu według oceny procentowej w odniesieniu 
do poszczególnych uszkodzeń czynności organu, narządu lub układu oraz 
towarzyszących powikłań jest natomiast określony w załączniku do rozporządzenia 
Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie 
szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, 
trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę 
jednorazowego odszkodowania (Dz.U. Nr 234, poz. 1974). Strona reprezentowana 
przez profesjonalnego pełnomocnika jest w stanie oznaczyć wartość przedmiotu 
sporu lub zaskarżenia w sprawie o ustalenie wypadku przy pracy (art. 19 § 2 
k.p.c.).   
Powyższe okoliczności stanowiły wystarczającą podstawę do uchylenia 
przez Sąd Najwyższy zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 3941 § 3 
k.p.c. w związku z art. 39815 § 1 k.p.c. Uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi 
kasacyjnej nie oznacza, że skardze może być w tej chwili nadany bieg, a jedynie, 
że jej braki powinny zostać uzupełnione w odpowiednim trybie. 
Należy odnieść się także do przyczyny odrzucenia skargi kasacyjnej 
wspomnianej „na marginesie” przez Sąd Okręgowy. Co prawda Sąd Najwyższy, 
rozpoznając zażalenie (art. 3941 k.p.c.), jest związany przedstawionymi w nim 
zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (art. 378 § 1 w związku z 
art. 39821 oraz w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.; por. uchwałę składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., zasadę prawną, III CZP 
49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55; por. też postanowienie z dnia 11 stycznia 2007 r., 
II CZ 114/06, LEX nr 258549), a w zażaleniu nie podniesiono zarzutu naruszenia 
art. 3984 § 1 i 2 k.p.c., tym niemniej Sąd Najwyższy uznał za celowe odniesienie się 
(„na marginesie”) do wywodów Sądu Okręgowego dotyczących nieusuwalnych 
braków konstrukcyjnych skargi kasacyjnej.  
 
Należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 1 lipca 2008 r.,  
SK 40/07, OTK-A 2008 nr 6, poz. 101, orzekł, że art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. w związku z 

 
 
9 
art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie - bez 
wezwania do usunięcia braków - skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań 
określonych w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z 
art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został 
ogłoszony 8 lipca 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 120, poz. 779). Od tej chwili był 
wiążący dla wszystkich sądów. Zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego o 
odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało wydane 24 marca 2009 r.  Sąd Okręgowy był 
związany treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynikało, że 
Trybunał nadał wymaganiu dotyczącemu przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi 
kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia charakter jedynie usuwalnego braku 
formalnego. Jeżeli zatem po ogłoszeniu wyroku w sprawie SK 40/07 Sąd Okręgowy 
dostrzegł brak formalny skargi kasacyjnej polegający na nieprzedstawieniu wniosku 
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz uzasadnienia tego wniosku, to 
powinien był wezwać profesjonalnego pełnomocnika powoda do usunięcia tego 
braku, czego również nie uczynił. 
 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie na 
podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.