II PZ 41/11

Sygn. akt II PZ 41/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Roman Kuczyński (przewodniczący) 
SSN Józef Iwulski (sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
 
w sprawie z powództwa J. A. 
przeciwko S. spółce jawnej J. i M.M.   
o zapłatę - w przedmiocie skargi powoda o wznowienie postępowania 
zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 marca 2008 r., oraz wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2012 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych  […] 
z dnia 30 marca 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie; 
przyznaje radcy prawnemu A. G. od Skarbu Państwa (Sąd 
Okręgowy) kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem kosztów 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększoną 
o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. 
 
 
 
UZASADNIENIE 
 

 
 
2 
Postanowieniem z dnia 30 marca 2011 r., III Pa […], Sąd Okręgowy-Sąd 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę powoda J. A. o wznowienie 
postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem tego Sądu z dnia 18 
marca 2008 r., w sprawie przeciwko S. spółce jawnej J. i M. M. o zapłatę 
odszkodowania. 
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że skarga 
powoda o wznowienie postępowania dotyczy postanowień z dnia 22 sierpnia 
2007 r. i z dnia 18 marca 2008 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej od 
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 maja 2007 r., oddalającego 
apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy z dnia 29 grudnia 2006 
r., o zapłatę odszkodowania. W skardze powód twierdził, że Abył nienależycie 
reprezentowany przez adwokatów ustanowionych z urzędu, a co za tym idzie został 
pokrzywdzony@. Wezwany do usunięcia braków formalnych skargi, powód w piśmie 
procesowym z dnia 29 marca 2011 r. wyjaśnił, że przedmiotem skargi jest 
postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a podstawą 
wznowienia jest błędne i wadliwe uzasadnienie postanowienia, a także niedbalstwo 
i brak staranności pełnomocników z urzędu oraz brak należytej reprezentacji@. Sąd 
Okręgowy przyjął, że prawomocne postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej 
nie jest postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty, a zatem skarga o 
wznowienie postępowania wniesiona w sprawie zakończonej wydaniem takiego 
orzeczenia jest niedopuszczalna. Już zatem to powinno powodować odrzucenie 
skargi powoda. Sąd Okręgowy miał jednak na uwadze, że chociaż powód wyraźnie 
oświadczył, że przedmiotem jego skargi jest postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. 
(odrzucające skargę kasacyjną), to podał także, iż Aprzedmiotem skargi są akta III 
Pa 19/07". Z tego sformułowania Sąd Okręgowy wywiódł, że skarga o wznowienie 
postępowania dotyczy prawomocnego wyroku z dnia 29 maja 2007 r. oddalającego 
apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że 
nienależyte 
wykonywanie 
obowiązków 
procesowych 
przez 
pełnomocnika 
ustanowionego z urzędu nie może jednak stanowić podstawy wznowienia 
postępowania, polegającej na pozbawieniu strony możności działania. Chociaż 
powód wskazał jedną z przyczyn wznowienia postępowania zawartych w katalogu 
objętym treścią art. 401 pkt 2 k.p.c., to zarazem nie wykazał tego, że chodzi o takie 

 
 
3 
wadliwości w zakresie reprezentacji strony, które mogą powodować nieważność 
postępowania. Skarżący nie twierdził bowiem, że zachodziła w jego przypadku 
sytuacja braku zdolności sądowej lub procesowej ani że jego pełnomocnik był 
nienależycie umocowany. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że skarga powoda 
nie opiera się na jakiejkolwiek podstawie wznowienia (ani dotyczącej przyczyn 
nieważności, ani też na żadnej innej podstawie wznowienia, bo za taką nie sposób 
uznać błędnego i wadliwego uzasadnienia postanowienia z dnia 18 marca 2008 r.). 
Nieoparcie skargi na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia powodowało 
konieczność jej odrzucenia. 
Na postanowienie Sądu Okręgowego odrzucające skargę o wznowienie 
postępowania powód - reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z 
urzędu - wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie: 1) art. 401 pkt 2 k.p.c. 
wskutek wadliwego przyjęcia, że nie zachodzi przyczyna wznowienia postępowania 
polegająca na należytej reprezentacji strony, a także pozbawienia jej możności 
działania; 2) art. 410 § 1 k.p.c. wskutek przyjęcia, że skarga jest niedopuszczalna i 
nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia; 3) art. 413 k.p.c. wskutek orzekania 
w przedmiocie skargi przez sędziego, którego udziału lub zachowania się w 
poprzednim procesie dotyczy skarga, co powoduje nieważność postępowania 
wynikającą z art. 379 pkt 4 k.p.c.; 4) art. 48 § 3 k.p.c. wskutek Arozstrzygnięcia 
skargi o wznowienie postępowania przez Sędziego, który rozstrzygał w sprawie III 
Pa 19/07, to jest brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie 
(postanowienia z dnia 18 marca 2008 r. o odrzuceniu kasacji)". W uzasadnieniu 
zażalenia skarżący wywiódł, że Anie zgadza się z prezentowanym przez Sąd 
Okręgowy bardzo zawężonym pojmowaniem pojęcia nienależytej reprezentacji@. 
Nienależyte wykonanie obowiązków procesowych przez adwokata ustanowionego 
z urzędu może stanowić podstawę wznowienia postępowania polegającą na 
pozbawieniu strony możności działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.). Z ustanowienia 
pełnomocnika z urzędu wynika, że strona ma prawo oczekiwać podejmowania 
przez niego należytych działań w procesie. Jeżeli pełnomocnik nie wypełnia swoich 
obowiązków a strona nie ma bezpośredniego wpływu na jego zmianę ze względu 
na przewidziany w art. 117 § 1 k.p.c. sposób ustanawiania i wyznaczania 
pełnomocnika z urzędu, to może dojść do naruszenia jej rzeczywistych możliwości 

 
 
4 
działania w takim stopniu, że można mówić o ich pozbawieniu w rozumieniu 
art. 401 pkt 2 k.p.c. Zdaniem żalącego się, takie wadliwe działanie miało miejsce w 
prawomocnie zakończonej sprawie, w której pełnomocnik powoda ustanowiony do 
sporządzenia skargi kasacyjnej nie wypełnił swoich obowiązków, przez co doszło 
do naruszenia rzeczywistych możliwości działania powoda w takim stopniu, że 
można mówić o ich pozbawieniu w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. Powód ponadto 
został pozbawiony możliwości działania wskutek wydania wadliwego orzeczenia z 
dnia 18 marca 2008 r. odrzucającego skargę kasacyjną. To orzeczenie było 
wadliwe z tej przyczyny, że pozbawiło powoda możliwości wniesienia Akasacji@ w 
terminie otwartym do jej złożenia. Żalący się dodał, że jego skarga jest 
uzasadniona również z tego powodu, że w wydaniu orzeczenia z dnia 18 marca 
2008 r. brał udział sędzia orzekający także w dniu 30 marca 2011 r.@. Powód wniósł 
o uchylenie w całości postanowienia Sądu Okręgowego odrzucającego skargę o 
wznowienie postępowania i przyznanie pełnomocnikowi reprezentującemu powoda 
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu 
zażaleniowym z uwagi na to, że koszty tej pomocy nie zostały zapłacone w całości. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie jest bezzasadne, bowiem nietrafne są wszystkie powołane w nim 
zarzuty. Przede wszystkim oczywiście nietrafny jest zarzut naruszenia art. 48 § 3 i 
art. 413 k.p.c., mającego polegać na wydaniu orzeczenia w przedmiocie skargi o 
wznowienie postępowania przez sędziego, którego udziału lub zachowania się w 
procesie poprzednio zakończonym dotyczy skarga, albo który brał udział wydaniu 
orzeczenia objętego skargą. Pomijając już, że żalący się nie sprecyzował, o którego 
konkretnie sędziego chodzi w tym zarzucie, to Sąd Najwyższy - na podstawie 
analizy akt sprawy - nie dopatrzył się zarzucanej wadliwości. Postanowienie Sądu 
Okręgowego z dnia 18 marca 2008 r. odrzucające skargę kasacyjną powoda od 
prawomocnego wyroku Sądu drugiej instancji zostało wydane jednoosobowo przez 
SSO M. D. Wyrok z dnia 29 maja 2007 r. wydał natomiast Sąd Okręgowy w 
składzie SSO M. D. (przewodniczący), SSO E. M. (sprawozdawca) i SSO J. Ś. 
Tymczasem zaskarżone rozpoznawanym zażaleniem postanowienie odrzucające 

 
 
5 
skargę o wznowienie postępowania zostało wydane w składzie SSO A. W. 
(przewodniczący, sprawozdawca), SSO J. T. i SSO A. B. Nie ulega więc 
wątpliwości, że postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania - 
wbrew temu, co stwierdzi się w zażaleniu - zostało wydane przez całkiem inny 
skład Sądu Okręgowego niż skład orzekający przy wydaniu wyroku kończącego 
postępowanie w sprawie i postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną. Nie 
doszło zatem do zarzucanej przez żalącego się nieważności postępowania (art. 
379 pkt 4 k.p.c.), gdyż żaden z sędziów, którzy brali udział w wydaniu orzeczenia 
objętego skargą o wznowienie postępowania, nie orzekał co do tej skargi (art. 48 § 
3 k.p.c.) a skarga w ogóle nie dotyczy udziału lub zachowania sędziego w 
poprzednim procesie (art. 413 k.p.c.). 
Co do dwóch pozostałych zarzutów zażalenia (naruszenia art. 401 pkt 2 oraz 
art. 410 § 1 k.p.c.), zauważyć należy, że (przed nowelizacją art. 410 § 1 k.p.c.) Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 marca 1997 r., III CKN 10/96 (OSP 1997 nr 9, 
poz. 172, z glosą W. Broniewicza; Monitor Prawniczy 1998 nr 4, s. 148, z glosą Z. 
Krzemińskiego) - na które powołał się żalący - stwierdził, iż niedziałanie w procesie 
pełnomocnika z urzędu może uzasadniać wznowienie postępowania na podstawie 
przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. wskutek pozbawienia strony możności 
działania. Chodziło jednak o niedziałanie pełnomocnika@, a nie o działanie 
nienależyte (niestaranne). W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy 
podkreślił bowiem, że pojęcie Anienależyta reprezentacja@ użyte w art. 401 pkt 2 
k.p.c. 
nie 
obejmuje 
wypadków 
niestarannego 
lub 
błędnego 
działania 
pełnomocników procesowych. Pogląd, że nienależyte wykonanie obowiązków 
procesowych przez adwokata ustanowionego z urzędu nie może stanowić 
podstawy wznowienia postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności 
działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.), jest utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego 
(w niektórych z nich wyraźnie neguje się pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 3 
marca 1997 r.). W szczególności w postanowieniu z dnia 12 października 2001 r., III 
AO 32/01 (OSNAPiUS 2002 nr 18, poz. 449) wprost przyjęto, że nie ma ustawowej 
podstawy i podlega odrzuceniu skarga o wznowienie postępowania, w której 
skarżący powołuje się na pozbawienie możliwości działania, na skutek zaniedbania 
pełnomocnika procesowego. Podobnie w postanowieniu z dnia 26 marca 2003 r., II 

 
 
6 
CZ 26/03 (OSNC 2004 nr 6, poz. 95; Przegląd Sądowy 2006 nr 6, s. 162, z glosą A. 
Góry-Błaszczykowskiej), w uzasadnieniu którego Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że 
pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa jest - 
w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. - pojęciem szerokim, ale niewątpliwie nie 
obejmuje nieudolnego lub wadliwego - bez względu na przyczynę - prowadzenia 
sprawy przez samą stronę. Jego zakresem są objęte tylko te okoliczności, które 
powodują pozbawienie strony możności działania w procesie, niespowodowane 
przez samą stronę i niezależne od jej zachowania się. Działanie zaś pełnomocnika 
(na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa) jest równoznaczne z działaniem 
samego mocodawcy (art. 95 § 2 k.c.). Zasada ta dotyczy także pełnomocnika 
procesowego (art. 86 k.p.c.) a ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla 
strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 117 § 1 k.p.c.) jest równoznaczne z 
udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 k.p.c.). Tak więc nienależyte 
wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika ustanowionego z 
urzędu nie może stanowić przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. podstawy 
wznowienia, polegającej na pozbawieniu strony możności działania (por. również 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 r., II CZ 96/03, LEX 
nr 583769, z dnia 24 lutego 2006 r., II CZ 1/06, LEX nr 201029 oraz z dnia 17 
lutego 2011 r., IV CZ 122/10, LEX nr 785543). Sąd Najwyższy w składzie 
rozpoznającym niniejsze zażalenie w pełni podziela ten kierunek wykładni, gdyż nie 
dostrzega argumentów uzasadniających jego zmianę (nie przedstawia ich też 
żalący się). Za słusznością takiej wykładni przemawia również to, że sąd w trakcie 
postępowania nie ma możliwości faktycznych ani prawnych oceny, czy pełnomocnik 
należycie (zgodnie z zaleceniami strony i zasadami etyki zawodowej) reprezentuje 
w procesie swego mocodawcę. Wypełnianie przez pełnomocników ustanowionych 
z urzędu obowiązków wynikających z przepisów ustaw ustrojowych nie jest 
kontrolowane przez sąd w toku postępowania (może być podstawą ich 
odpowiedzialności 
dyscyplinarnej 
lub 
cywilnej). 
Nadto, 
naruszenie 
prawa 
prowadzące do pozbawienia strony możności działania, musi być wynikiem 
wadliwego działania sądu (ewentualnie przeciwnika procesowego). Skoro 
czynności pełnomocnika (ich brak) są działaniem samego mocodawcy (strony), to 

 
 
7 
ich wady są spowodowane przez samą stronę procesu (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., IV CK 57/05, LEX nr 604050). 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda na 
podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i orzekł o kosztach 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu 
zażaleniowym na podstawie § 12 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 
1349 ze zm.).