II PZ 21/10

Sygn. akt II PZ 21/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 11 sierpnia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
 
w sprawie z powództwa T. G. 
przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej Wojewódzki 
Szpital B.   
o wynagrodzenie i odszkodowanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 sierpnia 2010 r., 
zażalenia powódki na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu 
Okręgowego z dnia 18 stycznia 2010 r.,  
 
 
1. oddala zażalenie; 
2. 
nie 
obciąża 
powódki 
kosztami 
postępowania 
zażaleniowego na rzecz pozwanego. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
 
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 stycznia 2009 r. zasądził od 
pozwanego 
Samodzielnego 
Publicznego 
Zakładu 
Opieki 
Zdrowotnej 
Wojewódzkiego Szpitala B. na rzecz powódki T. G. wynagrodzenie w wysokości po 
203 złote miesięcznie za okres od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2001r. i po 313 
złotych miesięcznie za okres od 1 stycznia 2002 r. do 31 marca 2005 r. oraz oddalił 
powództwo w części dotyczącej odszkodowania za niezawarcie ugody w wysokości 

 
 
2 
12.665,51 złotych i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1.700 złotych 
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.  
            Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 18 stycznia 2010 . oddalił apelację powódki 
od powyższego orzeczenia i zasądził od niej na rzecz pozwanego kwotę 850 
złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.   
             Uzasadniając orzeczenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach 
zastępstwa procesowego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym,  Sąd Okręgowy 
uznał za prawidłowe zastosowanie w tym zakresie normy art. 100 k.p.c. Nie 
podzielił natomiast zarzutu apelującej odnośnie do naruszenia przez Sąd Rejonowy 
przepisu art. 102 k.p.c.  Za takim stanowiskiem przemawia wysokość 
dochodzonego pozwem roszczenia o wynagrodzenia (20.603 złote), ograniczonego 
na rozprawie do należności za okres do dnia 31 marca 2005 r., następnie 
rozszerzenie powództwa o odszkodowanie w kwocie 12.665,51 złotych oraz relacja 
wysokości uwzględnionych roszczeń i oddalonego powództwa. Sąd drugiej instancji 
miał również na uwadze to, że mimo wskazanego przez pełnomocnika powódki 
niekorzystnego stosunku  jej wynagrodzenia za pracę do zasądzonych kosztów 
zastępstwa procesowego, apelująca posiadała środki finansowe na ustanowienie 
pełnomocnika w osobie adwokata, a po wypowiedzeniu mu umowy – kolejnego 
fachowego pełnomocnika. Nigdy też nie zwracała się do sądu o ustanowienie dla 
niej pełnomocnika z urzędu z racji trudnej sytuacji materialnej.     
 
Oddalając apelację, Sąd Okręgowy orzekł o kosztach procesowych w 
instancji odwoławczej w myśl art. 98 k.p.c. oraz §12 ust. 1 pkt1 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 
1349 ze zm.).  
 
Zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Okręgowego orzeczenie o kosztach 
zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym złożyła powódka, 
zarzucając naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 102 k.p.c. i wnosząc 
o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez nieobciążanie żalącej się wspomnianymi 
kosztami.  

 
 
3 
               W motywach zażalenia  wskazała, że zgodnie z art. 102 k.p.c., w 
wypadkach 
szczególnie 
uzasadnionych, 
sąd 
może 
zasądzić 
od 
strony 
przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis 
ten urzeczywistnia zasadę słuszności, ale nie konkretyzuje pojęcia „wypadków 
szczególnie uzasadnionych”. Ich kwalifikacja należy zatem do sądu. Do kręgu 
okoliczności branych pod uwagę przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należą 
zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące na zewnątrz 
procesu, zwłaszcza  dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. 
Okoliczności te powinny być analizowane w świetle zasad współżycia społecznego. 
W rozpoznawanej sprawie sytuacja majątkowa powódki, w tym wysokość jej 
zarobków, uzasadniają zwolnienie  od ponoszenia kosztów procesu, zwłaszcza na 
rzecz pracodawcy, który był w sporze stroną silniejszą. Obowiązek zapłaty kwoty 
850 złotych nie pozostanie bez wpływu na konieczne utrzymanie powódki i jej 
rodziny. Tym bardziej, że musi ona uiścić również koszty zastępstwa procesowego 
za pierwszą instancję sądową.  
                Strona pozwana w odpowiedzi na zażalenie wniosła o jego oddalenie i 
zasądzenie od powódki kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów 
zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 
 
                  Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
                  Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 
                  Analizę prawidłowości zaskarżonego orzeczenia rozpocząć wypada od 
przytoczenia treści art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie 
uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów 
albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, 
będącą odstępstwem od wyrażonej w art. 98 §1 k.p.c. zasady odpowiedzialności za 
wynik procesu. W odróżnieniu od regulacji art. 101 k.p.c. cytowany przepis nie 
stwarza możliwości zasądzenia na rzecz strony przegrywającej proces zwrotu 
kosztów postępowania, lecz umożliwia jedynie nieobciążenie jej kosztami 
przeciwnika procesowego. Komentowany przepis jest szczególnym rozwiązaniem, 
niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich 

 
 
4 
uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych 
okoliczności (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1976 r., IV 
PZ 61/76, LEX nr 7856 i z dnia 16 lutego 1981 r., IV PZ 11/81, LEX nr 8307).   
               Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie 
uzasadnionych”, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu 
okoliczności sprawy, sądowi. Ocena ta następuje niezależnie od ewentualnego 
wcześniejszego zwolnienia strony od kosztów sądowych i ustanowienia dla niej  
adwokata lub radcy prawnego ( postanowienia Sadu Najwyższego z dnia 26 
stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807 i z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 
112/09, LEX nr 564753).  Do okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy 
ocenie przesłanek zastosowania omawianego przepisu można zaliczyć nie tylko te 
związane z przedmiotem sporu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 
września 1973 r., I CZ 122/73, OSNC 1974, nr 5, poz. 98) , a zwłaszcza jego 
precedensowym charakterem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1973 r., 
I PR 188/73, PUG 1973, nr 12, s. 413)  oraz samym przebiegiem procesu, w 
szczególności gdy przegrywający spór prowadzi proces w sposób nielojalny, dążąc 
do przewlekłości postępowania i zwiększenia jego kosztów  (postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366),ale także 
dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. W doktrynie wyrażany jest 
przy tym pogląd, że sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak 
niekorzystna, iż strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny 
nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia z mocy art. 
102 k.p.c. od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej 
strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być 
niewystarczające, ale łącznie ze wspomnianą  trudną sytuacją finansową 
wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu 
powołanego przepisu (J. Bodio,  J. Domendecki,  A. Jakubecki, O. Marcewicz, P. 
Telenga, M.P.Wójcik: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna, 2008, 
wyd. III).  Warto zauważyć, że nie jest obowiązkiem sądu odstępowanie od zasady 
zwrotu kosztów z mocy z art. 102 k.p.c., jeśli nie dopatrzy się w sprawie przesłanek 
zastosowania tego przepisu. Sposób skorzystania z cytowanej normy prawnej jest 
bowiem suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i od jego 

 
 
5 
oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który 
przemawia za odstąpieniem, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od reguły obciążania 
kosztami procesu strony przegrywającej spór (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 
listopada 2001 r., II UKN 581/00, LEX nr 567859 i z dnia 19 maja 2006 r., III CK 
221/05, LEX nr 439151).   
              Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszego sporu 
należy stwierdzić, że wszystkie wskazane okoliczności sprawy, dotyczące 
przedmiotu i sposobu prowadzenia postępowania oraz jego wyniku, jak również 
sytuacji życiowej i majątkowej powódki,  znalazły się w polu widzenia Sądu 
Okręgowego przy rozstrzyganiu o kosztach procesu.  
             Godzi się podkreślić, że spór o wynagrodzenie wynikające z art. 4a ust. 1 
ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu 
przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych innych 
ustaw (…..) nie ma charakteru precedensowego. Przeciwnie: unormowanie to było 
przedmiotem obszernej wykładni Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Sąd 
drugiej instancji miał przy tym na uwadze okoliczności, w jakich doszło do 
ponownego wytoczenia przez T. G. powództwa o to samo roszczenie po uprzednim 
cofnięciu pozwu i nieudanych rokowaniach zmierzających do ugodowego 
zakończenia sporu. Słusznie też wyeksponowano w uzasadnieniu zaskarżonego 
wyroku dużą dysproporcję pomiędzy wysokością dochodzonych i ostatecznie 
uwzględnionych pretensji pozwu, z których główne dotyczą odszkodowania za 
niezawarcie przez strony ugody na warunkach, jakich powódka pierwotnie nie 
akceptowała. W sprawie nie występują zatem żadne szczególne okoliczności 
związane z przebiegiem procesu, które uzasadniałyby odstąpienie od zasady 
odpowiedzialności żalącej się za jego wynik.  
              Powódka nie wykazała również jakichkolwiek nadzwyczajnych względów 
natury osobistej i majątkowej, które przemawiałyby za zastosowaniem normy art. 
102 k.p.c. Jedyną powoływaną przez nią okolicznością jest relacja pomiędzy 
zasądzonymi kosztami procesu a wynagrodzeniem za pracę skarżącej. Wytaczając 
po raz drugi powództwo płacowe  i prowadząc  przez wiele miesięcy spór w dwóch 
instancjach, żaląca się powinna liczyć się z ewentualnymi  kosztami przegranego 
procesu i zgromadzić środki finansowe na ten cel. Koszty postępowania, 

 
 
6 
odpowiadające miesięcznemu wynagrodzeniu za pracę powódki, trudno zaś uznać 
za wygórowane i niemożliwe do uiszczenia bez uszczerbku utrzymania strony.  
             Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy z mocy art. 398¹4 w związku 
z art. 398²¹ oraz art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia powódki.  
            Biorąc pod uwagę fakt, iż sprawa na etapie postępowania zażaleniowego 
nie należała do skomplikowanych, a rola pełnomocnika pozwanego sprowadzała 
się do złożenia krótkiej, niewymagającej znacznego nakładu pracy odpowiedzi na 
wniesiony przez powódkę środek odwoławczy, Sąd Najwyższy uznał, że w tej fazie 
procesu zachodzi szczególny wypadek przemawiający za nieobciążaniem strony 
przegrywającej spór w instancji kosztami postępowania stosownie do art. 102 k.p.c. 
Podobny pogląd wyrażony został w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 
1999 r., I PKN 59/99 (OSNP 2000, nr 15, poz. 580). Stwierdzono w nim, iż za 
szczególnie uzasadniony wypadek, w którym strona przegrywająca sprawę w 
instancji może być obciążona kosztami tylko częściowo (art. 102 k.p.c.), można 
uznać sytuację, gdy wysokość wykazanych kosztów zastępstwa procesowego w 
postępowaniu kasacyjnym mieści się w wyznaczonych przepisami granicach, ale 
nie odpowiada stopniowi zawiłości sprawy, a zwłaszcza nakładowi pracy 
pełnomocnika.