II PZ 20/07

Postanowienie z dnia 15 czerwca 2007 r. 
II PZ 20/07 
 
Występowanie kilku spadkobierców powołanych do dziedziczenia z 
mocy ustawy w roli powodów w sprawie o zapłatę odszkodowania za szkodę 
poniesioną wskutek niedopełnienia obowiązku zgłoszenia spadkodawcy do 
ubezpieczenia społecznego jest współuczestnictwem materialnym (art. 72 § 1 
pkt 1 k.p.c.). 
 
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, 
Andrzej Wróbel (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 
2007 r. sprawy z powództwa Romana W., Sebastiana W., Moniki W. przeciwko Da-
nucie G. o zapłatę, na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Okręgo-
wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 9 lutego 2007 r. [...] 
 
u c h y l i ł   zaskarżone postanowienie. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił 
wniosek o zwolnienie pozwanej od kosztów sądowych i odrzucił apelację pozwanej 
od wyroku Sądu Rejonowego z powodu niewłaściwego opłacenia apelacji. Apelacja 
została opłacona przez pozwaną (pracodawcę) kwotą 30 zł. Apelacja została wnie-
siona od wyroku wydanego w sprawie z powództwa trojga powodów - spadkobierców 
ustawowych osoby zatrudnionej w prowadzonym przez pozwaną zakładzie (Sąd Re-
jonowy postanowieniem z dnia 13 czerwca 2005 r. stwierdził, że powodowie spadek 
nabyli na podstawie ustawy po 1/3). Powodowie podnosili, iż pozwana nie zgłosiła 
pracownika do ZUS i opłaciła składki dopiero po wydaniu decyzji ZUS i zakończeniu 
sprawy karnej. Zdaniem powodów nieopłacenie przez pozwaną składek na ubezpie-
czenia społeczne w ustawowym terminie „doprowadziło do powstania szkody u Re-
naty W. w postaci nieotrzymania zasiłku chorobowego, a następnie renty dla osoby 

 
2
całkowicie niezdolnej do pracy”. Powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz soli-
darnie kwoty 18.361, 97 zł. Sąd Rejonowy uznał roszczenie powodów za zasadne i 
zasądził na podstawie art. 300 k.p. związku z art. 415 k.c. po 6.120, 65 zł na rzecz 
każdego z powodów. Sąd pierwszej instancji podzielił zasądzoną kwotę po równo 
między spadkobierców odwołując się do art. 93 § 5 k.p., zgodnie z którym odprawę 
pośmiertną dzieli się w częściach równych między uprawnionych członków rodziny. 
Odrzucając apelację Sąd Okręgowy wskazał, iż pozwana powinna uiścić od 
wniesionej apelacji opłatę podstawową, jednakże jej wysokość uzależnioną jest od 
liczby powodów, gdyż opłatę podstawową uiszcza się co prawda od pisma proceso-
wego, ale przy współuczestnictwie formalnym po stronie powodów jest tyle wartości 
przedmiotów sporu (zaskarżenia), ilu współuczestników wnoszących jedno pismo. W 
takiej sytuacji pozwana powinna była opłacić apelację opłatą w wysokości sumy opłat 
podstawowych od każdego uwzględnionego roszczenia, zatem apelacja powinna 
była zostać opłacona w kwocie 90 zł.  
Pozwana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając narusze-
nie art. 1302 § 3 k.p.c., art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c., przez ich niezasto-
sowanie mimo braku przesłanek skutkujących odrzuceniem apelacji; art. 72 § 1 pkt. 1 
i 2 k.p.c., polegające na przyjęciu, iż między powodami istnieje współuczestnictwo 
formalne, art. 4 ust. 1, art. 14 ust. 2, art. 96 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 35 i art. 100 
ust. 2 ustawy o kosztach sądowych, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, 
iż pozwana nie może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, zaś wniesiona 
przez nią apelacja powinna być opłacona opłatą podstawową w wysokości 90 zł oraz 
że opłata w wysokości 30 zł jest niewystarczająca i „stanowi brak formalny skutku-
jący odrzuceniem”. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i 
przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Toruniu. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie okazało się zasadne. Zasady uiszczania opłat sądowych przez 
stronę pozwaną wnoszącą apelację, w tym opłaty podstawowej różnią się w zależno-
ści od tego, czy współuczestnictwo po stronie powodów ma charakter formalny, czy 
materialny. W przypadku współuczestnictwa formalnego strona pozwana jest bowiem 
zobowiązana opłacić apelację kwotą 90 zł (3 x 30 zł, odrębnie dla każdego roszcze-
nia powodów). Natomiast w przypadku współuczestnictwa materialnego strona po-

 
3
zwana powinna opłacić apelację kwotą 30 zł (zgodnie z zasadą, iż od jednego pisma 
procesowego uiszcza się jedną opłatę podstawową). 
Zgodnie z art. 72 § 1 pkt. 1 k.p.c. współuczestnictwo materialne występuje 
wówczas, gdy przedmiot sporu stanowią prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte 
na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Natomiast współuczestnictwo formalne 
występuje wówczas, gdy przedmiot sporu stanowią roszczenia lub zobowiązania 
jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto 
właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, 
jako też dla wszystkich wspólnie. W niniejszej sprawie z powództwem wystąpili 
spadkobiercy. Dochodzą oni roszczenia majątkowego, które wchodzi w skład 
spadku. W powództwie powodowie wystąpili z żądaniem zasądzenia określonej 
kwoty na ich rzecz solidarnie. Z akt sprawy nie wynika, by doszło do podziału spadku 
lub by toczyło się w tej sprawie postępowania. Nie ma również dowodu, iż docho-
dzone roszczenie jest jedynym składnikiem majątkowym spadku. Z powyższego 
wynika, iż przedmiotem sporu jest wspólne prawo do majątku spadkodawcy, które do 
momentu podziału spadku przysługuje łącznie wszystkim spadkobiercom. Zgodnie 
zaś z art. 1035 k.c., jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności ma-
jątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach 
ułamkowych, w świetle zaś art. 199 k.c. do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do 
innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda 
wszystkich współwłaścicieli.  
Występujący w niniejszej sprawie w charakterze powodów spadkobiercy zo-
stali powołani do dziedziczenia z mocy ustawy. Współuczestnictwo, jakie zachodzi 
między nimi ma więc charakter współuczestnictwa materialnego, a nie formalnego, 
ponieważ przedmiotem sporu jest wspólne prawo przysługujące spadkobiercom 
zmarłej do odszkodowania za szkodę poniesioną wskutek braku określonych świad-
czeń z ZUS, które nie mogły zostać wypłacone zmarłej ze względu na niedopełnienie 
przez pracodawcę obowiązku zgłoszenia jej do ubezpieczenia. Ewentualna kwota 
zasądzonego odszkodowania wchodzi w skład spadku i dopiero będzie przedmiotem 
działu (sądowego lub umownego). Pogląd ten znajduje oparcie w dotychczasowym 
orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym przyjęto między innymi, iż współuczest-
nictwo materialne zachodzi, gdy rodzice, małżonek i dzieci zmarłego żądają zasą-
dzenia odszkodowania od sprawcy śmierci, ponieważ podstawą faktyczną jest to 
samo zdarzenie, a mianowicie śmierć osoby będącej dla wszystkich powodów 

 
4
wspólnym żywicielem (wyrok z 30 kwietnia 1966 r., III PZ 20/66, OSNCP 1967, poz. 
64). 
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. 
========================================