II PZ 17/10

Postanowienie z dnia 9 czerwca 2010 r. II PZ 17/10 Roszczenie pracownika o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę wyrządzoną mobbingiem, nierównym traktowaniem lub naru- szeniem godności pracowniczej (art. 943 § 3 k.p. albo art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 445 k.c. lub art. 448 k.c. w związku z art. 300 k.p.) ma charakter majątko- wy, stąd też o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy z powództwa Marii B.-Z. przeciwko Prokuraturze Okręgowej w W. o odszkodowanie, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 12 stycznia 2010 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Warszawie, postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r. odrzucił skargę kasacyjną powódki Marii B.-Z. wniesioną w dniu 16 grudnia 2009 r. od wyroku tego Sądu z dnia 19 października 2009 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że na podstawie art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa mająt- kowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Z kolei na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1 k.p.c., nieopłaconą oraz skargę, 2 której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Skarga kasacyjna z innych przyczyn - niż uchybienie terminu - niedopuszczalna, to, między innymi, skarga wniesiona od orzeczenia sądu drugiej instancji, od którego ten środek zaskarżenia nie przysługuje ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Sąd podniósł, że we wniesionej w dniu 16 grudnia 2009 r. skardze kasacyjnej jako war- tość przedmiotu zaskarżenia wskazano kwotę 7.856,88 zł. Pełnomocnik powódki wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, zarzuca- jąc obrazę przepisów prawa procesowego - art. 3982 § 1 k.p.c. - polegającą na wyra- żeniu niesłusznego poglądu prawnego co do niedopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu prawa pracy o zadośćuczynienie w kwocie poniżej dziesięć ty- sięcy złotych związanego z ochroną dóbr osobistych, naruszonych przez mobbing i uchybienie godności pracowniczej, tj. ze szkodą niemajątkową. W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ustalenie prawa majątkowego lub szkody materialnej, sprawa doty- czy ochrony dóbr osobistych naruszonych w wyniku mobbingu i uchybienia godności pracowniczej oraz powstania w związku z tym szkody niemajątkowej lecz szkody na osobie. Roszczenie o naprawienie tej szkody na osobie przybrało postać zadość- uczynienia. Wobec tego wysokość roszczenia tytułem zadośćuczynienia nie decy- duje o dopuszczalności skargi kasacyjnej. Podkreślono też, że przepis art. 3982 § 1 k.p.c. nie dotyczy skarg kasacyjnych w sprawach o roszczenia niemajątkowe nie- związane ze szkodą majątkową (materialną). Wyrażenie odmiennego poglądu co do dopuszczalności skargi kasacyjnej godziłoby w interesy prawne pokrzywdzonego pracownika, zgłaszającego umiarkowane roszczenia o zadośćuczynienie w związku z krzywdą, jaką doznał w wyniku mobbingu lub naruszenia godności pracowniczej. Ponadto ustalenie niedopuszczalności skargi kasacyjnej w tego rodzaju sprawach eliminowałoby kontrolę orzecznictwa drugoinstancyjnego co do roszczeń niemająt- kowych. Zauważono także, że o wadze spraw poddanych jurysdykcji Sądu Najwyż- szego nie decyduje wyłącznie wysokość roszczenia, lecz znaczenie sprawy w odnie- sieniach międzyludzkich. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest nieuzasadnione. Przyznanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przewidują między innymi art. 24 k.c., art. 445 k.c., art. 448 k.c. i art. 943 § 3 3 k.p. Każdy z tych przepisów łączy przyznanie zadośćuczynienia z naruszeniem dóbr osobistych poszkodowanego. Osoba, której dobra osobiste zostały zagrożone lub naruszone cudzym działaniem (w tym mobbingiem) może dochodzić ochrony praw- nej zarówno za pomocą roszczenia niemajątkowego, a więc roszczenia o zaniecha- nie działania zagrażającego dobru osobistemu, roszczenia o zaniechanie działania naruszającego dobro osobiste lub roszczenia o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego, w szczególności złożenia sto- sownego oświadczenia (art. 24 § 1 zdanie drugie k.c.), jak i roszczeń majątkowych (art. 24 § 1 zdanie trzecie k.c.) w postaci żądania zasądzenia zadośćuczynienia pie- niężnego lub odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny - art. 445 § 1 k.c. i art. 448 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., II CZ 20/09, LEX nr 511983), w przypadku zaś mobbingu - art. 943 § 3 k.p. Wybór sposobu ochrony należy do poszkodowanego. Przyjęcie koncepcji prezentowanej w zażaleniu o niemajątkowym charakterze zadośćuczynienia za krzywdę związaną z naruszeniem dobra osobistego oznaczało- by uznanie istnienia „niemajątkowego żądania pieniężnego", co jest błędne z punktu widzenia logiki (contradictio in adiecto). Z zasady bowiem żądanie uiszczenia okre- ślonej sumy pieniężnej nie może być uznane za roszczenie niemajątkowe, bez względu na podstawę tego żądania. Tego charakteru procesowego nie zmienia za- tem niemajątkowy charakter chronionego dobra. Przykładowo, w wyroku uwzględ- niającym takie powództwo dopuszczalne jest rozłożenie świadczenia (zadośćuczy- nienia) na raty (art. 320 k.p.c.) lub stosowanie instytucji miarkowania (art. 440 k.c.); jego egzekucja odbywa się tylko według przepisów o egzekucji świadczeń pienięż- nych. To również przemawia za tym, że wyrok taki zasądza świadczenie majątkowe (pieniężne). Nie sposób bowiem przyjąć, że to samo roszczenie ma w procesie cha- rakter niemajątkowy, a w egzekucji - charakter pieniężny. Podkreślić także należy, że tak ukształtowane powództwo (o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę) nie prowadzi wprost do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego, czyli bezpo- średnio jego ochrony, lecz ma na celu uzyskanie satysfakcji dla pokrzywdzonego i wymierzenie dolegliwości ekonomicznej (w celach represyjno-wychowawczych) dla sprawcy umyślnego naruszenia dobra osobistego (por. także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1985 r., III CZP 27/85, OSNC 1985, nr 12, poz. 185). Wyłączną albo dominującą funkcją zadośćuczynienia pieniężnego z 4 art. 445 k.c., art. 448 k.c. i art. 943 § 3 k.p. jest funkcja kompensacyjna, co nadaje mu wyraźny charakter majątkowy. Wszystkie te argumenty prowadzą do wniosku, że roszczenie o uiszczenie określonej kwoty pieniężnej z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobi- stego, oparte na przepisie art. 24 k.c., art. 445 k.c., art. 448 k.c. czy art. 943 § 3 k.p. jest żądaniem procesowym majątkowym, a ściślej mówiąc - pieniężnym, między in- nymi, przy określeniu wartości przedmiotu sporu, jak i właściwości rzeczowej sądu lub przy rozkładaniu świadczenia na raty (art. 320 k.p.c.), jak również przy kwalifikacji sprawy z punktu widzenia dopuszczalności skargi kasacyjnej. Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 października 2006 r., I PZP 3/06 (OSNP 2007 nr 11-12, poz. 151), stwierdzając, że właściwość rzeczową sądu okręgowego w sprawie z powództwa pracownika, której przedmiotem jest wyłącznie roszczenie o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (na podstawie art. 943 § 3 k.p. albo art. 24 § 1 zdanie trzecie k.c. w związku z art. 445 k.c. lub art. 448 k.c. w związku z art. 300 k.p.), określa się na podstawie art. 17 pkt 4 k.p.c. Przyjął zatem, że sprawa ta jest sprawą o roszczenia majątkowe. Nie budzi również wątpli- wości, że roszczenie wynikające z przepisu art. 943 § 4 k.p., które nie stanowi za- dośćuczynienia za doznaną krzywdę, lecz jest odszkodowaniem za szkodę ponie- sioną na skutek rozwiązania stosunku pracy, ma również charakter majątkowy. W niniejszej sprawie powódka zaskarżyła skargą kasacyjną rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji oddalające jej apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji od- dalającego powództwo o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na skutek mobbingu i nierównego traktowania oraz z tytułu naruszenia godności pracowniczej, które oparła na art. 943 § 2 i 4 k.p. oraz „art. 23 k.c. w związku z art. 417 § 1 k.c.”. Było to jedyne zgłoszone roszczenie, mające charakter majątkowy, a określona w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia - mniejsza niż dziesięć tysięcy złotych - zasadnie doprowadziła do jej odrzucenia przez Sąd drugiej instancji. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================