II PSK 64/21

SN
Sygn. akt II PSK 64/21
POSTANOWIENIE
Dnia 22 czerwca 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Romualda Spyt
w sprawie z powództwa A. D.
‎
przeciwko I.
[…]
Spółce Akcyjnej w W.
‎
o odprawę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 czerwca 2021 r.,
‎
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.
‎
z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt XXI Pa
[…]
,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powódka A. D. zażądała od pozwanego I.
[…]
S.A. kwoty 40.500 zł tytułem odprawy pieniężnej w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia brutto wraz z odsetkami; ustalenia, że stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron, o którym mowa w art. 30 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1969 ze zm.); zobowiązania pozwanego do wydania świadectwa pracy zgodnie ze stanem faktycznym. Powódka zgłosiła również roszczenia ewentualne - na wypadek nieuwzględnienia roszczeń opisanych powyżej, tj. o ustalenie, że złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę pod wpływem błędu lub groźby; uznanie rozwiązania umowy o pracę z 31 sierpnia 2017 r. za nieuzasadnione lub naruszające przepisy o wypowiadaniu umów o pracę; zasądzenie od pozwanego dwumiesięcznego wynagrodzenia brutto, tj. 27.000 zł tytułem odprawy wraz z odsetkami ustawowymi; zasądzenia od pozwanej trzymiesięcznego wynagrodzenia tytułem odszkodowania za nieuzasadnione oraz niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę; zobowiązanie pozwanego do sprostowania świadectwa pracy oraz zasądzenie równowartości trzymiesięcznego wynagrodzenia brutto oraz dwumiesięcznej odprawy tytułem odszkodowania należnego w ramach tzw. ujemnego interesu umownego w związku ze szkodą powódki powstałą wskutek prowadzenia przez pozwanego negocjacji bez zamiaru zawarcia porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę.
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z 25 lutego 2019 r., sygn. akt VIII P
[…]
, nakazał pozwanemu sprostować świadectwo pracy powódki w zakresie pkt. 3 przez zamieszczenie informacji, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2), rozstrzygając o kosztach postępowania (pkt 3).
Powódka zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt XXI Pa
[…]
, oddalił apelację (pkt 1), rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt 2).
Powódka wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w całości.
Zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: a) art. 60 k.c. w związku z art. 65 k.c. w zw. z art. 300 k.p. przez błędną interpretację, polegającą na uznaniu, że strony rozwiązały umowę o pracę przez czynności konkludentne z dniem 31 sierpnia 2017 r.; b) art. 1 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, przez jego błędną interpretację, polegającą na uznaniu, że rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy oznacza tylko taki zakres stanów faktycznych, w których pracodawca występuje z propozycją rozwiązania umowy, a nie obejmuje już takich sytuacji, gdy na skutek przekazanych przez pracodawcę informacji, pracownik decyduje się na poszukiwanie innej pracy i występuje do pracodawcy z propozycją rozwiązania umowy; c) art. 10 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, przez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że dla ustalenia prawa powódki do odprawy ma znaczenie, czy porozumienie nastąpiło z inicjatywy i przyczyn po stronie pracodawcy, podczas gdy z brzmienia tego przepisu wynika, że przy tzw. zwolnieniu indywidualnym zastosowanie znajduje wyłącznie art. 8 i art. 5 ust. 3-6 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, a więc dla prawa do odprawy nie ma znaczenia, czy rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron nastąpiło z inicjatywy pracodawcy, co skutkowało naruszeniem art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy przez jego niezastosowanie.
Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie „i wydanie wyroku opartego i dokonanie interpretacji przepisów prawa materialnego jedynie w zakresie, w jakim uczynił to sąd niższej instancji”.
Skarżąca, wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazała, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, tj. a) jaki moment należy uznać za adekwatną chwilę rozwiązania umowy o pracę w sytuacji, gdy takie rozwiązanie następuje przez czynności konludentne; b) na ile ustalona wcześniej przez strony w drodze porozumienia data rozwiązania stosunku pracy pozostaje adekwatna dla późniejszego rozwiązania umowy o pracę
per facta concludentia
; c) czy dla rozwiązania umowy
per facta concludentia
mają znaczenie jakiekolwiek wcześniejsze ustalenia stron, czy skutek w postaci rozwiązania następuje
per ipsum
jako rezultat określonych zachowań stron; d) jakie warunki muszą zostać spełnione dla uznania, że zachowania stron już wyczerpują znamiona rozwiązania umowy przez czynności konkludentne; e) jak szeroko należy interpretować sformułowanie „inicjatywa pracodawcy” w zawarciu porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę użyte w art. 1 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny rozwiązania stanowią wyłączny powód, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy; f) czy dyspozycja art. 10 ust. 1 przywołanej ustawy wyłącza stosowanie art. 1 ust. 2 tej ustawy w zakresie wskazania strony, która ma wystąpić z inicjatywą zawarcia porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę; innymi słowy, czy rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron „z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód”, o którym mowa w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, jest możliwe, jeżeli porozumienie następuje za zgodą lub z inicjatywy pracownika?
Skarżąca wskazała również, że skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ w sprawie miała miejsce oczywiście niewłaściwa wykładnia przez Sąd drugiej instancji wskazanych w podstawach kasacyjnych przepisów, tj. art. 60 k.c. w związku z art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 1 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Pozwany, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o nieprzyjęcie jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 398
4
§ 2 k.p.c. może zatem być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,
LEX nr 2069457).
Skarżąca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia występowaniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych oraz oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. Obie przesłanki koncentrują się wokół wykładni tych samych przepisów prawa materialnego.
Należy zauważyć, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c.
występuje wtedy, gdy bez pogłębionej analizy zastosowanych przez sąd przepisów prawa, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, można stwierdzić zasadność przytoczonych podstaw kasacyjnych. Innymi słowy, oczywista zasadność skargi kasacyjnej zwykle wynika z oczywistego, widocznego
prima facie
naruszenia przepisów prawa. Z kolei twierdzenie o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, gdy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09,
LEX nr 577468).
Nie jest zatem możliwe jednoczesne wykazywanie, że w sprawie istnieje zagadnienie prawne dotyczące wykładni określonych przepisów prawa i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona. Albo jest tak, że wykładnia danych przepisów jest prosta i w związku z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo tak, że wykładnia ta rodzi istotne problemy prawne, wobec czego naruszenie przepisów nie może być oczywiste (por. postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, LEX nr 1770903). Wobec powyższego skarżąca nie może skutecznie powoływać się na to, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie określonego przepisu prawa, który jednocześnie jest rozbieżnie interpretowany i z tego powodu wymaga wykładni (por. postanowienie
Sądu Najwyższego
z 14 maja 2008 r., II PK 17/08, LEX nr 829110).
Odnosząc się do problemów wskazanych przez skarżącą jako istotnych zagadnień prawnych, należy wskazać, że na problemy przedstawione w punktach a-d wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odpowiada wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2002 r., I PKN 659/00 (LEX nr 577449). Wskazano w nim, że rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron może nastąpić wtedy, gdy strony złożą zgodne oświadczenia woli w tym przedmiocie - bądź w sposób wyraźny bądź dorozumiany, ale niebudzący wątpliwości co do tego, że obie dążą do rozwiązania stosunku pracy w określony sposób i w określonej dacie. Zatem o dacie rozwiązania umowy o pracę w sposób dorozumiany decydują okoliczności faktyczne sprawy. Przyjęcie w niniejszej sprawie, że terminem tym jest zaprzestanie świadczenia pracy przez powódkę, po zwrocie w tym dniu przez powódkę mienia pracodawcy, zaakceptowane przez pracodawcę, nie budzi zastrzeżeń.
Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnione zostało, że dla prawa do odprawy nie ma znaczenia, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, ale istotne jest to, czy były to przyczyny niedotyczące pracownika; wystarczające jest, aby przyczyny rozwiązania stosunku pracy nie dotyczyły pracownika, nie muszą one natomiast leżeć po stronie pracodawcy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2018 r., II PK 105/17, LEX nr 2566911 i przywołane tam orzecznictwo, a w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I PK 185/10, LEX nr 1119478, w którym podkreślono, że przypadku rozważania prawa do odprawy należnej nie w okolicznościach zwolnień grupowych, tj. przy zwalnianiu mniejszej liczby osób, istotna jest nie inicjatywa zawarcia porozumienia stron stosunku pracy rozwiązującego ten stosunek, lecz to, jakie przyczyny uzasadniały rozwiązanie, a mianowicie, czy były to przyczyny niedotyczące pracownika i - jeżeli tak było - to, czy stanowiły one wyłączny powód uzasadniający zawarcie porozumienia). W rezultacie nie występują zagadnienia ujęte w punktach e i f wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania).
Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że w sprawie nie występują istotne zagadnienie prawne, skoro Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a skarżąca nie wskazała okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2014 r., I PK 128/14, LEX nr 1652375; z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).
Jeżeli chodzi o przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej sformułowaną przez skarżącą we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, to w zakresie tej przesłanki przesądu brak jest uzasadnienia, a tymczasem
jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 398
4
§ 1 w związku z art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej
prima facie
, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).
Z tych powodów, na podstawie art. 398
9
§ 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) oraz art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 398
21
k.p.c.