Orzeczenie · 2024-03-20

II PSK 100/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2024-03-20

SNPracyochrona dóbr osobistych w zatrudnieniuŚrednianajwyższy

mobbingdyskryminacjadobra osobistezadośćuczynienieprawo pracyskarga kasacyjnaSąd Najwyższyskład sąduCOVID-19

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła roszczeń pracownicy A. W. przeciwko P. Spółce Akcyjnej o zadośćuczynienie za mobbing, ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie za dyskryminację. Sąd Okręgowy pierwotnie oddalił powództwo. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego, zasądzając od pozwanej na rzecz powódki kwotę 20.606,28 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, jednocześnie oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd Apelacyjny uznał, że doszło do co najmniej trzykrotnego naruszenia dóbr osobistych powódki (prawo do prywatności, godność, prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy), mimo braku cech długotrwałości czy wielokrotności działań, które kwalifikowałyby je jako mobbing. Obie strony wniosły skargi kasacyjne do Sądu Najwyższego. Powódka zarzuciła m.in. nieważność postępowania z uwagi na jednoosobowy skład Sądu Apelacyjnego oraz istotne zagadnienia prawne dotyczące kwalifikacji działań jako mobbing i naruszenia dóbr osobistych. Pozwana kwestionowała m.in. podstawę prawną zasądzenia zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) oraz termin naliczania odsetek. Sąd Najwyższy, rozpatrując wnioski o przyjęcie skarg kasacyjnych do rozpoznania, odmówił ich przyjęcia. W odniesieniu do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy powołał się na swoją uchwałę III PZP 6/22, wskazując, że wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu drugiej instancji obowiązuje od dnia jej podjęcia (26 kwietnia 2023 r.) i nie należy nadawać jej wstecznych skutków dla orzeczeń wydanych przed tą datą. Sąd Najwyższy uznał również, że sformułowane przez powódkę pytania nie stanowiły istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c., a argumentacja pozwanej nie wykazała oczywistej zasadności skargi w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania i zniósł wzajemnie koszty postępowania kasacyjnego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia

Do czego można powołać

Interpretacja przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w kontekście uchwały Sądu Najwyższego dotyczącej jednoosobowego składu sądu drugiej instancji w okresie pandemii.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Zagadnienia prawne (4)

Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzi do nieważności postępowania?

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli orzeczenie zostało wydane przed 26 kwietnia 2023 r., ponieważ Sąd Najwyższy uznał, że nadawanie wstecznych skutków takiej wykładni jest niepożądane ze społecznego punktu widzenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy w uchwale III PZP 6/22 uznał jednoosobowy skład sądu drugiej instancji na podstawie ustawy COVID-19 za naruszający prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Jednakże, Sąd Najwyższy zaznaczył, że ta wykładnia obowiązuje od dnia podjęcia uchwały i nie należy nadawać jej wstecznych skutków dla orzeczeń wydanych wcześniej, aby uniknąć chaosu prawnego i kosztów dla obywateli.

Czy ustalenie przez sąd co najmniej trzykrotnego naruszenia dóbr osobistych pracownika, w tym związanych z procedurą in vitro, może zostać zakwalifikowane jako uporczywe nękanie pracownika (mobbing)?

Odpowiedź sądu

Nie zostało rozstrzygnięte w tym orzeczeniu, gdyż Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie

Powódka podnosiła to zagadnienie, jednak Sąd Najwyższy uznał, że nie stanowi ono istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozpoznania skargi kasacyjnej, a jedynie próbę zakwestionowania oceny Sądu Apelacyjnego.

Czy art. 445 § 1 k.c. stanowi samodzielną podstawę odpowiedzialności majątkowej za naruszenie dóbr osobistych, czy też wymaga stwierdzenia uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia?

Odpowiedź sądu

Sąd Apelacyjny błędnie powołał art. 445 § 1 k.c. jako podstawę zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, podczas gdy właściwą podstawą był art. 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c. i art. 11^1 k.p.

Uzasadnienie

Pozwana zarzuciła błędne zastosowanie art. 445 § 1 k.c., który dotyczy zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Sąd Najwyższy przyznał, że Sąd Apelacyjny błędnie powołał się na ten przepis, jednakże wskazał, że istota zadośćuczynienia jest naprawienie krzywdy, a Sąd Apelacyjny prawidłowo nawiązał do tej zasady, mimo błędnego wskazania normy prawnej.

Czy pracodawca odpowiada za naruszenie dóbr osobistych pracownika przez innych podległych mu pracowników lub organy (np. komisję socjalną)?

Odpowiedź sądu

Tak, pracodawca ma obowiązek zapobiegać i przeciwdziałać naruszaniu dóbr osobistych przez innych pracowników, a tolerowanie takich naruszeń może uzasadniać jego własną odpowiedzialność.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku II PK 189/10 wskazał, że obowiązek pracodawcy obejmuje również zapobieganie naruszeniom dóbr osobistych przez innych pracowników. Tolerowanie takich naruszeń stanowi przyczynienie się pracodawcy do szkody i uzasadnia jego odpowiedzialność na podstawie art. 416 k.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odmowa przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania

Strony

Nazwa	Typ	Rola
A. W.	osoba_fizyczna	powódka
P. Spółka Akcyjna	spółka	pozwana

Przepisy (23)

Główne

k.p.c. art. 398^9 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, nieważność postępowania, oczywista zasadność skargi.

k.c. art. 23

Kodeks cywilny

Ochrona dóbr osobistych.

k.c. art. 24

Kodeks cywilny

Środki ochrony dóbr osobistych.

k.c. art. 448

Kodeks cywilny

Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych.

k.p. art. 94^3 § § 2

Kodeks pracy

Definicja mobbingu.

k.p. art. 11^1

Kodeks pracy

Obowiązek poszanowania dóbr osobistych pracownika.

k.p. art. 300

Kodeks pracy

Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.

Pomocnicze

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Nieważność postępowania w przypadku rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, jeśli orzeczenie wydano po 26 kwietnia 2023 r.

k.p.c. art. 398^9 § pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Istotne zagadnienie prawne jako podstawa przyjęcia skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398^9 § pkt 3

Kodeks postępowania cywilnego

Nieważność postępowania jako podstawa przyjęcia skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398^9 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Oczywista zasadność skargi jako podstawa przyjęcia skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398^13 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia i podstaw.

k.c. art. 445 § § 1

Kodeks cywilny

Zadośćuczynienie za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia.

k.c. art. 481 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Odsetki za opóźnienie.

k.c. art. 430

Kodeks cywilny

Odpowiedzialność za czyny podwładnych.

k.p. art. 11^2

Kodeks pracy

Równe traktowanie w zatrudnieniu.

k.p. art. 11^3

Kodeks pracy

Zakaz dyskryminacji.

k.p. art. 18^3a § § 1 i 2

Kodeks pracy

Zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

k.p. art. 18^3b § § 1

Kodeks pracy

Zakaz dyskryminacji ze względu na płeć.

ustawa COVID-19 art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Umożliwienie rozpoznawania spraw cywilnych w jednoosobowym składzie sądu drugiej instancji.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.

Argumenty

Godne uwagi sformułowania

nie można zgodzić się z twierdzeniem powódki, że zachodzi nieważność postępowania uzasadniająca stosownie do art. 398^9 § 1 pkt 3 k.p.c. przyjęcie jej skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ Sąd Apelacyjny wydał zaskarżony wyrok w składzie jednoosobowym przed dniem 26 kwietnia 2023 r. • Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 kwietnia 2023 r. uznał, że ochrona dobra i interesów obywateli, jako najwyższa wartość konstytucyjna (art. 1 Konstytucji RP), a także powaga władzy sądowniczej i jej znaczenie w działalności państwa, nakazuje znieść wsteczne skutki wykładni, która legła u podłoża tej uchwały. • Sąd Apelacyjny błędnie powołał normę art. 445 § 1 k.c., a nie art. 11^1 k.p. w związku z art. 23, art. 24 k.c. i art. 448 k.c.

Skład orzekający

Jolanta Frańczak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w kontekście uchwały Sądu Najwyższego dotyczącej jednoosobowego składu sądu drugiej instancji w okresie pandemii."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z pandemią COVID-19 i ich wpływem na ważność postępowań sądowych, a także problematyki mobbingu i naruszenia dóbr osobistych w miejscu pracy.

“Czy jednoosobowy skład sądu w czasie pandemii unieważniał wyroki? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”

Dane finansowe

WPS: 300 000 PLN

zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych: 20 606,28 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników