II PK 69/06

Wyrok z dnia 21 listopada 2006 r. II PK 69/06 Wydanie przez pracodawcę zarządzenia nakazującego pracownikowi par- kowanie powierzonego pojazdu wyłącznie na parkingach strzeżonych, bez jego wyposażenia w podstawowe zabezpieczenia (autoalarm, blokada skrzyni bie- gów), nie może być uznane za zapewnienie warunków umożliwiających zabez- pieczenie powierzonego mienia. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopa- da 2006 r. sprawy z powództwa Tadeusza I. przeciwko Lucjanowi P. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 października 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2005 roku Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Szczecinie zasądził od pozwanego Lucjana P. na rzecz powoda Tadeusza I. kwotę 117.519,07 zł, w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany został zatrudniony przez powoda na stanowisku kie- rowcy-konwojenta od 15 lipca 2001 r. W umowie strony postanowiły o przyjęciu ma- terialnej odpowiedzialności przez pozwanego za powierzone mienie. Lucjan P. pod- pisał oświadczenie o przyjęciu odpowiedzialności materialnej oraz przyjął do wiado- mości i zobowiązał się stosować zarządzenie [...] z dnia 10 października 1998 r., zgodnie z którym kierowcy zatrudnieni przez powoda byli zobowiązani do tego, aby w czasie odbywania podróży służbowych, zarówno w kraju, jak i za granicą, bez- 2 względnie przestrzegać obowiązku parkowania pojazdów na parkingach strzeżo- nych. Powód na podstawie pisemnego protokołu zdawczo-odbiorczego powierzył pozwanemu ciągnik marki Mercedes, typu 1844 [...] do wyłącznego użytku. W proto- kóle zdawczo-odbiorczym wskazano na bardzo dobry stan techniczny sprzętu. Sa- mochód posiadał ubezpieczenie obowiązkowe OC, nie był ubezpieczony od kradzie- ży i innych zdarzeń losowych (auto casco). Powierzony pozwanemu pojazd był wła- snością firmy „L.” spółki z o.o. w K., która z kolei oddała go do użytku powodowi w wykonaniu umowy o współpracy z dnia 1 września 2000 r. Lucjan P. eksploatował samochód przez kilka miesięcy bez żadnych problemów technicznych. W dniu 10 marca 2001 r. pozwany zamiast jechać wytyczoną trasą do K. skręcił w kierunku P., gdzie mieszkał. Pozwany podjechał pod swoje mieszkanie przy ulicy D. i na ulicy za- parkował pojazd z naczepą. Zamknął pojazd na kluczyk, zabrał dokumenty i poszedł do domu, gdzie spędził całą noc. Pozwany nie podjął żadnych dodatkowych działań mających zabezpieczyć pojazd i naczepę, np. przez zdjęcie krótkiej klemy. W nocy z 10 na 11 marca 2001 r. nieznani sprawcy dokonali kradzieży (z włamaniem) ciągnika siodłowego marki Mercedes [...], razem z przyczepą i towarem. O powyższym po- zwany powiadomił następnego dnia o godz. 1130 Komisariat Policji w P. oraz praco- dawcę. W toku dochodzenia nie ustalono sprawców kradzieży. Wartość skradzione- go ciągnika siodłowego na dzień 11 marca 2001 r. wynosiła 121.100 zł brutto. W wy- konaniu ugody pozasądowej z dnia 10 kwietnia 2001 r. zawartej między Tadeuszem I. a Leonidem I. reprezentującym firmę „L.” ten pierwszy zobowiązał się uiścić kwotę 117.519,09 zł co stanowiło 30.500 USD - równowartość skradzionego pojazdu - świadcząc usługi transportowe na rzecz firmy V.-S. w K. Sąd Okręgowy uznał, iż roszczenie powoda o odszkodowanie (oparte na art. 124 § 2 k.p.) było uzasadnione. Powód prawidłowo powierzył pozwanemu mienie w postaci ciągnika siodłowego i naczepy wraz ze znajdującym się w niej towarem z obowiązkiem zwrotu (ciągnik siodłowy i naczepa) i wyliczenia się (towar znajdujący się w naczepie). Sąd pierwszej instancji przywołując treść przepisu art. 124 § 3 k.p. oraz pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 9 maja 2000 r., I PKN 621/99 (OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 612), uznał, iż sam fakt kradzieży, nie może wyłączać odpowiedzialności pracownika za utracone w ten sposób mienie praco- dawcy; należy bowiem w każdym przypadku zbadać wszelkie okoliczności, zarówno istniejące po stronie pracodawcy, jak i po stronie pracownika, które mogły przyczynić się do powstania szkody. Przyczyny te muszą pozostawać w adekwatnym związku 3 przyczynowym ze skutkami określonego zdarzenia - w tym przypadku kradzieży. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że pozwany nie dopełnił podstawowego obowiązku, tj. nie zaparkował powierzonego mu pojazdu na parkingu strzeżonym, zaś okoliczność ta pozostawała w adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z kradzieżą mienia. Zdaniem Sądu, niedopełnienie przedmiotowego obowiązku było zawinione przez pozwanego, gdyż nie tylko, że zaparkował pojazd w miejscu nie- strzeżonym, ale bezpodstawnie uznał, że pojazd był bezpieczny. W tym stanie rze- czy, w ocenie Sądu Okręgowego pozwany nie wykazał okoliczności, które zwalniały- by go z odpowiedzialności za szkodę spowodowaną kradzieżą pojazdu z ładunkiem. Sąd uznał, iż działanie pozwanego pozostawało w adekwatnym związku przyczyno- wym ze szkodą poniesioną przez powoda, gdyż pozwany nie zabezpieczył powie- rzonego mu mienia, nie przedsięwziął żadnych środków bezpieczeństwa w celu uchronienia mienia przed zdarzeniami losowymi, np. przez pozostawienie samocho- du na parkingu strzeżonym. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż zachowanie po- zwanego w dniu 10 marca 2001 r. miało postać rażącego niedbalstwa, które uzasad- niało jego odpowiedzialność w pełnej wysokości za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, iż zasadne było żądanie powoda w części faktycznie poniesionych przez niego kosztów w celu naprawienia szkody właścicielowi skradzionego pojazdu, to jest kwoty 117.519,07 zł. Wyrokiem z dnia 6 października 2005 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Szczecinie oddalił apelację pozwanego Lucjana P. Sąd Apela- cyjny wskazał, iż Sąd pierwszej instancji wszechstronnie przeprowadził postępowa- nie dowodowe, wyjaśniając wszystkie istotne okoliczności sprawy, zaś dokonując oceny zgromadzonych dowodów nie naruszył art. 233 § 1 k.p.c. W oparciu o zebrany materiał dowodowy Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i prawne, które Sąd Apelacyjny uznał za trafne. Orzeczenie Sądu Okręgowego zostało wy- czerpująco uzasadnione, zgodnie z wymogami art. 328 § 2 k.p.c. Zarzuty skarżącego odnośnie do naruszenia przepisu art. 124 k.p. nie zasługiwały na uwzględnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy zasadnie ustalił, że pozwany nie dopełnił podstawowego obowiązku pracowniczego, a okoliczność ta pozostawała w adekwat- nym związku przyczynowo-skutkowym z kradzieżą mienia i w konsekwencji z zaist- niałą szkodą. W szczególności Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż pozwany ponosił winę w niezabezpieczeniu mienia. Słuszne było przyjęcie założenia, że w każdym przypadku pozostawienia samochodu zaparkowanego na ulicy na noc można prze- 4 widywać jego kradzież. Tego rodzaju rozumowanie jest w zupełności uzasadnione w świetle zasad doświadczenia życiowego. Pozwany powinien więc był przewidzieć, że samochód niewidoczny w nocy, pozostawiony na kilku godzin bez dozoru może zo- stać ukradziony. Niedbalstwo pozwanego pozwalało na dokonanie włamania nawet najprostszymi sposobami. Gdyby bowiem - pomimo braku systemu alarmowego- pozwany zachował większą troskę i zapobiegliwość kradzieży można by uniknąć. Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego, Sąd pierwszej instancji nie przyjął, że kradzież mienia nie była niezależną od pracownika przyczyną powstania szkody w powierzonym mu mieniu; przyjął jedynie, że kradzież mogła być przez pracownika zawiniona w takim znaczeniu, iż umożliwiło ją nienależyte wykonanie obowiązku pie- czy. Pozwany swoim zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) przyczynił się do jej dokonania, a w konsekwencji do powstania szkody w powierzonym mu mieniu. Jest przy tym oczywiste, że pracownik nie odpowiada za szkodę jako sprawca kra- dzieży. Kradzież, podobnie jak przykładowo wymienione w art. 124 § 3 k.p. nieza- pewnienie przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzo- nego mienia, są przyczynami powstania szkody niezależnymi od pracownika. Nie można jednak stąd wnosić, że w razie zaistnienia tych okoliczności pracownik będzie zwolniony z odpowiedzialności za szkodę w całości. W istocie, z poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń wynika, że pozwany nie tylko nie wykazał, iż szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, ale to jemu udowodniono, że swoim zawinionym zachowaniem doprowadził do powstania szkody. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pozwany. Jako jej podstawę wskazał naruszenie art. 124 § 1 i § 3 k.p. oraz art. 233 k.p.c. Skarżący podkreślił, że istnieje potrzeba wyjaśnienia kwestii prawnej, czy w sytuacji kiedy wyłącznym sprawcą szkody w mieniu pracodawcy jest osoba trzecia (złodziej) pracownik odpo- wiada w pełnej wysokości za szkodę w związku z kradzieżą powierzonego mienia w kontekście adekwatnego związku przyczynowego. Pracodawca nie wypełnił swoich podstawowych obowiązków w zakresie zapewnienia ochrony powierzonego mienia, nie stosując profesjonalnych zabezpieczeń powierzonego ciągnika siodłowego. Brak zapewnienia przez pracodawcę zabezpieczeń powierzonego pracownikowi mienia wyłącza lub co najmniej ogranicza odpowiedzialność pracownika. Istotą i celem umowy o odpowiedzialności majątkowej za powierzone mienie nie jest przeniesienie ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą z pracodawcy na pra- cownika w całości, a tym samym pracodawca zawierając taką umowę nie jest zwol- 5 niony z obowiązku zapewnienia ochrony powierzonego mienia w inny sposób. Skar- żący zarzucił, że oparcie się przez Sąd na niekompletnej i nierzetelnej pisemnej opi- nii biegłego oraz wnioskach biegłego nie mających podstaw w tej opinii nie jest do- puszczalne w świetle swobodnej oceny dowodów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jest poza sporem, że powód powierzył pozwanemu prawidłowo mienie w po- staci ciągnika siodłowego marki mercedes. Zarzut pozwanego, iż wartość powierzo- nego mienia została błędnie określona przez to, iż Sąd nietrafnie przyjął opinię bie- głego jako podstawę ustalenia wartości powierzonego, mienia nie jest usprawiedli- wiony. Opinia biegłego została sporządzona w oparciu o dostępne dokumenty, przy czym okoliczność, że niektóre z nich nie były prawidłowo sporządzone z punktu wi- dzenia zasad prowadzenia księgowości, nie przesądza o tym, iż nie mogły one sta- nowić podstawy do wyprowadzenia wniosków i twierdzeń na użytek rozpoznawanej sprawy. Sąd Apelacyjny trafnie podkreślił, że uchybienia w księgach rachunkowych mogą mieć znaczenie w kwestiach odpowiedzialności karnoskarbowej powoda, nie dezawuuje to jednak wartości opinii biegłego w przedmiocie określenia wartości po- wierzonego powodowi mienia. Nie jest sporne, że do utraty powierzonego pozwanemu mienia doszło w na- stępstwie kradzieży ciągnika siodłowego. W kontekście ustalonych okoliczności fak- tycznych sporne jest, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakim stopniu wymieniona okolicz- ność ma znaczenie dla odpowiedzialności materialnej pozwanego. W ocenie Sądów orzekających okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla odpowiedzialności pozwa- nego ponieważ, po pierwsze, pozwany dopuścił się naruszenia obowiązku wykony- wania pracy starannie, pozostawiając pojazd na całą noc przed domem bez dozoru i niepodjęcie działań zabezpieczających przed kradzieżą poprzez zdjęcie tzw. krótkiej klemy, a po drugie, pozwany działał wbrew nałożonemu na niego obowiązkowi par- kowania samochodu wyłącznie na parkingu strzeżonym. Natomiast zdaniem skarżą- cego istnieje co najmniej współprzyczynienie się powoda do powstania szkody przez niezapewnienie profesjonalnych zabezpieczeń samochodu przed kradzieżą (alarm, blokada skrzyni biegów i inne). Brak tych zabezpieczeń jest równoznaczny z prze- niesieniem na pracownika ryzyka prowadzonej działalności, a okoliczność, iż doszło 6 do kradzieży samochodu nakazuje przyjąć, że został zerwany związek przyczynowy między zachowaniem pozwanego, a powstałą szkodą. Zgodnie z art. 124 § 3 k.p. od odpowiedzialności za mienie powierzone pra- cownik może się uwolnić, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warun- ków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Należy stwierdzić, że w wypadku kradzieży powierzonego mienia sprawcą szkody jest osoba, która dokonała zaboru mienia, a między powstałą szkodą a zachowaniem tej osoby zachodzi zwią- zek przyczynowy. Wbrew jednak stanowisku skarżącego nie można uznać, by za sprawcę powstałej szkody nie mógł być uznany również pozwany. W przypadku po- zwanego jego sprawstwo polega na zaniechaniu działań, przewidzianych jako środek zabezpieczający przed kradzieżą, mianowicie nieprzestrzeganiu nakazu parkowania na parkingu strzeżonym. W orzeczeniu z dnia 9 lutego 1999 r., I PKN 566/98 (OSNAPiUS 2000 nr 6, poz. 226), Sąd Najwyższy stwierdził, że kradzież mienia po- wierzonego pracownikowi nie może być uznana za niezależną od niego przyczynę niedoboru wówczas, gdy pracownik, zwłaszcza zatrudniony na stanowisku kierowni- czym, przez swe nieroztropne zachowanie ułatwia jej dokonanie. W rozpoznawanej sprawie nie można jednak nie dostrzec, że powierzony pracownikowi pojazd nie zo- stał należycie zabezpieczony przed możliwością jego utraty wskutek kradzieży po- przez wyposażenie go w najbardziej podstawowe (standardowe - jak określa je po- zwany w skardze kasacyjnej) urządzenia zabezpieczające. Jest sprawą powszechnie znaną, iż w obecnych warunkach dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność w postaci transportu międzynarodowego istnieje znaczne zagrożenie utraty środka transportu w następstwie jego kradzieży. Prowadzący taką działalność przedsiębior- ca - pracodawca, powierzając pracownikowi mienie w postaci środka transportu z obowiązkiem zwrotu, powinien zapewnić pracownikowi warunki umożliwiające za- bezpieczenie powierzonego mienia przed jego utratą w następstwie kradzieży. Ogra- niczenie się pracodawcy do wydania zarządzenia, nakazującego pracownikom par- kowanie pojazdu wyłącznie na parkingach strzeżonych, bez wyposażenia pojazdu w zabezpieczenia w postaci np. autoalarmu i/lub blokady skrzyni biegów, które współ- cześnie mają charakter zabezpieczeń standardowych, nie może zostać uznane za zapewnienie przez pracodawcę warunków umożliwiających w pełni zabezpieczenie powierzonego mienia. 7 Sądy orzekające nie przywiązały żadnego znaczenia do wymienionych oko- liczności. Sąd Apelacyjny stwierdził, że wprawdzie kradzież samochodu była okolicz- nością od pozwanego niezależną, jednak została ona przez niego zawiniona „w ta- kim znaczeniu, że umożliwiło ją nienależyte wykonanie obowiązku pieczy” i że w su- mie pozwany nie tylko nie wykazał, że szkoda powstała z przyczyn od niego nieza- leżnych, ale to jemu udowodniono, że swoim zachowaniem doprowadził do powsta- nia szkody. Wskazane stanowisko stanowi niepełną, jednostronną ocenę przesłanek odpowiedzialności za mienie powierzone pracownikowi z obowiązkiem zwrotu. Za- rzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 124 § 3 k.p. należy zatem uznać za usprawie- dliwiony. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.). Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Apelacyjny oceni, w jakim stopniu zaniechania pracodawcy w zakresie zabezpieczenia powierzonego mienia wpływają na zakres odpowiedzialności pozwa- nego i stosownie do tego określi wysokość należnego powodowi odszkodowania. ========================================