II PK 372/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła skargi kasacyjnej pozwanego pracodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający od pozwanego na rzecz powoda (pracownika) kwotę 26.342 zł z tytułu niewypłaconych diet i ryczałtów za delegacje. Powód, pracujący jako kierowca-mechanik w transporcie międzynarodowym, otrzymywał wynagrodzenie częściowo oficjalnie, a częściowo nieoficjalnie, a pracodawca nie wypłacał mu należnych diet i ryczałtów za podróże służbowe. Sąd Okręgowy ustalił, że powód nie nocował w hotelach i nie przedstawiał rachunków, a mimo to pracodawca nie wypłacił mu należności, co potwierdził wyrok karny skazujący pozwanego za naruszanie praw pracowniczych. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia i oceny Sądu pierwszej instancji, oddalając apelację pozwanego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. oddalił skargę kasacyjną pozwanego, uznając ją za bezzasadną. Sąd Najwyższy rozważył zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym kwestię umorzenia postępowania, dopuszczalności dowodów z innych postępowań oraz zasady bezpośredniości. Stwierdził, że postępowanie nie powinno zostać umorzone, ponieważ zawieszenie nastąpiło na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. (prejudycjalność postępowania karnego), a nie na zgodny wniosek stron. Odnosząc się do zarzutów naruszenia zasady bezpośredniości, Sąd Najwyższy podkreślił, że nie ma ona bezwzględnego charakteru i dopuszczalne jest zaliczenie w poczet materiału dowodowego dokumentów z innych postępowań, pod warunkiem umożliwienia stronom zajęcia stanowiska. Sąd Najwyższy uznał również, że nie doszło do orzeczenia ponad żądanie pozwu, gdyż sąd ma prawo kwalifikować prawne roszczenie pracownika zgodnie z jego rzeczywistym zamiarem. W kwestii prawa materialnego, Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów (II PZP 11/08), zgodnie z którą kierowca międzynarodowego transportu nie odbywa podróży służbowych w rozumieniu art. 775 § 1 k.p., ale jego specyficzne koszty powinny być rekompensowane jako składnik wynagrodzenia. Sąd Najwyższy potwierdził również, że spanie w kabinie samochodu nie jest równoznaczne z zapewnieniem bezpłatnego noclegu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących podróży służbowych kierowców międzynarodowych, dopuszczalność dowodów z innych postępowań, zasada orzekania ponad żądanie.
Dotyczy specyficznej sytuacji kierowców transportu międzynarodowego i interpretacji przepisów sprzed uchwały II PZP 11/08, choć sama uchwała potwierdza kierunek.
Zagadnienia prawne (4)
Czy kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującemu pracę w ramach określonego obszaru, przysługują diety i ryczałty za noclegi na zasadach dotyczących podróży służbowych, jeśli nie nocuje w hotelach, a jedynie w kabinie samochodu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kierowcy transportu międzynarodowego wykonującemu pracę w ramach określonego obszaru nie przysługują diety i ryczałty za noclegi na zasadach dotyczących podróży służbowych w rozumieniu art. 775 § 1 k.p. Jednakże, specyficzne koszty przez niego ponoszone powinny mu być rekompensowane jako składnik wynagrodzenia na zasadach określonych w umowie o pracę lub w aktach wewnątrzzakładowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów (II PZP 11/08), zgodnie z którą kierowca międzynarodowego transportu nie odbywa podróży służbowych w rozumieniu art. 775 § 1 k.p. Jednakże, jego uciążliwa praca wymaga godziwego wynagrodzenia, a koszty te mogą być rekompensowane jako składnik wynagrodzenia na podstawie umowy o pracę lub regulaminu pracy. Ponadto, spanie w kabinie samochodu nie jest traktowane jako zapewnienie bezpłatnego noclegu.
Czy dopuszczalne jest zaliczenie w poczet materiału dowodowego dokumentów (w tym zeznań świadków) zgromadzonych w innych postępowaniach sądowych (karnych, cywilnych) bez bezpośredniego przesłuchania świadków przed sądem orzekającym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest zaliczenie w poczet materiału dowodowego dowodów zgromadzonych w innych postępowaniach sądowych, pod warunkiem ujawnienia ich treści w postępowaniu cywilnym i umożliwienia stronom ustosunkowania się do wyników tych dowodów. Zasada bezpośredniości nie ma bezwzględnego charakteru.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada bezpośredniości postępowania dowodowego nie ma bezwzględnego charakteru. Dopuszczalne jest zaliczenie w poczet materiału dowodowego ściśle określonych dokumentów pochodzących z innych spraw, o ile strony miały możliwość zapoznania się z nimi i ustosunkowania się. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji ujawnił zeznania świadków z akt spraw karnych i cywilnych, a pozwany nie sprzeciwił się temu ani nie żądał ponownego przesłuchania.
Czy sąd jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda w pozwie, czy może samodzielnie ustalić podstawę prawną rozstrzygnięcia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd jest związany podstawą faktyczną żądania pozwu, ale nie wiąże go wskazana przez powoda podstawa prawna. Sąd może samodzielnie ustalić podstawę prawną rozstrzygnięcia, jeżeli znajduje ona uzasadnienie w udowodnionych przez stronę okolicznościach faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że konstrukcja podstawy prawnej rozstrzygnięcia pozostaje wyłączną domeną sądu. Sąd może samodzielnie ustalić podstawę prawną, jeśli znajduje ona uzasadnienie w udowodnionych okolicznościach faktycznych, nawet jeśli powód wskazał inną podstawę prawną.
Czy zawieszenie postępowania na wniosek stron w związku z toczącym się postępowaniem karnym, bez wskazania w postanowieniu podstawy prawnej, obliguje sąd do umorzenia postępowania po upływie roku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli w postanowieniu o zawieszeniu postępowania nie wskazano podstawy prawnej, a w szczególności nie wskazano, że podstawą zawieszenia był zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.), sąd nie jest związany przepisem art. 182 § 1 k.p.c. i nie musi umarzać postępowania po upływie roku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sytuację, gdy postępowanie zostało zawieszone na zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.), od sytuacji, gdy zawieszenie nastąpiło z innych przyczyn (np. prejudycjalność, art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.). W przypadku braku wskazania w postanowieniu podstawy prawnej, sąd może badać rzeczywistą przyczynę zawieszenia i nie jest zobowiązany do umorzenia postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. U. | inne | powód |
| W. K. | inne | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p. art. 775 § § 1
Kodeks pracy
Pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.
Pomocnicze
k.p.c. art. 182 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu.
k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania w przypadku, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania.
k.p.c. art. 178
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron.
k.p.c. art. 235
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada bezpośredniości postępowania dowodowego.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może orzekać co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 473 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach z zakresu prawa pracy nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron.
k.p. art. 29 § § 1
Kodeks pracy
Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy oraz wynagrodzenie.
k.p. art. 18 § § 1
Kodeks pracy
Postanowienia umów o pracę i innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy.
k.p. art. 18 § § 2
Kodeks pracy
Umowy o pracę i inne akty, o których mowa w § 1, są zawierane na piśmie i dotyczą warunków pracy lub płacy.
Dz.U. Nr 89, poz. 568
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Dotyczy zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.
Dz.U. Nr 69, poz. 454
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Dotyczy zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.
k.k. art. 218 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy przestępstwa uporczywego naruszania praw pracowniczych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pracownikowi wykonującemu pracę kierowcy międzynarodowego transportu, nawet jeśli nie nocuje w hotelach, a jedynie w kabinie samochodu, przysługują należności rekompensujące specyficzne koszty związane z pracą, które mogą być ujęte w umowie o pracę lub regulaminie pracy. • Zaliczenie dowodów z innych postępowań jest dopuszczalne, jeśli strony miały możliwość zapoznania się z nimi i ustosunkowania się, a zasada bezpośredniości nie jest bezwzględna. • Sąd ma prawo samodzielnie ustalić podstawę prawną rozstrzygnięcia, jeśli znajduje ona uzasadnienie w udowodnionych okolicznościach faktycznych. • Zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. nie obliguje sądu do umorzenia postępowania po roku, jeśli nie było zawieszenia na zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.).
Odrzucone argumenty
Postępowanie powinno zostać umorzone na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. z uwagi na zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron i brak wniosku o podjęcie w terminie roku. • Zastąpienie zeznań świadków i powoda zeznaniami złożonymi w innych sprawach narusza zasadę bezpośredniości i prawo do aktywnego udziału w postępowaniu. • Sąd orzekł ponad żądanie pozwu, zasądzając należności z innego tytułu niż podróże służbowe. • Zapewnienie łóżka do spania w kabinie kierowcy stanowi zapewnienie bezpłatnego noclegu w rozumieniu przepisów o podróżach służbowych. • Dopuszczenie dowodu ponad osnowę dokumentu (umowy o pracę) jest niedopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
nie można oświadczeń stron zaprotokołowanych na rozprawie w dniu 26 marca 2003 r. traktować jako zgodnego wniosku o zawieszenie postępowania, ponieważ w istocie przesłanką zawieszenia było toczące się postępowanie karne • zasada ta nie ma bezwzględnego charakteru • Sąd jest przy tym związany podstawą faktyczną żądania pozwu, ale nie wiąże go wskazywana przez powoda podstawa prawna żądania • kierowca transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze jako miejsce świadczenia pracy nie jest w podróży służbowej w rozumieniu art. 775 § 1 k.p. • umożliwienie kierowcy spania w kabinie samochodu nie stanowi zapewnienia pracownikowi bezpłatnego noclegu
Skład orzekający
Katarzyna Gonera
przewodniczący
Józef Iwulski
sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podróży służbowych kierowców międzynarodowych, dopuszczalność dowodów z innych postępowań, zasada orzekania ponad żądanie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kierowców transportu międzynarodowego i interpretacji przepisów sprzed uchwały II PZP 11/08, choć sama uchwała potwierdza kierunek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozliczeń kierowców międzynarodowych i interpretacji przepisów o podróżach służbowych, a także ważnych kwestii procesowych dotyczących dowodów i orzekania przez sąd.
“Czy spanie w kabinie to nocleg? Sąd Najwyższy rozstrzyga o prawach kierowców międzynarodowych.”
Dane finansowe
WPS: 26 342 PLN
diety i ryczałty za delegacje: 26 342 PLN
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.