II PK 363/04

Wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. II PK 363/04 W orzeczeniu przywracającym do pracy pracownika podlegającego szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, sąd pierwszej instancji zasą- dza za czas pozostawania bez pracy wynagrodzenie należne do daty orzekania, pod warunkiem zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (spra- wozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2005 r. sprawy z powództwa Marka A. przeciwko R. SA w C. o przywrócenie do pracy, na skutek ka- sacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku z dnia 25 marca 2004 r. [...] 1) o d d a l i ł kasację, 2) zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 615 zł (słownie zło- tych: sześćset piętnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku, po rozpo- znaniu sprawy z powództwa Marka A. przeciwko „R.” SA w C., wyrokiem z dnia 25 marca 2004 r. [...], zmienił zaskarżony przez obie strony wyrok Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Człuchowie z dnia 5 czerwca 2003 r. [...] w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powoda kwotę 7.560,64 zł podwyższył do kwoty 8.168,64 zł, natomiast kwotę zasądzoną tytułem dodatku funkcyjnego obniżył z 1.824 zł do 1.216 zł oraz zasądził od pozwanej na rzecz powoda odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty dodat- ku funkcyjnego za poszczególne miesiące objęte sporem. Wyrokiem uzupełniającym z dnia 25 czerwca 2004 r. [...] Sąd Okręgowy w Słupsku uzupełnił powyższy wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda odsetki od kwoty 152 zł w wysokości 20% od dnia 27 czerwca 2002 r. do dnia 24 lipca 2002 r., od 25 lipca 2002 2 r. do dnia 31 stycznia 2003 r. w wysokości 16%, od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 24 września 2003 r. w wysokości 13%, od dnia 25 września 2003 r. w wysokości 12,25%. W pozostałym zakresie oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku. Ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem kosztów procesu. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił ich prawną kwalifikację. Z ustaleń tych wynika, że powód Marek A. był w pozwanej Spółce za- trudniony od dnia 1 sierpnia 1973 r. Na podstawie porozumienia z dnia 27 maja 2002 r. rozpoczął pracę na stanowisku mistrza w brygadzie montażu i konfekcjonowania na wydziale rur termokurczliwych. Warunki płacowe pozostały bez zmian. W dniu 27 stycznia 2003 r. pozwana spółka zwróciła się do zakładowej organizacji związkowej o wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powodem, której zarząd nie udzielił. Mimo to umowa o pracę została rozwiązana bez zachowania okresu wypo- wiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowni- czych, polegającego na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących działalności członków zarządu spółki ZOT „R.” SA, naruszających ich cześć i podwa- żających wiarygodność pracodawcy wobec partnerów handlowych oraz powodują- cych dezorganizację w zakładzie pracy. Nie sprecyzowano jednak, kiedy i w jakiej formie powyższe „rozpowszechnianie” miało miejsce, jak również o jakie „niepraw- dziwe informacje” chodziło pracodawcy oraz które z nich miały „naruszać cześć członków zarządu”, niewymienionych z nazwiska. Nie wskazano także, u jakich part- nerów handlowych podważały one wiarygodność pracodawcy i w jaki sposób powo- dowały dezorganizację procesu pracy. Z zeznań Roberta S., działającego w imieniu pozwanej Spółki, wynikało, że główną przyczyną takiej decyzji było „ciągłe rozpo- wszechnianie przez powoda fałszywych informacji o działalności zarządu pozwanej spółki”, co przejawiło się w wywieszeniu w styczniu 2002 r. na tablicy ogłoszeń arty- kułu „Szykanowane związki”. Poza tym powód zgłaszał na posiedzeniu rady nadzor- czej w dniu 15 stycznia 2002 r. wnioski o odwołanie członka zarządu. Zdaniem Sądu Okręgowego rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia jest dopuszczalne w przypadkach wskazanych w art. 52 k.p. Ocena pracodawcy, uznającego dane zachowanie pracownika za ciężkie naruszenie pod- stawowych obowiązków, podlega jednak w razie sporu kontroli sądu. Stosownie do dyspozycji art. 30 § 4 k.p. wskazanie w pisemnym oświadczeniu pracodawcy przy- czyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę przesądza o tym, że spór przed 3 organami orzekającymi toczy się w granicach zarzutu skonkretyzowanego w pisem- nym oświadczeniu, a pracodawca pozbawiony jest możliwości powoływania się w toku postępowania na inne przyczyny, które również mogłyby uzasadniać rozwiąza- nie umowy o pracę na podstawie art. 52 k.p. Za „ciężkie naruszenie przez pracow- nika podstawowych obowiązków pracowniczych” w rozumieniu powołanej regulacji mogą być uznane jedynie działania nacechowane złą wiarą nadużywania pracowni- czego prawa do krytyki stosunków istniejących w macierzystym zakładzie pracy. W świetle poczynionych ustaleń brak jednak podstaw do uznania, iż powodowi można przypisać tego rodzaju zachowanie, co wobec braku zgody na rozwiązanie z nim umowy o pracę sprawia, że przywrócenie do pracy jest uzasadnione. Jeśli chodzi o zasądzone wynagrodzenie za pracę, to wskazać trzeba, że z dniem 27 maja 2002 r. powierzono powodowi funkcję mistrza brygady. Stosownie zaś do art. 7 regulaminu wynagradzania - pracownikom zatrudnionym na stanowi- skach kierowniczych, mistrzów oraz związanych z odpowiedzialnością materialną, przysługuje dodatek funkcyjny. W przypadku powoda wynosił on 20% najniższego wynagrodzenia. Biorąc zaś pod uwagę, że przeprowadzone na tę okoliczność postę- powanie dowodowe wykazało, iż nie był on wypłacany, to powództwo w tym zakresie należało uwzględnić. Kasację od powyższego wyroku złożył powód. Zaskarżając go w części obej- mującej odsetki od zasądzonego na jego rzecz wynagrodzenia za pierwsze cztery miesiące pozostawania bez pracy, pominięte wynagrodzenie za następne dziesięć miesięcy pozostawania bez pracy wraz z odsetkami oraz rozstrzygnięcie o wysokości kosztów procesu, zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: 1) rażące naruszenie art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c., art. 753 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 57 § 1 i 2 k.p., art. 300 k.p. oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP; 2) rażące naruszenie art. 57 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 8 k.p., art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podsta- wowych wolności i art. 24 Konstytucji RP oraz art. 786 § 2 k.p.c.; 3) rażące narusze- nie § 2 i 11 pkt 2 w związku z § 6 pkt 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści w sprawie opłat za czynności radców prawnych w związku z art. 21, art. 91 pkt 1, art. 98 § 1 i 3 i art. 99 k.p.c. oraz art. 24, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP; 4) narusze- nie art. 390 § 2 k.p.c. w związku z art. 2, art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. 4 Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i po- trzeba wykładni przepisów prawnych, budzących w orzecznictwie sądów poważne wątpliwości, a zwłaszcza odnoszące się do: „1) prawa pracownika do zabezpieczenia w trybie art. 753 § 1 i 2 k.p.c. świadczenia pieniężnego w postaci wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, na podstawie art. 57 § 1 i 2 k.p. do odsetek za opóź- nienie w spełnieniu świadczenia wynikłe z długotrwałego braku dobrowolnego speł- nienia świadczeń należnych pracownikowi, 2) periodycznego charakteru świadczenia w postaci służącego utrzymaniu pracownika wynagrodzenia za pracę, jak i za czas pozostawania bez pracy, a przez to i prawa pracownika do rozszerzenia powództwa w zakresie tego świadczenia w długotrwałym postępowaniu apelacyjnym, jak również dokonywania przez sądy wykładni przepisów prawa zgodnie z ich społeczno - go- spodarczym przeznaczeniem i zasadami słuszności; 3) prawa pracownika do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego uwzględniających, w granicach przewidzianych prawem, rzeczywiste koszty zastępstwa prawnego; 4) prawa pracownika do słuszne- go rozpatrzenia jego sprawy w oparciu o przepisy prawa i w razie potrzeby zasady słuszności, a nie na podstawie dowolnie żonglowanych i często przywoływanych bez rzeczywistego związku wypowiedzi z prawem nie będących, a nieraz niezgodnych z prawem.” Powołując się na powyższe podstawy skarżący wnosił o zmianę wyroku przez podwyższenie zasądzonego od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenia za dal- szy czas pozostawania bez pracy „przynajmniej o kwotę 10.021,60 zł wraz z odset- kami oraz o podwyższenie kwoty zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję z 60 zł do 1.260 zł i za drugą instancję z kwoty 60 zł do 1260 zł. Poza tym domagał się zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja podlega oddaleniu, ponieważ jej podstawy okazały się nieusprawiedli- wionę. Już na wstępie należy zauważyć, że zagadnienia prawne formułowane przez skarżącego nie oddają istoty problemu wyłaniającego się z ustaleń faktycznych, le- żących u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia. Sedno sporu sprowadza się bowiem do kwestii, czy w przypadku, gdy wskutek zaskarżenia wyroku sądu pierw- szej instancji, w którym na rzecz pracownika podlegającego szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy zasądzono wyraźnie określoną kwotę tytułem wynagrodze- 5 nia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem zgłoszenia gotowości jej podję- cia w siedmiodniowym terminie (art. 48 § 1 k.p.), opóźnia się przywrócenie pracowni- ka do pracy, czyli reaktywowanie stosunku bezprawnie rozwiązanego, to zatrudnio- nemu przysługuje prawo do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w wyż- szej kwocie, czy też w kwocie wynikającej z orzeczenia sądu pierwszej albo drugiej instancji. W sprawie jest bezsporne, że powód pozostaje osobą szczególnie chronioną przed rozwiązaniem stosunku pracy, wskutek czego, w razie przywrócenia go do pracy, przysługiwało mu na podstawie art. 57 § 2 k.p. wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Jest to przepis prawa materialnego, stanowiący podstawę do zasądzenia stosownego wynagrodzenia. Warto jednak zauważyć, że przywróce- nie do pracy ma charakter warunkowy, przy czym spełnienie pierwszego z warunków wpływa na możliwość realizacji drugiego. Reaktywowanie rozwiązanego stosunku pracy zależy bowiem od uprawomocnienia się orzeczenia przywracającego do pracy oraz od zgłoszenia przez pracownika w terminie następnych 7 dni gotowości nie- zwłocznego podjęcia pracy (art. 57 § 4 w związku z art. 48 § 1 k.p.). Złożenie apela- cji, nawet w sytuacji, gdy pracownik zgłosił gotowość niezwłocznego podjęcia pracy, nie aktualizuje zatem po stronie pracodawcy obowiązku zatrudnienia pracownika. Wpływa to również na ustalenie wysokości wynagrodzenia, należnego pracownikowi z tytułu pozostawania bez pracy. Stąd też orzeczenia sądów pierwszej instancji przywracające do pracy pracownika szczególnie chronionego uwzględniają jedynie wysokość wynagrodzenia warunkowo należnego na datę orzekania, a więc w kwo- cie, która byłaby należna pracownikowi, gdyby wyroki te wskutek niewniesienia ape- lacji stawały się prawomocne. W przeciwnym razie spór toczy się w granicach zakre- ślonych treścią skarżonego wyroku, chyba że pracownik na podstawie art. 383 zda- nie drugie (in fine) k.p.c., a więc z uwagi na sprawę o świadczenia powtarzające się rozszerzy żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Domaganie się zasądze- nia bliżej nieokreślonego „dalszego wynagrodzenia za czas po wydaniu wyroku”, sformułowane lakonicznie w protokole rozprawy apelacyjnej w dniu 25 marca 2004 r., trudno jednak uznać za czynność procesową odpowiadającą wymaganiom powoła- nego przepisu, zwłaszcza gdy powód był reprezentowany przez profesjonalnego peł- nomocnika. Nie zmienia to faktu, że przepis art. 57 k.p., regulujący skutki przywrócenia do pracy, nakazuje pracodawcy wypłatę wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez 6 pracy. Wyrok Sądu pierwszej albo drugiej instancji, uwzględniający wynagrodzenie w niższej kwocie, nie pozbawia zatem pracownika prawa do niego za cały czas pozo- stawania bez pracy, z tym że różnicy pomiędzy kwotą należną a wynikającą z wyroku Sądu Rejonowego powinien skarżący, w przypadku, gdy pracodawca odmówiłby do- browolnego zaspokojenia roszczenia, dochodzić w odrębnym postępowaniu. Dopiero od daty podjęcia pracy należą się też ewentualne odsetki za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia należnego za czas pozostawania bez pracy, więc chybiony jest rów- nież zarzut naruszenia art. 481 §1 w związku z art. 455 k.c. W tym kontekście Sąd Najwyższy nie podzielił licznych kasacyjnych zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak również prawa procesowego, albowiem przed- stawione stanowisko, mimo że doprowadziło do oddalenia skargi, usuwa wskazywa- ne w niej wątpliwości prawne. Na marginesie podnieść należy, że powód wystąpił z roszczeniem o przywrócenie do pracy, a nie o zapłatę wynagrodzenia za czas pozo- stawania bez pracy, co sprawia, że zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 1 w związku z § 12 roz- porządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców praw- nych stawka za postępowanie w pierwszej i drugiej instancji wynosi minimum 60 zł za każdą z nich. Sąd może wprawdzie przyznać opłaty wyższe, lecz musi być to uza- sadnione rodzajem i stopniem zawiłości sprawy, czego ocena pozostaje w gestii sądu. W tym świetle brak podstaw do przyjęcia zarzucanego naruszenia przepisów o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego. Trudno również uznać, aby doszło do naruszenia art. 390 § 2 k.p.c. w związku z art. 2, art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, albo- wiem powołany przepis odnosi się do uchwał podejmowanych wskutek przekazania przez Sąd drugiej instancji do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Tymczasem w niniejszej sprawie żadna uchwała nie została podjęta. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dopatruje się również naruszenia art. 786 § 1 k.p.c., albowiem treść przepisu odnosi się do nada- nia klauzuli wykonalności w części dotyczącej wynagrodzenia zasądzonego po przy- wróceniu pracownika do pracy i wobec nierozszerzenia powództwa w postępowaniu apelacyjnym, nie sprzeciwia się wystąpieniu z roszczeniem o zapłatę należnego wy- nagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. W tym świetle nie doszło również do naruszenia art. 753 § 1 k.p.c. albowiem nie było możliwe zabezpieczenie po- wództwa w części, która z formalnego punktu widzenia nie była przedmiotem sporu. 7 Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================