II PK 338/06

Wyrok z dnia 18 czerwca 2007 r. II PK 338/06 Naruszenie przez pracownika umowy o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy (art. 1011 § 1 k.p.) przez podjęcie działalności konku- rencyjnej stanowi wystarczającą przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.). Jeżeli takiej umowy nie zawarto, to w aspekcie naruszenia pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) jako przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie należy ocenić, czy podjęcie przez pracownika działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy sta- nowi naruszenie jego interesów, godzi w dobro zakładu pracy lub wyrządza (może wyrządzić) szkodę. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2007 r. sprawy z powództwa Macieja K. przeciwko Instytutowi Ciężkiej Syntezy Or- ganicznej B. w K.-K. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 22 czerwca 2006 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2005 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kędzie- rzynie-Koźlu oddalił powództwo Macieja K. przeciwko Instytutowi Ciężkiej Syntezy Organicznej „B.” w K.-K. o przywrócenie do pracy. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był głównym autorem technologii B.A. Pomiędzy stronami w dniu 1 lutego 1998 r. doszło do zawarcia umowy o pracę, zgodnie z którą powód objął samodzielne stano- wisko naukowe adiunkta w Zakładach Procesów Kondensacyjnych pozwanego Insty- 2 tutu. W załączniku do tej umowy powód pisemnie zobowiązał się do tego, że w okre- sie zatrudnienia nie będzie prowadził konkurencyjnej wobec Instytutu działalności gospodarczej oraz że nie będzie ujawniał i wykorzystywał do własnej działalności zarobkowej tajemnicy Instytutu określonej w jego przepisach wewnętrznych. W dniu 20 lutego 2003 r. (z datą wsteczną od 1 lutego 2003 r.) pozwany ustanowił powoda koordynatorem do spraw sprzedaży technologii B.A. W dniu 14 kwietnia 2003 r. po- wodowi przedstawiono do podpisania projekt umowy o zakazie konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy, którego powód nie podpisał, czyniąc na formularzu tej umowy pisemną adnotację, że rozumie, iż treść umowy nie obejmuje współpracy i wzajemnej wymiany informacji z dotychczasowymi partnerami. Od 1 czerwca 2003 r. powoda odwołano z funkcji koordynatora do spraw sprzedaży technologii B.A., a 12 marca 2004 r. powód poinformował pozwanego, że zamierza kontynuować prace nad doskonaleniem i eksportem technologii B.A., korzystając z pomocy spółki Synteza S.A. zainteresowanej efektami tych prac. Powód rozpoczął współpracę z tą spółką od 1 czerwca 2004 r. i zarejestrował własną działalność gospodarczą pod nazwą BPA Procesy Jonitowe Maciej K. Działalność zarejestrowana przez powoda pokrywała się z przedmiotem działalności pozwanego, gdyż dotyczyła procesów jonitowych, czyli procesu wytwarzania B. W dniu 22 września 2004 r. pomiędzy firmą irańską (klien- tem), a powodem (sprzedającym) zawarto umowę o dostarczenie pomocy technicz- nej w instalacji do przemysłowego stosowania procesu produkcji B.A. Obowiązywała wówczas umowa, zawarta wcześniej pomiędzy pozwanym Instytutem, a tą firmą irań- ską, której przedmiot był identyczny z umową zawartą przez powoda. Pismem z 8 listopada 2004 r. pozwany rozwiązał z powodem umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Jako jego przyczynę wskazano naruszenie przez powoda art. 1011 k.p. oraz postanowień umowy z 5 maja 2003 r. o zakazie konkurencji przez prowadzenie działalności konkurencyjnej ujętej w ewidencji działalności gospodar- czej pod nazwą BPA Procesy Jonitowe Maciej K., czego przykładem była jego współ- praca z firmą S. SA oraz z firmą irańską. Sąd Rejonowy stwierdził, że pomiędzy stronami nie doszło do zawarcia umowy z 5 maja 2003 r. o zakazie konkurencji, na którą powoływał się pozwany w piśmie wypowiadającym umowę o pracę, jednakże „istota wypowiedzenia” sprowa- dzała się do prowadzenia przez powoda ewidencjonowanej działalności gospodar- czej. W ocenie Sądu, przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę, którą było prowa- dzenie przez powoda tej działalności gospodarczej, jest zasadna, czego nie zmienia 3 niefortunne sformułowanie zawarte w wypowiedzeniu odnoszące się do umowy o zakazie konkurencji, tym bardziej, że powód nie kwestionował prowadzenia działal- ności gospodarczej o zakresie zbieżnym z działalnością pozwanej, podważając tylko ocenę tego jako prowadzenie działalności konkurencyjnej. Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2006 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Opolu, w uwzględnieniu apelacji powoda, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że przywrócił powoda do pracy w pozwanym Insty- tucie na poprzednio zajmowane stanowisko. Sąd Okręgowy nie zgodził się z oceną prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy. Zaznaczył, że ocena zasadności wypowie- dzenia umowy o pracę powinna być dokonywana w granicach przyczyn podanych pracownikowi przez pracodawcę, a więc w niniejszej sprawie ocenie podlegało naru- szenie przez powoda art. 1011 k.p. oraz postanowień umowy z 5 maja 2003 r. o za- kazie konkurencji przez prowadzenie działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu od- woławczego, przyczyna ta była nieprawdziwa, gdyż nie doszło pomiędzy stronami do zawarcia umowy o zakazie konkurencji. Uczynienie przez powoda zastrzeżenia na pisemnym projekcie umowy przedstawionym przez pozwanego stanowiło złożenie nowej oferty przez pracownika (art. 68 k.c.). Sąd Okręgowy podkreślił, że w Kodeksie pracy nie ma wyraźnych przepisów ograniczających prawo pracownika do prowadze- nia działalności przedmiotowo zbieżnej z działalnością pracodawcy, a ewentualne ograniczenie w tym zakresie, w sposób pośredni znalazło wyraz w art. 100 § 2 pkt 4 k.p., przewidującym obowiązek pracownika dbałości o dobro zakładu pracy. Zdaniem Sądu drugiej instancji, nie można jednak przyjąć, aby powód naruszył ten obowiązek. Sąd Okręgowy wskazał na zeznania byłego dyrektora strony pozwanej, według któ- rych „praktycznie od 2002 r. ICSO nie oferuje tej technologii (B.A.) kontahentom za- granicznym ze względu na przestarzałość i niekonkurencyjność”. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pozwany, który zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 34 § 4 k.p., przez dokonanie „jego niewłaściwej i zawężającej wykładni”, nieuwzględniającej treści oświadczenia pozwanego zawar- tego w piśmie rozwiązującym umowę o pracę co do przyczyny wypowiedzenia powo- dowi umowy o pracę, stosownie do reguł interpretacji oświadczeń woli wskazanych w Kodeksie cywilnym; 2) art. 45 k.p., przez „bezpośrednie zastosowanie dyspozycji § 1 pomimo istnienia w sprawie okoliczności wskazujących na celowość rozważenia możliwości poprzestania na orzeczeniu odszkodowania, stosownie do treści § 2 tegoż przepisu”. Jako naruszenie przepisów postępowania, które w ocenie skarżą- 4 cego miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, pozwany wskazał na naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., przez brak określenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pod- stawy faktycznej rozstrzygnięcia, brak odniesienia się do treści ustaleń i rozważań prawnych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji oraz brak wskazania podstawy prawnej wyroku, z przytoczeniem właściwych przepisów prawa. Skarżący zarzucił też naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c., przez oparcie wyroku wy- łącznie na jednej przesłance, z pominięciem całokształtu pozostałego materiału do- wodowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany wskazał w szczególności, że zasadniczą przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę było podjęcie przez niego działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy. Pozwany podniósł także, że w dniu 30 listopada 1998 r. powód złożył pisemne oświadczenie, w którym przyjął do wiadomości obowiązujący go zakaz jakiejkolwiek gospodarczej działalności konku- rencyjnej względem Instytutu. Według pozwanego, pomijając prawną ocenę tego do- kumentu, należało przyjąć, że rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę było podjęcie przez powoda udowodnionej działalności konkurencyjnej i pozyskanie z tego tytułu „poważnych korzyści majątkowych”. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie, a „z ostroż- ności procesowej” - o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, względnie o oddalenie jej w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są bezzasadne. Skarżący nietraf- nie zarzuca Sądowi Okręgowemu brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, brak podstawy prawnej oraz odniesienia się do treści ustaleń i rozważań prawnych poczynionych przez Sąd pierwszej instan- cji. W myśl utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, zarzut wadliwego sporzą- dzenia uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia może okazać się zasadny tylko wów- czas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej. To, czy sprawa zo- stała rozstrzygnięta wadliwie, czy prawidłowo, nie zależy od tego, jak zostało sporzą- dzone uzasadnienie wyroku. Ma to potwierdzenie w art. 39814 k.p.c., w myśl którego Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną także wtedy, gdy mimo błędnego uzasad- nienia orzeczenie odpowiada prawu. Jak wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy, naru- 5 szenie art. 328 § 2 k.p.c. z reguły nie ma wpływu na treść wyroku, gdyż uzasadnienie sporządzane jest po jego wydaniu (por. wyroki z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 220/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 482; z dnia 9 lipca 1998 r., I PKN 234/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 487; z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN 653/98, OSNAPiUS 2000 nr 11, poz. 427 oraz z dnia 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352). Istotny jest rzeczywisty tok rozumowania Sądu drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 63/05, LEX nr 179971). Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może więc być usprawiedliwioną podstawą skargi ka- sacyjnej w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 wrze- śnia 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352; z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, LEX nr 109420; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271 oraz z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, LEX nr 200973). Jeżeli Sąd odwoław- czy, zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji, orzeka na podstawie materiału zgro- madzonego w postępowaniu przed tym sądem, nie musi powtarzać dokonanych ustaleń faktycznych, przy ich odmiennej ocenie prawnej (postanowienie Sądu Naj- wyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 104). Sąd Okręgowy w rozpoznawanej sprawie nie zmienił ustaleń faktycznych poczynio- nych przez Sąd pierwszej instancji oraz szeroko je przytoczył w uzasadnieniu zaskar- żonego wyroku (z czego wynika, że je podzielił). Sąd Okręgowy dokonał jedynie od- miennej oceny prawnej ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Taki sposób sporządzenia uzasadnienia wyroku przez Sąd odwoławczy umożliwia kontrolę kasa- cyjną jego rozumowania i oznacza bezzasadność zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Sąd drugiej instancji wydał orzeczenie na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.), a także wziął za podstawę rozstrzygnięcia stan rzeczy istniejący w chwili za- mknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 paź- dziernika 1998 r., II UKN 282/98, OSNAPiUS 1999 nr 23, poz. 758). Oznacza to nie- zasadność zarzutu naruszenia tych przepisów, tym bardziej, że skarżący nie podał na czym miało polegać oparcie zaskarżonego wyroku „wyłącznie na jednej wątpliwej zresztą przesłance, z pominięciem całokształtu pozostałego materiału dowodowego”, ani o jaką to „przesłankę” chodzi. 6 Zarzut naruszenia art. 34 § 4 k.p. jest oczywiście bezzasadny, gdyż treść za- rzutu nie koresponduje z przywołanym przez skarżącego przepisem prawa (art. 34 § 4 k.p. w ogóle nie istnieje w Kodeksie pracy). Skarżącemu zapewne chodziło o wska- zanie naruszenia art. 30 § 4 k.p., który został powołany w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Już z tej przyczyny należałoby ten zarzut uznać za bezzasadny, gdyż rolą Sądu Najwyższego nie jest poprawianie skarg kasa- cyjnych wadliwie zredagowanych przez zawodowych pełnomocników procesowych (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., II CKN 404/97, OSNC 1998 nr 4, poz. 59). W uzasadnieniu tego zarzutu skarżący wywiódł, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił „merytorycznej treści” oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę, stosownie do reguł interpretacji oświad- czeń woli z art. 65 k.c. i art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p. Również ten zarzut jest wadliwie skonstruowany, gdyż art. 56 k.c. w ogóle nie dotyczy „interpretacji oświad- czeń woli”, a art. 65 k.c. nie ma zastosowania do wskazania przyczyny wypowiedze- nia umowy o pracę, ponieważ nie stanowi to elementu treści oświadczenia woli pra- codawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2000 r., I PKN 99/00, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 287). Przyjmując, że skarżący zarzucił naruszenie art. 30 § 4 k.p., należy stwierdzić (co słusznie dostrzegł Sąd odwoławczy), iż ocena za- sadności wypowiedzenia umowy o pracę powinna być dokonywana przez sąd w gra- nicach przyczyn podanych pracownikowi przez pracodawcę, a nie formułowanych dopiero w toku procesu wywołanego odwołaniem się od wypowiedzenia umowy o pracę (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., I PKN 434/98, OSNAPiUS 1999 nr 21, poz. 688; z dnia 10 listopada 1998 r., I PKN 423/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 789 oraz z dnia 19 lutego 1999 r., I PKN 571/98, OSNAPiUS 2000 nr 7, poz. 266, OSP 2001 nr 4, poz. 56 z glosą A. Wypych-Żywic- kiej). Przyczyna ta powinna być uzasadniona, rzeczywista i konkretna w przekonaniu pracodawcy, przy czym konkretność jej wskazania powinna być oceniana z uwzględ- nieniem innych, znanych pracownikowi okoliczności uściślających ją (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1999 r., I PKN 182/99, OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 858; z dnia 2 września 1998 r., I PKN 271/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 577; z dnia 24 lutego 1998 r., I PKN 538/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 86 oraz z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 565/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 165). Celem (funkcją) podania pracownikowi przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę jest bowiem umożliwienie mu obrony przed merytorycznie nieuzasadnionym rozwiąza- 7 niem stosunku pracy. Chodzi o to, aby pracownik rozumiał, z jakim jego zachowa- niem należy ją łączyć (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., I PKN 641/99, OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 618 oraz z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 311/00, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 595). Dlatego, związanie sądu przyczynami uzasadniającymi rozwiązanie umowy o pracę, podanymi w piśmie pracodawcy adre- sowanym do pracownika, nie oznacza konieczności ustalenia ich w formie odpowia- dającej co do każdego szczegółu redakcji pisma pracodawcy (wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 19 sierpnia 1999 r., I PKN 223/99, OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 857), zwłaszcza w zakresie wskazanej kwalifikacji prawnej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2002 r., I PKN 936/00, PiZS 2002 nr 11, s. 38 oraz z dnia 6 czerwca 2000 r., I PKN 686/99, OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 692). Z tego punktu widzenia należy uznać, że wykładnia art. 30 § 4 k.p. dokonana przez Sąd drugiej instancji jest nadmiernie rygorystyczna. Pozwany pracodawca formalnie wskazał jako przyczynę usprawiedliwiającą wypowiedzenie umowy o pracę naruszenie umowy o zakazie konkurencji oraz postanowień art. 1011 k.p. przez prowadzenie wobec niego konkurencyjnej działalności gospodarczej. Nie budzi zastrzeżeń ocena, że umowa taka nie została ostatecznie zawarta i dlatego nie mogło dojść do naruszenia jej po- stanowień, a tym samym do naruszenia art. 1011 k.p. Jednakże pracodawca podał, że chodzi o zachowanie pracownika polegające na prowadzeniu działalności konku- rencyjnej. To wskazanie, w powiązaniu ze znanymi powodowi okolicznościami, w sposób dostateczny konkretyzowało przyczynę wypowiedzenia w sposób zrozumiały dla pracownika i umożliwiający mu podjęcie obrony. Powód miał świadomość (rozu- miał), z jakiej przyczyny został z nim rozwiązany stosunek pracy i w pozwie podjął obronę zmierzającą do wykazania, że wykonywana przez niego działalność gospo- darcza nie była konkurencyjna w stosunku do pozwanego. Jednakże rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji opiera się nie tylko na nietraf- nej ocenie, że pracodawca naruszył art. 30 § 4 k.p., ale też na ocenie, że powód nie naruszył obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.). Jest to przyjęcie, że wypowiedzenia było nieuzasadnione, a więc zastosowanie miał art. 45 § 1 k.p., gdyż Kodeks rozróżnia formalne wskazanie przyczyny wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p.) od jej zasadności (art. 45 § 1 k.p.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2001 r., I PKN 370/00, OSNP 2003 nr 3, poz. 65). W tym zakresie w skar- dze kasacyjnej w istocie brak jest wskazania odpowiednich podstaw zaskarżenia, gdyż naruszenie art. 45 k.p. zostało powołane w innym kontekście (o czym niżej). 8 Nadto, ocena Sądu drugiej instancji w tym zakresie (w świetle wiążących Sąd Naj- wyższy ustaleń faktycznych - art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) jest trafna. Powód nie naruszył umowy o zakazie konkurencji (czy też art. 1011 k.p.), bo taka nie została zawarta. Należy uznać, że samo naruszenie obowiązującej strony umowy o zakazie konkurencji przez podjęcie działalności konkurencyjnej stanowi uzasadnioną przy- czynę wypowiedzenia umowy o pracę. Natomiast w kontekście pracowniczego obo- wiązku dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) trzeba ocenić, czy podjęcie przez pracownika działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy (pokrywa- jącej się z jego działalnością) stanowi naruszenie jego interesów, godzi w dobro za- kładu pracy, wyrządza (może wyrządzić) szkodę (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1997 r., I PKN 118/97, OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 206; z dnia 5 września 1997 r., I PKN 223/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 327; z dnia 5 lutego 1998 r., I PKN 506/97, OSNAPiUS 1999 nr 2, poz. 45; z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 218/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 480; z dnia 25 sierpnia 1998 r., I PKN 265/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 574 oraz z dnia 3 marca 2005 r., I PK 263/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 337; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2006 nr 2, poz. 19 z glosą M. Zielenieckiego). Sąd drugiej instancji w końcowej części uzasad- nienia zaskarżonego wyroku dokonał oceny zachowania powoda w kontekście obo- wiązku dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) i zasadności wypowie- dzenia wskutek naruszenia tego obowiązku (art. 45 § 1 k.p.). Skarżący nie podważył tej oceny przez powołanie naruszenia tych przepisów jako podstawy skargi, a nadto ocena Sądu odwoławczego jest trafna, skoro opiera się na ustaleniu, że zachowanie powoda nie godziło w interesy pracodawcy. Zarzut naruszenia art. 45 k.p. sprowadza się do niezastosowania art. 45 § 2 k.p. („pomimo istnienia w sprawie okoliczności wskazujących na celowość rozważe- nia możliwości poprzestania na orzeczeniu odszkodowania”). Zarzut ten jednak nie został uzasadniony, a w szczególności skarżący nie wyjaśnia, jakie okoliczności przemawiają za zasądzeniem odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy. Wy- bór pomiędzy uprawnieniami przewidzianymi alternatywnie w razie nieuzasadnio- nego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę należy do pracow- nika (powoda). Sąd pracy jest co do zasady związany zgłoszonym żądaniem i tylko w wyjątkowym okolicznościach, o których stanowi art. 45 § 2 k.p., może (wbrew żąda- niu pracownika domagającego się przywrócenia do pracy) orzec o odszkodowaniu. Odmowa przywrócenia do pracy ze względu na jego niemożliwość lub niecelowość 9 (art. 45 § 2 k.p.) wymaga odpowiednich ustaleń faktycznych (wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 24 marca 1999 r., I PKN 641/98, OSNAPiUS 2000 nr 11, poz. 416), a więc pozwany pracodawca powinien w tym zakresie przedstawić odpowiednie za- rzuty i wykazać inicjatywę dowodową. W rozpoznawanej sprawie pozwany takich zarzutów nie przedstawiał, a Sąd drugiej instancji nie rozważał z urzędu zastosowa- nia art. 45 § 2 k.p. i dlatego trafnie nie uzasadniał rozstrzygnięcia w tym zakresie. Sąd pracy jest bowiem obowiązany uzasadnić zastosowanie art. 45 § 2 k.p. lub na zarzut pozwanego pracodawcy odmowę jego zastosowania. Sąd nie ma takiego obo- wiązku, jeżeli przy braku wniosku pracodawcy nie stosuje art. 45 § 2 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1998 r., I PKN 572/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 83). Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 98 § 1 k.p.c. i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ========================================