II PK 33/05

Sygn. akt II PK 33/05 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 maja 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Andrzej Kijowski 
 
 
w sprawie z powództwa A. Z. 
przeciwko Stoczni […]z udziałem Stowarzyszenia Antymobbingowego […] 
o odszkodowanie i wynagrodzenie za pracę,, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 maja 2005 r., 
kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w G. 
z dnia 16 listopada 2004 r.,  
 
odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych  , po rozpoznaniu 
sprawy z powództwa A. Z. przeciwko Stoczni […], wyrokiem z dnia 16 listopada 
2004 r. zmienił zaskarżony apelacją obu stron wyrok Sądu Rejonowego -  Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 6 kwietnia 2004 r. w ten sposób, że 
oddalił powództwo o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o 
pracę, odrzucił apelację powoda w części ponad kwotę 4.560,00 zł dotyczącej 
żądania zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu mobbingu oraz 
oddalił ją w pozostałej części i zasądził od niego na rzecz pozwanego kwotę 
1350,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za druga instancje 
instancję.  

 
 
2 
 
Powód A. Z. domagał się uznania bezskuteczności  wypowiedzenia umowy o 
pracę, dokonanego w dniu 25 września 2002 r.  Uzasadniając odwołanie, podniósł, 
że w owym dniu przebywał na terenie zakładu pracy jedynie chwilowo. Wskazał 
również, że przyczyna rozwiązania umowy o pracę podana w wypowiedzeniu, tj. 
redukcja stanu etatów, jest pozorna, co przesądza o jego bezzasadności. 
 
Pismem procesowym z dnia 18 stycznia 2003 r. powód rozszerzył swoje 
powództwo, wnosząc o zasądzenie na jego rzecz kwot: 5.773 zł tytułem 
niewypłaconych mu premii za rok 2002; 4.560 zł tytułem odszkodowania za 
dyskryminację ze względu na warunki zatrudnienia, awansowania i podnoszenia 
kwalifikacji oraz  3.643 zł tytułem odprawy w związku z likwidacją stanowiska pracy. 
Kolejnym pismem z dnia 27 stycznia 2003 r. cofnął powództwo w zakresie żądania 
zasądzenia odprawy, na co pozwany wyraził zgodę. Odprawa pieniężna została mu 
wypłacona. Pismami procesowymi z dnia 11 sierpnia 2003 r. oraz dnia 29 września 
2003 r. sprecyzował kolejno, że wysokość niewypłaconych premii wynosi łącznie 
6.316 zł, a odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę 
równa się kwocie 11.019 zł. Z kolei pismem z dnia 30 grudnia 2003 r. powód 
wskazał, że domaga się zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za 
długotrwałe i uporczywe poddawanie go mobbingowi i dyskryminacji w miejscu 
pracy, zgłaszając jednocześnie wniosek o przekazanie żądania w tym zakresie 
Sądowi Okręgowemu. W trakcie postępowania do sprawy przystąpiło po stronie 
powoda Stowarzyszenie Antymobbingowe […].  
 
Sąd Rejonowy -  Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zasądził od 
pozwanego na rzecz powoda kwotę 9.300,00 zł (stanowiącą równowartość 
trzymiesięcznego wynagrodzenia) tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem 
rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem wraz z ustawowymi odsetkami od 
dnia 21 listopada 2002 r. do dnia zapłaty, umorzył postępowanie w zakresie 
cofniętego powództwa, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Ponadto 
zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.740,00 zł tytułem zwrotu kosztów 
zastępstwa procesowego. Wyrok został oparty na następujących ustaleniach 
faktycznych. 
 
Powód był u pozwanego zatrudniony  od dnia 20 kwietnia do dnia  21 lipca 
1998 r. na okres próbny, od dnia 22 lipca do dnia  30 września 1998 r. na czas 

 
 
3 
określony, zaś od dnia 1 października 1998 r. na czas nieokreślony na stanowisku 
p.o. Kierownika […]. Powód ukończył na Uniwersytecie studia  na kierunkach: 
Ekonomika Transportu oraz Politologia. Nadto ukończył studia podyplomowe w 
zakresie 
Zarządzania 
Finansami 
Przedsiębiorstwa 
i 
kurs 
samodzielnych 
księgowych. Złożył również egzamin dla kandydatów dla członków rad nadzorczych 
w spółkach Skarbu Państwa.  
 
Od dnia 1 czerwca 1999 r. powodowi powierzono obowiązki Kierownika 
Działu [...], następnie głównego specjalisty do spraw kalkulacji kosztów w Dziale 
[…]. Z uwagi na planowaną restrukturyzację Działu […] i konieczność zmniejszania 
zatrudnienia, H. D. - szef Biura Handlowego, przeprowadził rozmowy z czteroma 
pracownikami, w tym z powodem, odnośnie do planowanych zwolnień. Od lipca 
2002 r. komórki składowe  Działu […], a mianowicie: […] zostały połączone w jeden 
Dział. Po tym połączeniu zakresy obowiązków niektórych pracowników były 
zbieżne, co dotyczyło też powoda. Zakres jego czynności pokrywał się z zakresem 
obowiązków B. C., który wcześniej pracował w Dziale […]. W wyniku rozwiązania 
umowy o pracę, obowiązki powoda  przejął B. C. 
 
 W dniu 25 września 2002 r. powód stawił się do pracy i przystąpił do 
wykonywania swoich obowiązków. W godzinach porannych został telefonicznie 
poproszony przez A. B., pracownicę Działu Kadr, o zgłoszenie się do tego działu. 
Po przybyciu powoda, wręczyła mu oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę z 
zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę podano 
„zmiany organizacyjne zmierzające do likwidacji przerostów zatrudnienia oraz 
poprawy 
wyniku 
ekonomicznego, 
powodujące 
konieczność 
zmniejszenia 
zatrudnienia – likwidacja stanowiska pracy”. Powód zapoznał się z treścią 
wypowiedzenia i odmówił jego przyjęcia. Tego dnia udał się do lekarza M. N., który 
przyjmował pacjentów od godz. 14.30 do 19.00 i otrzymał zwolnienie lekarskie od 
dnia 25 września 2002 r. do dnia 27 września 2002  r.  
 
 
W ocenie Sądu Rejonowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie 
jedynie w części. Po wnikliwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd 
uznał, że podana przyczyna wypowiedzenia była konkretna, rzeczywista i 
prawdziwa. Niezależnie od tego oceny wymagała zasadność rozwiązania umowy o 
pracę, której nie można było jednak potwierdzić, albowiem nie wskazano, jakimi to 

 
 
4 
kryteriami przy  wyborze powoda do zwolnienia kierował się pozwany, nie mówiąc 
już o tym, że kwalifikacje powoda, jak i jego umiejętności nie były gorsze od B. C., 
który zastąpił go na zajmowanym stanowisku. Stąd też żądanie wypłaty 
odszkodowania należy ocenić jako zasadne.  
Jeśli chodzi zaś o żądanie wypłaty premii w kwocie 6.316 zł, to nie może 
zostać ono uwzględnione, ponieważ nie pozwala na to treść Systemu 
wynagradzania pracowników Stoczni […]  oraz Regulaminu premiowania 
pracowników Stoczni. Z wymienionych regulacji wewnątrzzakładowych wynika 
bowiem, że premia miała charakter uznaniowy. Okoliczność ta wpływa zarazem na 
wysokość odszkodowania na podstawie art. 471 k. p. Sąd Rejonowy nie dopatrzył 
się również dyskryminacji powoda ze względu na warunki zatrudnienia, 
awansowania i podnoszenia kwalifikacji zawodowych.  
 
Apelację od powyższego orzeczenia wniosły obie strony. Powód zaskarżył 
orzeczenie w części dotyczącej wypłaty zaległych premii, wypłaty odszkodowania 
za mobbingowe działania pracodawcy oraz w części dotyczącej zasądzenia 
kosztów zastępstwa procesowego. Z kolei pozwany zaskarżył wyrok w części 
dotyczącej zasądzonego odszkodowania.  
 
Zdaniem 
Sądu 
Okręgowego 
apelacja 
pozwanego 
okazała 
się 
usprawiedliwiona, ponieważ po szczegółowym zapoznaniu się z treścią zeznań 
złożonych przez przełożonych powoda należało uwzględnić zarzut naruszenia art. 
233 § 1 k.p.c. Z zeznań tych bowiem, że powód był pracownikiem mało 
kontaktowym, nie uzyskiwał potrzebnych informacji, słabo znał język angielski, 
przez co miał problemy z komunikowaniem się z pozostałymi pracownikami. Z kolei 
B. C. był lepszym pracownikiem, gdyż przy porównywalnym wykształceniu lepiej 
wykonywał analizy, znał dobrze język angielski, potrafił zorganizować sobie pracę i 
uzyskać konieczne informacje w innych działach, potrzebne do wykonywania 
powierzonych mu obowiązków.  
Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w apelacji powoda, należy 
stwierdzić, że powód w toku postępowania przed Sądem Rejonowym nie zgłaszał 
zarzutu naruszenia trybu konsultacji, o którym stanowi art. 38 k. p. Dlatego też tej 
kwestii Sąd Rejonowy nie poruszył w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. 
Zgłaszanie na etapie postępowania apelacyjnego nowych faktów i dowodów musi 

 
 
5 
zatem zostać pominięte, skoro powód miał możliwość powołania się na nie w toku 
postępowania przed Sądem Rejonowym.  
 
Jeśli chodzi o zarzut podejmowania przez pracodawcę mobbingu i działań 
dyskryminujących powoda, to należy stwierdzić, że na nim spoczywał  obowiązek 
dowodowy w zakresie wskazania okoliczności, które uzasadniałyby roszczenie 
zgłoszone w sprawie, o czym Sąd Rejonowy dwukrotnie pouczał powoda. Dopiero 
wykazanie przez niego tych okoliczności pozwalałyby na przerzucenie na 
pozwanego obowiązku przeprowadzenia dowodu przeciwnego. Tymczasem powód 
żadnych okoliczności nie wskazał, co sprawia, że jego żądanie jest bezzasadne. 
Uwzględnieniu nie podlega również zgłoszone przezeń żądanie w zakresie 
niewypłaconych premii, gdyż Sąd Rejonowy dokonał właściwej wykładni 
obowiązującym u pozwanego pracodawcy postanowień dotyczących premiowania.  
 
Co się zaś tyczy oceny zarzutu powoda w zakresie zasądzonych kosztów 
zastępstwa procesowego, to  należy stwierdzić, że o ile art. 263 k. p. ustanawia 
zwolnienie obu stron od opłat sądowych, o tyle rozliczenie kosztów postępowania 
następuje na podstawie art. 98 k.p.c. Sąd Rejonowy zasądził od powoda na mocy 
obowiązujących przepisów kwotę 1.740,00 zł, która była niższa niż dolna granica 
przewidziana w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. 
w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb 
Państwa 
kosztów 
pomocy 
prawnej 
udzielonej 
przez 
radcę 
prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).  
Ponieważ powód w apelacji w sposób niedopuszczalny rozszerzył żądania 
pozwu domagając się zasądzenia kwoty 90.000 zł tytułem zadośćuczynienia i 
odszkodowania za podejmowanie wobec niego przez pozwanego działań 
mobbingowych i dyskryminujących, to apelacja w tym zakresie podlegała 
odrzuceniu.  
W kasacji od całości  powyższego wyroku powód zarzucił: naruszenie prawa 
materialnego, wyrażające się w błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu art. 
45 § 1 k. p. (błędne ustalenie, że wypowiedzenie było zasadne), art. 38 § 1 k. p. 
(niezbadanie zarzutu konsultacji), art. 8 k. p. (dokonanie wypowiedzenia z 
naruszeniem uzgodnień ze związkami zawodowymi o rozwiązywaniu umów o prace 
w pierwszej kolejności z osobami posiadającymi uprawnienia przedemerytalne), art. 

 
 
6 
943 k. p. i art. 183a k. p. (nierozróżnienie treści i sposobu stosowania tych 
przepisów), art. 183b § 1 in fine, art. 6 k.c. a także art. 4 ust. 1 dyrektywy nr 
97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie ciężaru dowodu w sprawach 
dyskryminacji ze względu na płeć (błędne uznanie, że ciężar dowodu leży po 
stronie powoda) oraz art. 78 w zw. z art. 80 k.p. (nieuznanie zasadności domagania 
się przyznania premii).  
Skarżący zarzucił ponadto  naruszenie przepisów postępowania, których 
obraza miała istotny wpływ na wynik sprawy: art. 328 § 2 k.p.c. (niewyjaśnienie 
prawnej podstawy wyroku), art. 227 k.p.c. (niewyjaśnienie istoty sprawy), art. 382 
k.p.c. (pominięcie istotnych dowodów), art. 316 w związku  z art. 224 § 1 k.p.c. 
(zamknięcie rozprawy pomimo to, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona), 
art. 378 § 1 k.p.c. (nierozpoznanie sprawy w granicach apelacji powoda), art. 232 
k.p.c. (niedopuszczenie przez Sąd Okręgowy żadnego dowodu niewskazanego 
bezpośrednio przez powoda) oraz art. 233 § 1 k.p.c. (naruszenie swobodnej oceny 
dowodów, błędy w logicznym rozumowaniu). 
Zdaniem skarżącego istnieje w sprawie potrzeba wykładni art. 183b k. p., art. 
943 k. p., art. 183a k. p., art. 45 k. p. i art. 38 k. p., co do zakresu zastosowania tych 
przepisów w stosunku do działań mobbingowych, jak i dyskryminacyjnych, gdyż 
„istnieją w tej kwestii spory doktrynalne oraz uwidacznia się brak implementacji 
norm wynikających z prawa Unii Europejskiej.” Poza tym powstaje potrzeba 
wyjaśnienia ciężaru dowodu w aspekcie obowiązywania dyrektywy nr 97/80/WE, 
gdyż „doktryna promuje sprzeczne z tymi przepisami poglądy”. Istnieją zatem 
podstawy do przyjęcia, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów 
budzących poważne wątpliwości.  
Z powołaniem się na te podstawy skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego 
wyroku i zasądzenie odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o 
pracę oraz z tytułu podejmowania przez pracodawcę mobbingu i działań 
dyskryminujących, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania, przy zasadzeniu mu  – w obu przypadkach - kosztów 
zastępstwa procesowego.    
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  

 
 
7 
Kasacja nie zasługuje na przyjęcie do rozpoznania. Zgodnie z art. 393 k.p.c., 
jeżeli zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty nie narusza prawa ani nie 
zachodzi nieważność postępowania (§ 2), to Sąd Najwyższy może odmówić 
przyjęcia kasacji do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje istotne zagadnienie 
prawne, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne 
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a ponadto gdy 
kasacja jest oczywiście bezzasadna (§ 1).  
W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 393 § 
2 k.p.c., a jej ocena pod kątem okoliczności z § 1 tego przepisu uzasadnia odmowę 
przyjęcia kasacji do rozpoznania. Wprawdzie wnoszący kasację sugeruje, że w 
sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, 
lecz jest to problem pozorny, albowiem nie wyłania się on z kontekstu ustaleń, 
leżących u podstaw skarżonego rozstrzygnięcia. Tymczasem w postępowaniu 
kasacyjnym  nie chodzi o przedstawienie abstrakcyjnej potrzeby wykładni 
przepisów prawa, w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, ale o taką 
interpretację, która pozostaje w bezpośrednim związku z rozpatrywaną sprawą.  
  W przedmiotowej sprawie nie pojawia się w szczególności problem 
rozkładu ciężaru dowodu, na co skądinąd wskazał sam skarżący, który  na s. 6 
kasacji, słusznie wywodzi, że na zainteresowanym pracowniku spoczywa 
obowiązek wskazania odmiennego ukształtowania jego statusu, tak aby 
pracodawca mógł następnie dowodzić, że owo zróżnicowanie nie miało 
dyskryminacyjnego charakteru. Nie sposób bowiem na serio wymagać od 
pracodawcy, aby potykał się  z subiektywnym poczuciem jakiejś, choćby całkowicie 
wyimaginowanej, dyskryminacji  i próbował każdemu pracownikowi, w tym także  
trapionym zawyżoną samooceną własnej wartości na rynku pracy,  wykazywać z 
góry, że nie dopuścił się wobec nich jakiegokolwiek aktu dyskryminacyjnego. 
Tymczasem powód, mimo dwukrotnego wzywania przez Sąd, nie wskazał na czym 
miałyby wobec niego  polegać dyskryminacyjne działania pracodawcy. To samo 
dotyczy zresztą  sprawy działań mobbingowych.  
Jeśli chodzi zaś o problematykę stosowania powoływanej dyrektywy, to 
zgodnie z art. 249 (3) traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 
marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2) jest ona aktem prawnym, który 

 
 
8 
jest adresowany do państw członkowskich, wiąże prawnie odnośnie do wskazanych 
celów i pozostawia organom państwa członkowskiego swobodę w doborze form i 
metod (realizacji). Stąd też adresatem dyrektywy jest państwo członkowskie, a nie 
jego poszczególne organy lub instytucje, co wyklucza z zasady powoływanie się na 
jej treść w indywidualnym sporze. W tym miejscu należy podkreślić, że 
ustawodawca krajowy dokonał implementacji omawianej dyrektywy, co w zakresie 
ciężaru dowodu znalazło swój wyraz w treści art. 183b § 1 in fine k. p. i nie wywołuje 
– również w niniejszej sprawie – żadnych wątpliwości. Dotyczy to w równym stopniu 
pozostałych regulacji dotyczących dyskryminacji i mobbingu, na które powołuje się 
skarżący.   
Sąd Najwyższy nie dopatruje się także nieważności postępowania, jak 
również nie stwierdza oczywistości naruszenia prawa, ponieważ przesłankę tę 
można potwierdzić wyłącznie wówczas, gdy naruszenie prawa jest „stwierdzalne” 
bez potrzeby wnikliwego badania sprawy (por. uzasadnienie uchwały składu  
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00).  
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3937 § 1 w 
związku z art. 393 k.p.c. orzekł jak w sentencji.