II PK 314/12

Sygn. akt II PK 314/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)
‎
SSN Zbigniew Hajn
‎
SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa U. K.
‎
przeciwko Zespołowi Szkół w D.
‎
o przywrócenie do pracy,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2013 r.,
‎
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.
‎
z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt IV Pa
[…]
,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2012 r., IV P […], S
ą
d Rejonowy- S
ą
d Pracy i Ubezpiecze
ń
Spo
ł
ecznych w W
.
przywróci
ł
powódk
ę
U. K. do pracy w pozwanym Zespole Szkó
ł
w D. na poprzednich warunkach pracy i p
ł
acy i orzek
ł
o kosztach procesu.
S
ą
d pierwszej instancji ustali
ł
,
ż
e powódka by
ł
a zatrudniona w Publicznej Szkole Podstawowej […] w D. (b
ę
d
ą
cej poprzednikiem prawnym pozwanego Zespo
ł
u) od 1 wrze
ś
nia 1991 r. do 31 sierpnia 2011 r. w pe
ł
nym wymiarze czasu pracy jako nauczyciel biblioteki. Z dniem 1 wrze
ś
nia 2011 r. Publiczna Szko
ł
a Podstawowa […] oraz Gimnazjum w D. dzia
ł
aj
ą
ce dotychczas jako odr
ę
bne jednostki organizacyjne zosta
ł
y zlikwidowane i w
łą
czone do pozwanego Zespo
ł
u Szkó
ł
. Od dnia 17 kwietnia 2011 r. pracownicy szko
ł
y (w tym powódka) wiedzieli,
ż
e z pocz
ą
tkiem nowego roku szkolnego 2011/12 w wyniku zmian organizacyjnych placówek o
ś
wiatowych zostanie utworzony pozwany Zespó
ł
. W kwietniu 2011 r. powódka dowiedzia
ł
a si
ę
o istnieniu […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] w B. i podj
ęł
a decyzj
ę
o przyst
ą
pieniu do tego zwi
ą
zku. Przedtem powódka nie nale
ż
a
ł
a do
ż
adnego zwi
ą
zku zawodowego. Oprócz powódki do […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] przyst
ą
pi
ł
y w dniu 12 maja 2011 r. dwie inne nauczycielki zatrudnione u pozwanego pracodawcy. W dniu 12 maja 2011 r. […] Zwi
ą
zek Zawodowy […] podj
ął
uchwa
łę
upowa
ż
niaj
ą
c
ą
powódk
ę
do dzia
ł
ania w imieniu tego zwi
ą
zku. W dniu 12 maja 2011 r. zosta
ł
o wpisane do rejestru nowoutworzone ko
ł
o […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] dzia
ł
aj
ą
ce w Publicznej Szkole Podstawowej w D.. Powódka zosta
ł
a przewodnicz
ą
c
ą
tego ko
ł
a na czas nieoznaczony. W dniu 16 maja 2011 r. […] Zwi
ą
zek Zawodowy […] poinformowa
ł
pozwanego pracodawc
ę
,
ż
e powódka podlega ochronie wymienionej w art. 32 i 34 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwi
ą
zkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). W 2011 r. liczba uczniów w szkole zmniejszy
ł
a si
ę
, co spowodowa
ł
o redukcj
ę
liczby oddzia
ł
ów szkolnych z 9 do 7. Organ prowadz
ą
cy szko
łę
przydzieli
ł
dla biblioteki szkolnej 15 godzin w ramach pensum. Podczas posiedzenia rady pedagogicznej w dniu 28 kwietnia 2011 r. powódka zosta
ł
a poinformowana o konieczno
ś
ci ograniczenia przypadaj
ą
cego na ni
ą
wymiaru godzin bibliotecznych do 15/30 ("do po
ł
owy etatu"). W dniu 20 maja 2011 r. pracodawca dokona
ł
wypowiedzenia zmieniaj
ą
cego, proponuj
ą
c powódce ograniczenie wymiaru czasu pracy do "po
ł
owy etatu". Powódka nie wyrazi
ł
a zgody na nowe warunki zatrudnienia. W dniu 23 maja 2011 r. strona pozwana zwróci
ł
a si
ę
do […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] o wydanie opinii w sprawie zamiaru rozwi
ą
zania umowy o prac
ę
z powódk
ą
. W dniu 30 maja 2011 r. pracodawca rozwi
ą
za
ł
z powódk
ą
umow
ę
o prac
ę
za trzymiesi
ę
cznym okresem wypowiedzenia. W dniu 9 czerwca 2011 r. do pracodawcy wp
ł
yn
ęł
o pismo […] Zwi
ą
zku Zawodowego […], w którym stwierdzono,
ż
e zwi
ą
zek nie wyrazi
ł
zgody na rozwi
ą
zanie umowy o prac
ę
z powódk
ą
i za
żą
da
ł
od pracodawcy "wycofania" z
ł
o
ż
onego wcze
ś
niej wypowiedzenia. W zwi
ą
zku z ustaniem zatrudnienia pracodawca wyp
ł
aci
ł
powódce odpraw
ę
pieni
ęż
n
ą
w wysoko
ś
ci sze
ś
ciu miesi
ę
cznych wynagrodze
ń
(14.298 z
ł
) oraz nagrod
ę
jubileuszow
ą
(2.216,19 z
ł
).
Przy takich ustaleniach faktycznych S
ą
d Rejonowy uzna
ł
powództwo za uzasadnione, gdy
ż
powódka - b
ę
d
ą
c dzia
ł
aczk
ą
zwi
ą
zku zawodowego - podlega
ł
a szczególnej ochronie trwa
ł
o
ś
ci stosunku pracy. Pozwany pracodawca wiedzia
ł
,
ż
e powódka podlega takiej ochronie ju
ż
od dnia 16 maja 2011 r., bowiem zarz
ą
d mi
ę
dzyzak
ł
adowej organizacji zwi
ą
zkowej […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] ustanowi
ł
powódk
ę
przewodnicz
ą
c
ą
ko
ł
a dzia
ł
aj
ą
cego na terenie zak
ł
adu pracy pozwanego pracodawcy na czas nieoznaczony. Poza tym Zwi
ą
zek zrzesza pracowników w liczbie wymaganej do uzyskania przez niego statusu organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 241
25a
k.p. oraz mo
ż
e wskaza
ć
pracowników podlegaj
ą
cych ochronie przewidzianej w art. 32 ustawy o zwi
ą
zkach zawodowych. Wed
ł
ug S
ą
du Rejonowego, strona pozwana nie przedstawi
ł
a
ż
adnych dowodów, które mia
ł
yby potwierdzi
ć
tez
ę
o "negatywnej motywacji" powódki, polegaj
ą
cej na przyst
ą
pieniu do zwi
ą
zku zawodowego wy
łą
cznie po to, aby uzyska
ć
ochron
ę
przed zwolnieniem z pracy. To,
ż
e powódka zaraz po przyst
ą
pieniu do zwi
ą
zku zosta
ł
a wskazana jako dzia
ł
aczka podlegaj
ą
ca szczególnej ochronie trwa
ł
o
ś
ci stosunku pracy jest dla S
ą
du pierwszej instancji zrozumia
ł
e, gdy
ż
od wielu lat w pozwanej placówce o
ś
wiatowej funkcjonowa
ł
tylko jeden zwi
ą
zek zawodowy (Zwi
ą
zek [X.]). Dopiero na skutek dzia
ł
a
ń
podj
ę
tych przez powódk
ę
u pozwanego pracodawcy rozpocz
ął
dzia
ł
alno
ść
inny zwi
ą
zek zawodowy. Skoro […] Zwi
ą
zek Zawodowy […] dopiero "wkracza
ł
swoj
ą
dzia
ł
alno
ś
ci
ą
" na teren pozwanej szko
ł
y, gdzie wcze
ś
niej nie zrzesza
ł
cz
ł
onków, to ustanowienie powódki przewodnicz
ą
c
ą
ko
ł
a wydaje si
ę
logiczne. Powódce nie mo
ż
na czyni
ć
zarzutów,
ż
e w okresie od 28 kwietnia do 31 maja 2011 r. - jako dzia
ł
aczka zwi
ą
zkowa - nie podj
ęł
a
ż
adnych czynno
ś
ci zmierzaj
ą
cych do ochrony praw pracowniczych. Powódka by
ł
a nowym cz
ł
onkiem, a poza tym nie zg
ł
aszano si
ę
do niej w
ż
adnej sprawie o podj
ę
cie ochrony pracowniczej. S
ą
d Rejonowy przyj
ął
,
ż
e w okoliczno
ś
ciach faktycznych sprawy pozwany pracodawca niew
ą
tpliwie naruszy
ł
zasady rozwi
ą
zywania stosunków pracy z pracownikami podlegaj
ą
cymi szczególnej ochronie z racji pe
ł
nienia funkcji zwi
ą
zkowych, bowiem pomimo braku zgody […] Zwi
ą
zku Zawodowego […] z
ł
o
ż
y
ł
powódce o
ś
wiadczenie o wypowiedzeniu umowy o prac
ę
. "Przy okazji" S
ą
d pierwszej instancji wyrazi
ł
pogl
ą
d,
ż
e wskazana w wypowiedzeniu przyczyna rozwi
ą
zania umowy o prac
ę
z powódk
ą
nie by
ł
a zasadna w kontek
ś
cie ustale
ń
,
ż
e powódka by
ł
a jedynym nauczycielem, któremu obni
ż
ono wymiar godzin bibliotecznych o po
ł
ow
ę
(do 15/30), a jednocze
ś
nie godziny biblioteczne zosta
ł
y "dope
ł
nione" przez dwie inne nauczycielki nieposiadaj
ą
ce specjalizacji bibliotecznej. Wobec ustalenia,
ż
e strona pozwana naruszy
ł
a przepisy o wypowiadaniu umów o prac
ę
, roszczenie powódki o przywrócenie do pracy by
ł
o s
ł
uszne, a S
ą
d Rejonowy nie znalaz
ł
ż
adnych okoliczno
ś
ci przemawiaj
ą
cych za niecelowo
ś
ci
ą
przywrócenia powódki do pracy w rozumieniu art. 45
§
2 k.p.
Od wyroku S
ą
du Rejonowego strona pozwana wnios
ł
a apelacj
ę
. Wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r., IV Pa […], S
ą
d Okr
ę
gowy- S
ą
d Pracy i Ubezpiecze
ń
Spo
ł
ecznych w W
.
: 1) zmieni
ł
wyrok S
ą
du pierwszej instancji w ca
ł
o
ś
ci i zas
ą
dzi
ł
od strony pozwanej na rzecz powódki kwot
ę
8.603,10 z
ł
tytu
ł
em odszkodowania, oddalaj
ą
c powództwo w pozosta
ł
ym zakresie; 2) oddali
ł
apelacj
ę
w pozosta
ł
ej cz
ęś
ci oraz 3) zniós
ł
mi
ę
dzy stronami koszty procesu. S
ą
d Okr
ę
gowy podzieli
ł
ustalenia faktyczne S
ą
du pierwszej instancji (przyjmuj
ą
c je za w
ł
asne) w zakresie podlegania przez powódk
ę
szczególnej ochronie trwa
ł
o
ś
ci stosunku pracy, wobec czego rozwi
ą
zanie z ni
ą
umowy o prac
ę
przez pracodawc
ę
by
ł
o sprzeczne z prawem. Tym niemniej S
ą
d Okr
ę
gowy uzna
ł
,
ż
e przywrócenie powódki do pracy jest niemo
ż
liwe z uwagi na "sytuacj
ę
gospodarcz
ą
i strukturaln
ą
" strony pozwanej, wobec czego na podstawie art. 45
§
2 k.p. zas
ą
dzi
ł
na rzecz powódki odszkodowanie za bezprawne rozwi
ą
zanie stosunku pracy za wypowiedzeniem. W ocenie S
ą
du odwo
ł
awczego, przywrócenie powódki do pracy na poprzednich warunkach zatrudnienia jest niemo
ż
liwe, bowiem uchwa
łą
organu prowadz
ą
cego szko
łę
z dniem 1 wrze
ś
nia 2011 r. zosta
ł
utworzony pozwany Zespó
ł
, a dokonana w ten sposób reorganizacja wymusi
ł
a na pracodawcy redukcj
ę
wymiaru zaj
ęć
bibliotecznych do 15/30. W tej sytuacji przywrócenie powódki do pracy na dotychczasowych warunkach nie jest mo
ż
liwe, bowiem takie stanowisko w pe
ł
nym wymiarze nie istnieje. Z kolei przywrócenie powódki do pracy na dotychczasowym stanowisku w wymiarze po
ł
owy etatu by
ł
oby niezgodne z wol
ą
powódki. Istotne jest przy tym równie
ż
,
ż
e powódka posiada wy
łą
cznie kwalifikacje bibliotekarza, wobec czego w jej przypadku nie ma mo
ż
liwo
ś
ci uzupe
ł
nienia etatu innego rodzaju zaj
ę
ciami.
Od wyroku S
ą
du Okr
ę
gowego powódka wnios
ł
a skarg
ę
kasacyjn
ą
, w której zarzuci
ł
a obraz
ę
art. 45
§
2 i 3 k.p. oraz art. 477
1
i art. 233
§
1 k.p.c. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych skar
żą
ca wywiod
ł
a w szczególno
ś
ci,
ż
e art. 477
1
k.p.c. mo
ż
e mie
ć
zastosowanie wobec osób szczególnie chronionych przed rozwi
ą
zaniem stosunku pracy tylko w sytuacji, gdy wybrane przez pracownika roszczenie o restytucj
ę
stosunku pracy jest sprzeczne z zasadami wspó
łż
ycia spo
ł
ecznego lub ze spo
ł
eczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. W tym przypadku nie maj
ą
znaczenia takie okoliczno
ś
ci, jak niemo
ż
liwo
ść
lub niecelowo
ść
przywrócenia do pracy. S
ą
d Okr
ę
gowy nie rozwa
ż
a
ł
, czy
żą
danie przywrócenia powódki do pracy jest sprzeczne z zasadami wspó
łż
ycia spo
ł
ecznego (art. 8 k.p.), wobec czego zastosowanie art. 45
§
2 k.p. by
ł
o ewidentnym naruszeniem przepisów prawa. Z kolei samo korzystanie przez powódk
ę
z przys
ł
uguj
ą
cej jej z mocy prawa ochrony zwi
ą
zkowej nie jest sprzeczne z zasadami wspó
łż
ycia spo
ł
ecznego. Skoro w sprawie nie stwierdzono, by dosz
ł
o do likwidacji pracodawcy zatrudniaj
ą
cego dotychczas powódk
ę
, to nie istnia
ł
y równie
ż
podstawy do zastosowania art. 45
§
2 w zwi
ą
zku z art. 45
§
3 k.p. Wed
ł
ug powódki nieprawid
ł
owe s
ą
ustalenia S
ą
du Okr
ę
gowego dotycz
ą
ce mo
ż
liwo
ś
ci uzupe
ł
nienia etatu powódki zaj
ę
ciami innymi ni
ż
biblioteczne, gdy
ż
powódka - w
ś
wietle przepisów okre
ś
laj
ą
cych kwalifikacje zawodowe nauczycieli - mog
ł
a równie
ż
prowadzi
ć
zaj
ę
cia
ś
wietlicowe. Skar
żą
ca wnios
ł
a o uchylenie wyroku S
ą
du Okr
ę
gowego w ca
ł
o
ś
ci i przekazanie temu S
ą
dowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zas
ą
dzenie kosztów post
ę
powania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skarg
ę
kasacyjn
ą
strona pozwana wnios
ł
a o odmow
ę
przyj
ę
cia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zas
ą
dzenie kosztów post
ę
powania kasacyjnego.
S
ą
d Najwy
ż
szy wzi
ął
pod uwag
ę
, co nast
ę
puje:
Skarga kasacyjna jest oczywi
ś
cie uzasadniona. Z niebudz
ą
cych w
ą
tpliwo
ś
ci ustale
ń
faktycznych stanowi
ą
cych podstaw
ę
zaskar
ż
onego wyroku wynika,
ż
e powódka by
ł
a pracownic
ą
, której stosunek pracy podlega
ł
szczególnej ochronie wynikaj
ą
cej z ustawy o zwi
ą
zkach zawodowych. Wobec tego pracodawca przez rozwi
ą
zanie z powódk
ą
umowy o prac
ę
bez zgody w
ł
a
ś
ciwego organu zwi
ą
zku zawodowego, w którym piastowa
ł
a ona funkcj
ę
zwi
ą
zkow
ą
, dopu
ś
ci
ł
si
ę
ewidentnej obrazy przepisów prawa pracy o rozwi
ą
zywaniu umów o prac
ę
. Z tej przyczyny powódka stosownie do art. 45
§
1 k.p. mia
ł
a prawo zg
ł
osi
ć
żą
danie przywrócenia jej do pracy na poprzednich warunkach. S
ą
d Okr
ę
gowy, dokonuj
ą
c zmiany orzeczenia S
ą
du pierwszej instancji restytuuj
ą
cego stosunek pracy, zastosowa
ł
art. 45
§
2 k.p., który stanowi, i
ż
s
ą
d pracy mo
ż
e nie uwzgl
ę
dni
ć
żą
dania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, je
ż
eli ustali,
ż
e uwzgl
ę
dnienie takiego
żą
dania jest niemo
ż
liwe lub niecelowe; w takim przypadku s
ą
d pracy orzeka o odszkodowaniu. S
ą
d Okr
ę
gowy nie uwzgl
ę
dni
ł
jednak,
ż
e - zgodnie z art. 45
§
3 k.p. - przepisu art. 45
§
2 k.p. nie stosuje si
ę
wobec pracowników szczególnie chronionych przed wypowiedzeniem lub rozwi
ą
zaniem umowy o prac
ę
, chyba
ż
e uwzgl
ę
dnienie
żą
dania pracownika przywrócenia do pracy jest niemo
ż
liwe z przyczyn okre
ś
lonych w art. 41
1
k.p., a wi
ę
c og
ł
oszenia upad
ł
o
ś
ci b
ą
d
ź
likwidacji pracodawcy. W stanie faktycznym sprawy taka sytuacja nie mia
ł
a jednak miejsca, gdy
ż
zak
ł
ad pracy, w którym powódka by
ł
a zatrudniona w dacie wypowiedzenia i rozwi
ą
zania umowy o prac
ę
(Publiczna Szko
ł
a Podstawowa […] w D.) nie zosta
ł
zlikwidowany, lecz w
łą
czony, czyli przej
ę
ty przez pozwany Zespó
ł
Szkó
ł
. Wobec powy
ż
szego zastosowanie art. 45
§
2 k.p. by
ł
o oczywi
ś
cie nieprawid
ł
owe jako niezgodne z art. 45
§
3 k.p.
Podstawą nieuwzględnienia żądania określonego przez powódkę w pozwie mógł być wyłącznie art. 8 k.p. (w związku z art. 477
1
k.p.c.), ale Sąd Okręgowy nie stosował tego przepisu (nie rozważał jego przesłanek). Wobec tego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
15
§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
aw