II PK 258/04

Wyrok z dnia 13 kwietnia 2005 r. II PK 258/04 Błąd pracodawcy co do tego, że pracownik miał dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, co uzasadniało zawarcie umowy o zakazie konkurencji po ustaniu sto- sunku pracy, nie stanowi podstawy do uchylenia się od skutków prawnych umowy (art. 84 k.c. w związku z art. 300 k.p.) ani do jednostronnego jej rozwią- zania przez pracodawcę. Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy z powództwa Przemysława B. przeciwko Fabryce Opakowań Różnych „F." SA w T. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 16 grudnia 2003 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 16 grudnia 2003 r. oddalił apelację pozwanej Fabryki Opa- kowań Różnych „F.” SA w T. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Starogar- dzie Gdańskim z dnia 10 października 2003 r. zasądzającego na rzecz powoda Przemysława B. kwotę 43.750 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji, a także zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję apelacyjną. W sprawie tej ustalono, że powód był zatrudniony u pozwanej na podstawie umowy o pracę od dnia 1 maja 2001 r. na stanowisku dyrektora sprzedaży i marketingu. W tym 2 samym dniu strony związały się umową o zakazie konkurencji obowiązującym powo- da przez okres 6 miesięcy po ustaniu stosunku pracy, w zamian za co pozwana zo- bowiązała się wypłacić mu w terminie 14 dni od dnia rozwiązania stosunku pracy od- szkodowanie. Następnie w dniu 3 stycznia 2002 r. pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę ze skutkiem rozwiązującym na dzień 30 kwietnia 2002 r., a także wypowiedziała umowę o zakazie konkurencji, zwalniając powoda z przestrzegania tego zakazu. Okres wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji upłynął w dniu 30 kwietnia 2002 r. Jako przyczynę wypowiedzenia tej umowy pozwana wskazała na brak podstaw do ustanowienia zakazu konkurencji i obowiązku zachowywania ta- jemnicy z uwagi na brak dostępu powoda do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pozwaną na szkodę. Umowa o zakazie konkurencji i obowiązku zachowania tajemnicy nie zawierała żadnego postanowienia w przedmio- cie jej wypowiedzenia, rozwiązania lub wygaśnięcia. W ramach takich ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że stosunek prawny dotyczący zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy łączący byłego pracownika z praco- dawcą ma naturę umowną i jak każdy węzeł tego rodzaju czerpie swój byt z zasady swobody zawierania umów. Swoboda kształtowania treści umowy o zakazie konku- rencji przejawia się między innymi w możliwości poszerzenia jej o dodatkowe za- strzeżenia umowne w postaci ustanowienia umownego prawa odstąpienia lub możli- wości wypowiedzenia tej umowy. Skoro strony w zawartej w dniu 1 maja 2001 r. umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie przewidziały możliwości wypowiedzenia klauzuli konkurencyjnej, to pozwana nie mogła skutecznie uwolnić się od zapłaty powodowi umówionego odszkodowania, a dokonane wypowiedzenie tej umowy pismem pozwanej z dnia 3 stycznia 2002 r. było bezskuteczne. Sąd ten uznał także za niezasadny zarzut nadużycia przez powoda prawa, gdyż żądanie za- płaty umówionej części odszkodowania nie zmierzało do uzyskania od pozwanej nie- należnego świadczenia pieniężnego tylko z tej przyczyny, że doszło do ustania sto- sunku pracy. Roszczenie takie wynikało z zawartej umowy o zakazie konkurencji, a obowiązek jego realizacji nie był uzależniony od wykazania przez pozwaną, że po- wód powstrzymał się od prowadzenia działalności konkurencyjnej. W apelacji pozwana twierdziła, że Sąd pierwszej instancji wydał wyrok bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i bezzasadne było oddalenie jej wnio- sków dowodowych zmierzających do wykazania okoliczności ustania przyczyn uza- 3 sadniających zakaz. Zdaniem apelującej, Sąd Rejonowy pomiędzy wywołaniem sprawy a zamknięciem rozprawy nie przeprowadził żadnej narady. Skoro zakaz ten przestał obowiązywać przed ustaniem stosunku pracy wskutek ustania przyczyn uzasadniających jego wprowadzenie, to pozwana wypłacając odszkodowanie „po- mimo braku przyjęcia zakazu konkurencji przez powoda” postąpiła niezgodnie z tre- ścią art. 354 § 1 k.c. Ponadto istnienie szkody przejawiającej się w obowiązywaniu zakazu konkurencji było jednym z warunków odpowiedzialności odszkodowawczej, co wynika z art. 363 § 1 k.c. w związku z art. 1012 § 1 i 2 k.p., a wykazanie szkody obciążało powoda. Oddalając apelację pozwanej - Sąd Okręgowy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie był w zasadzie kwestionowany stan faktyczny. Zarzuty pozwanej doty- czące rzekomego niezastosowania dyrektyw z art. 235 i 236 k.p.c. okazały się bez- zasadne, ponieważ Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe z akt sprawy [...] oraz z akt osobowych powoda. Strona pozwana nie wnosiła o spro- stowanie protokołu rozprawy, a wzgląd na szybkość postępowania (art. 6 k.p.c.) przemawiał za oddaleniem wniosku dowodowego pozwanej o przesłuchanie prezesa zarządu, który został zgłoszony dopiero na rozprawie, chociaż nie było przeszkód do złożenia takiego wniosku dowodowego już w odpowiedzi na pozew. Ponadto prze- prowadzenie takiego dowodu nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż stan faktyczny nie był kwestionowany, a przeprowadzenie takiego do- wodu mogłoby służyć jedynie naświetleniu okoliczności niemających istotnego zna- czenia dla wyrokowania. Ponadto zgodnie z art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku nie zostały wyjaśnione fakty istotne dla roz- strzygnięcia sprawy, to sąd zarządza dowód z przesłuchania stron, co oznacza, że dowód taki stosuje się w ostateczności w sytuacji, gdy przy pomocy innych dowodów nie zostały wyjaśnione okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w obiektywnej ocenie sądu orzekającego, a nie w subiektywnej ocenie strony wnioskującej o do- puszczenie i przeprowadzenie takiego dowodu. Oczywiście bezzasadny był apela- cyjny zarzut naruszenia art. 316 w związku z art. 324 k.p.c., ponieważ Sąd Rejonowy zamknął rozprawę w dniu 8 października 2003 r., a publikacja wyroku miała miejsce w dniu 10 października 2003 r. Następnie Sąd Okręgowy podzielił stanowisko prawne Sądu pierwszej instan- cji, że w świetle postanowień umowy o zakazie konkurencji z dnia 1 maja 2001 r., pismo pozwanej z dnia 3 stycznia 2002 r. wypowiadające tę umowę z zachowaniem 4 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia nie było skuteczne, bowiem strony tej umowy nie przewidziały żadnego sposobu uwolnienia się pozwanej od obowiązku wypłaty odszkodowania. W sytuacji, gdy strony nie postanowiły inaczej, zwolnienie pracow- nika z zakazu konkurencji nie powoduje wygaśnięcia umowy i pracodawca jest zo- bowiązany do wypłaty umówionego odszkodowania. Aby osiągnąć skutek zwalnia- jący z tego obowiązku pracodawca musiałby dojść do porozumienia z byłym pracow- nikiem, co w rozpoznanej sprawie nie miało miejsca. W przedmiotowej sprawie zakaz konkurencji nie ustał przed rozwiązaniem stosunku pracy, gdyż wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji było bezskutecz- ne. Dla takiej oceny bez znaczenia prawnego pozostawała okoliczność, czy ustały przyczyny uzasadniające wprowadzenie takiego zakazu. W ocenie Sądu Okręgowe- go, strona pozwana zawierając z powodem umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy potwierdziła okoliczność, że powód jako dyrektor sprzedaży i marke- tingu miał dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić ją na szkodę. Pozwana dała temu wyraz przez wypowiedzenie umowy o za- kazie konkurencji, którą uważała za obowiązującą. Przez wypowiedzenie takiej umowy pozwana zmierzała do uchylenia się od wiążącej umowy bez względu na jej subiektywne przekonanie, że w chwili dokonywania tego wypowiedzenia nie istniało uzasadnienie dalszego obowiązywania zakazu z uwagi na brak obawy związanej z możliwością podjęcia przez powoda działalności konkurencyjnej lub zatrudnienia o takim charakterze. Przesądzające znaczenie miały obawy o podjęcie działalności konkurencyjnej przy zawieraniu umowy o zakazie konkurencji, a zmiana takiej oceny przez pozwaną nie miała znaczenia, jeżeli strony nie przewidziały umownego prawa odstąpienia od jej obowiązywania. Prowadziło to do uznania bezpodstawności za- rzutu naruszenia art. 354 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego w rozpoznanej sprawie nie było podstaw do czy- nienia powodowi zarzutu nadużycia prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno- gospodarczym przeznaczeniem (art. 8 k.p.). Skoro bowiem powód był związany za- kazem konkurencji po ustaniu stosunku pracy, to mógł spodziewać się od pozwanej z tego tytułu odszkodowania. Jego żądanie wynikające z zawartej umowy o zakazie konkurencji nie zmierzało zatem do uzyskania dodatkowego świadczenia pieniężne- go tylko z tego tytułu, że doszło do ustania stosunku pracy. Ponadto, wbrew twier- dzeniem pozwanej, powód wykazał wysokość szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem pozwanej a szkodą (art. 363 § 1 k.c.). Pozwana przyznała, 5 że na mocy umowy z dnia 1 maja 2001 r. zobowiązana była do wypłacenia powodowi kwoty 52.500 zł. Nie było kwestionowane, że z tej kwoty powód otrzymał 8.750 zł na mocy wyroku sądowego oraz że pozwana nie wypłaciła mu pozostałej części zry- czałtowanego odszkodowania w kwocie 43.750 zł (art. 1012 § 1 i 3 k.p.). Tym samym pozwana nie wykonała ciążącego na niej zobowiązania do świadczenia pełnej kwoty odszkodowania wynikającego z umowy o zakazie konkurencji, wobec czego była zobowiązana do naprawienia wynikającej z tego szkody (art. 471 k.c.), wraz z usta- wowymi odsetkami (art. 481 § 1 i 2 k.c.). W kasacji nazwanej kasacją „powoda” pełnomocnik pozwanej podniósł nastę- pujące zarzuty: 1) błędnej wykładni art. 1012 § 1 i 2 k.p. polegającej na przyjęciu tezy, że ustanie przyczyn uzasadniających zakaz konkurencji nie może prowadzić do braku obowiązku odszkodowawczego po stronie pracodawcy, 2) naruszenia art. 227 k.p.c. w związku z art. 1012 § 2 k.p. „przez ich niezastosowanie do faktu ustania przyczyn uzasadniających zakaz konkurencji, mającego dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie”, 3) błędnej wykładni art. 6 k.p.c. w związku z art. 217 § 1 i 2 k.p.c. przez przyjęcie, że „obciążający Sąd obowiązek dbania o szybkość postępowania równoznaczny jest z uprawnieniem do oddalenia wniosku dowodowego strony, i to z mocy art. 6 kpc lecz art. 217 § 2 kpc, na pominięcie środków dowodowych”, 4) nieza- stosowania art. 316 k.p.c. w związku z art. 324 k.p.c. do oceny zarzutu przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji „koncepcji rozstrzygnięcia sprawy” jeszcze przed za- mknięciem rozprawy, 5) niezastosowania art. 354 §1 k.c. „do oceny, czy żądanie po- zwu jest zgodne z treścią zobowiązania i poprzestanie - przy rozpoznawaniu zarzutu naruszenia tego przepisu - na ocenie, że zobowiązanie istnieje, wynikając z zawartej umowy”, 6) zastosowania art. 471 k.c. do oceny, czy istnieje szkoda z tytułu zakazu konkurencji, 7) niezastosowania normy wynikającej z art. 363 § 1 k.c. w związku z art. 1012 § 1 i 3 k.p. „mimo wszelkich przesłanek jej zastosowania”. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także poprzedzającego go wyroku Sądu Rejo- nowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania za wszystkie instancje. Jako okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji wskazano istnienie na- stępujących zagadnień prawnych: 1) czy po stronie pracodawcy, który zawarł z pra- cownikiem umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, powstaje obo- wiązek zapłaty odszkodowania, jeżeli zakaz konkurencji, nie zaczął obowiązywać, 2) czy ustanie jeszcze w czasie trwania stosunku pracy przyczyny uzasadniającej zakaz 6 konkurencji po ustaniu stosunku pracy „może skutkować tym, iż zakaz konkurencji nie zacznie obowiązywać mimo ustania stosunku pracy”, a także 3) potrzebę wy- kładni art. 1012 § 2 k.p. wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów w zakre- sie interpretacji „przyczyn uzasadniających zakaz konkurencji”. Zdaniem skarżącej, „zakaz konkurencji ustał przed ustaniem stosunku pracy wskutek zakomunikowane- go powodowi braku przyczyn uzasadniających zakaz konkurencji, co spowodowało, że nie powstał po stronie pracodawcy obowiązek odszkodowawczy”. Nie zawsze z przestrzeganiem zakazu konkurencji wiąże się jakakolwiek szkoda materialna pra- cownika, a odszkodowanie z umowy o zakazie konkurencji nie może odgrywać „roli dodatkowej odprawy pieniężnej z tytułu ustania zatrudnienia”. Jeżeli brak jest szkody, bo zakaz konkurencji nie zaczyna obowiązywać, to nie powstaje obowiązek odszko- dowawczy. Gdy interesy pracodawcy przestają być zagrożone konkurencją bezpo- średnią lub pośrednią ze strony byłego pracownika, to „dalsze utrzymywanie zakazu traci znaczenie gospodarcze i stanowi niczym nieuzasadnioną dolegliwość dla tego byłego pracownika”, który nie służy także ochronie interesów pracodawcy. Sprzeci- wia się to uznaniu, „aby zakaz konkurencji zaczął obowiązywać, jeśli przed ustaniem stosunku pracy znikną przyczyny uzasadniające ten zakaz konkurencji”. Nakazuje to wprowadzenie w drodze analogii legis normy prawnej przewidującej, że zakaz konku- rencji nie zaczyna obowiązywać, jeżeli przyczyny uzasadniające ten zakaz ustaną w czasie trwania stosunku pracy, a w szczególności gdy celowość jego ustanowienia istniała od samego początku. W tym zakresie skarżąca zaprezentowała pogląd, iż ustanie obaw pracodawcy w trakcie realizowania stosunku pracy przed konkurencją ze strony pracownika po ustaniu stosunku pracy może prowadzić do „nie powstania po stronie pracodawcy obowiązku odszkodowawczego”, oraz że wypłata uzgodnio- nego odszkodowania „nie powinna nastąpić, jeżeli nie stanowi to naprawienia szkody związanej z zakazem konkurencji, wobec braku samej szkody”. W odpowiedzi na kasację powód wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpozna- nia, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty i twierdzenia zawarte w kasacji nie dawały podstaw do jej uwzględnie- nia. Przede wszystkim w rozpoznawanej sprawie istotne było to, że strony zawarły umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, która w swojej treści nie 7 zawierała klauzul dopuszczających jej wcześniejsze rozwiązanie lub uchylenie się żadnej ze stron od skutków prawnych w drodze jednostronnej czynności prawnej lub innego zdarzenia prawnego (np. prawa odstąpienia od tej umowy - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 16/02, OSNP 2004 nr 14, poz. 239), a strony nie rozwiązały tej umowy w drodze porozumienia. Takich jednoznacznych ustaleń nie mógł podważyć dowód z przesłuchania w charakterze strony prezesa pozwanego pracodawcy, jakoby nigdy nie istniały przesłanki uzgodnionego zakazu konkurencji lub przestały one istnieć w okresie realizowanego stosunku pracy. Poz- wany pracodawca był bowiem stroną inicjującą i proponującą warunki zawartej umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, a zatem to sam pracodaw- ca niejako „z góry” uznał, że pracownik miał dostęp do szczególnie ważnych infor- macji, których ujawnienie mogłoby zaszkodzić interesom pracodawcy. Równocześnie pozwany pracodawca nie wprowadził do zawartej umowy klauzuli jej wypowiedzenia. Brak takiego zastrzeżenia sprawiał, że dokonane wypowiedzenie było bezpodstawne i nieskuteczne bez względu na wskazane przyczyny dążenia pozwanego pracodaw- cy do jej rozwiązania w celu uniknięcia zapłaty uzgodnionego odszkodowania. Istotne jest zatem to, że dążąc do zawarcia umowy o zakazie konkurencji pracodaw- ca chroni swoje interesy oparte na przekonaniu, że pracownik ma dostęp do informa- cji, które pracodawca uważa za szczególnie ważne, ponieważ ich ujawnienie mo- głoby narazić go na szkodę, nawet jeżeli przekonanie to nie ma obiektywnego uza- sadnienia, gdy okazuje się, że pracownik nie miał lub nie ma dostępu do tego rodzaju istotnych informacji lub ich wykorzystanie nie narażałoby pracodawcy na szkodę. Pracodawcę, który zmierza do zawarcia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy obarcza ryzyko uzgodnienia klauzuli konkurencyjnej wynikające z jego przekonania, że istnieją okoliczności uzasadniające zawarcie takiej umowy. Ewentualny błąd pracodawcy co do istnienia okoliczności uzasadniających zawarcie umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, polegający na uznaniu, że pracownik miał dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mo- głoby narazić pracodawcę na szkodę, nie może być bowiem usunięty w trybie art. 84 k.c. w związku z art. 300 k.p., czego skarżący nawet nie twierdził (przeto Sąd Naj- wyższy pominął dalsze wątki tej kwestii), ani tym bardziej w drodze jednostronnego nieuzgodnionego rozwiązania umowy o zakazie konkurencji. Równocześnie autonomiczność zawartej umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy - w stosunku do umowy o pracę - sprawia, że do zmiany lub 8 uchylenia się od skutków prawnych uzgodnionej klauzuli konkurencyjnej nie ma za- stosowania instytucja wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 k.p. - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2003 r., I PK 591/02, OSNP 2004 nr 20, poz. 349). Skoro strony nie wprowadziły do zawartej umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy postanowień dopuszczających jej rozwiązania za wypowiedzeniem pracodawcy i nie określiły umownie uzgodnionych przesłanek ekspiracji tej umowy, które poddawałyby się kontroli sądowej, to jednostronne rozwiązanie tej umowy nie mogło wywołać skutku rozwiązującego tylko z tej przyczyny, że pracodawca twierdził, jakoby powód, zatrudniony na stanowisku dyrektora sprzedaży i marketingu, nigdy nie miał dostępu do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interesy prawodawcy. Oznacza to, że pracodawca, jako podmiot inicjujący, a nawet decydujący o zawarciu umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, tj. podmiot w istocie rzeczy wymuszający jej zawarcie na pracow- niku, z uwagi na potencjalne zagrożenie nienawiązania albo rozwiązania trwającego stosunku pracy, powinien przezornie dbać o warunki zawieranej umowy, w tym także o ewentualne uzgodnienie postanowień umownych umożliwiających wcześniejsze rozwiązanie klauzuli konkurencyjnej lub uzgodnienie inne środki legalnego uwolnie- nia się od skutków prawnych zobowiązania do zapłaty uzgodnionego odszkodowania za powstrzymywanie się przez pracownika od podejmowania działalności konkuren- cyjnej w umówionym okresie po ustaniu stosunku pracy. Nieistnienie lub ustanie przyczyn uzasadniających zawarcie umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosun- ku pracy nie prowadzi bowiem do wygaśnięcia tej umowy z mocy samego prawa (art. 1012 § 2 k.p.), ale następuje tylko wówczas, gdy takie przyczyny ekspiracji zakazu konkurencji zostały wskazane przez strony jako okoliczności uzasadniające rozwią- zanie umowy o zakazie konkurencji w drodze czynności prawnej jednej ze stron za- wartej umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 139/02, OSNP 2004 nr 14, poz. 241). W innych sytuacjach rozwiązanie takiej umowy jest dopuszczalne wyłącznie w drodze porozumienia stron lub rozważenia możliwości wszczęcia szczególnej procedury sądowej zmiany sposobu wykonania zobowiąza- nia, wysokości świadczenia lub nawet rozwiązania umowy w wyjątkowym trybie przewidzianym w art. 3571 k.c. w związku z art. 300 k.p., co w rozpoznawanej spra- wie nie miało miejsca. W konsekwencji wypowiedzenie przez pozwanego pracodaw- cę umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy było nieskuteczne - jako nieuzgodnione, a zatem było bezpodstawne, co powodowało, że (wbrew twierdze- 9 niom kasacji) uzgodniony zakaz konkurencji wywołał skutki po ustaniu stosunku pracy i wymagał od pozwanego pracodawcy realizacji umówionego obowiązku od- szkodowawczego za powstrzymanie się pracownika od prowadzenia działalności konkurencyjnej. Równocześnie judykatura już dawno rozstrzygnęła o tym, że odszkodowanie z umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy przysługuje z tytułu po- wstrzymywania się od podejmowania przez byłego pracownika od prowadzenia działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy i godzenia się na ograniczenie swobody podejmowania innego zatrudnienia, a przeto nie wymaga wykazania przez pracownika poniesienia przezeń szkody (por. w szczególności uchwałę Sądu Naj- wyższego z dnia 11 kwietnia 2001 r., III ZP 7/01, OSNAPiUS 2002 nr 7, poz. 155). Zwalniało to skład orzekający od potrzeby powielania ugruntowanych poglądów w tym zakresie. Obowiązek udowodnienia przez pracownika szkody mógłby być roz- ważany jako przesłanka odpowiedzialności materialnej pracodawcy, który nie wywią- zał się z obowiązku wypłaty umówionego odszkodowania za powstrzymywanie się pracownika od prowadzenia działalności konkurencyjnej, w przypadku, gdyby pra- cownik przestał stosować się do zakazu konkurencji i nadal domagał się zasądzenia odszkodowania, które w zakresie objętym uzgodnioną klauzulą konkurencyjną wy- maga przecież powstrzymania się od prowadzenia takiej działalności przez czas umownie określony. Dalsze roztrząsanie tej problematyki Sąd Najwyższy pominął, ponieważ w rozpoznawanej sprawie powód przestrzegał uzgodnionego zakazu kon- kurencji, a zatem był uprawniony do uzyskania umówionego odszkodowania bez po- trzeby wykazywania szkody, która nie jest ustawową przesłanką świadczenia (obo- wiązku) odszkodowawczego pracodawcy z art. 1012 k.p. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji. ========================================