II PK 252/06

Sygn. akt II PK 252/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Zbigniew Hajn SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. P. przeciwko Uniwersytetowi (...) C.M. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 kwietnia 2007 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt (...), 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w B. z dnia 17 listopada 2005r., (...) 2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 2 W niniejszym stanie faktycznym powódka była zatrudniona na stanowisku kierownika działu […] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 13 maja 2005 r. pozwany zakład pracy rozwiązał z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 53 § 1 pkt b k.p. Oświadczenie w imieniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone przez zastępcę dyrektora administracyjnego Uniwersytetu (...) na podstawie pełnomocnictwa udzielonego tej osobie przez dyrektora administracyjnego w dniu 15 grudnia 2004 r. Przed rozwiązaniem umowy o pracę z powódką zastępca dyrektora administracyjnego przeprowadził stosowne konsultacje z prorektorem U. Na podstawie wyżej przedstawionego stanu faktycznego Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w B. wyrokiem z dnia 17 listopada 2005 r. oddalił powództwo T. P., w którym domagała się ona zasądzenia odszkodowania w kwocie 13.770 zł. Roszczenie o odszkodowanie wywodziła z faktu, że oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone przez osobę nie posiadającą kompetencji do rozwiązania umów o pracę z kierownikami komórek administracyjnych w obrębie C.M. Do powódki, jako pracownika zatrudnionego na stanowisku kierownika działu kadr i płac, miał zastosowanie § 108 ust. 3 Statutu Uniwersytetu (...)z dnia 14 grudnia 2004 r. zgodnie z którym „kierowników komórek administracyjnych w obrębie C. M. zatrudnia i zwalnia dyrektor administracyjny po zasięgnięciu opinii prorektora ds. C. M”. Mając powyższe na względzie Sąd Rejonowy uznał, że dyrektor administracyjny na podstawie art.31 k.p. miał możliwość wyznaczenia innej osoby, poprzez udzielenie jej pełnomocnictwa, do wykonywania uprawnień z zakresu prawa pracy. W przedmiotowej sprawie rozwiązania umowy dokonała uprawniona na podstawie pełnomocnictwa osoba i tym samym czynność ta była prawidłowa i skuteczna. Na powyższe rozstrzygnięcie powódka wniosła apelację. Wyrokiem z dnia 30 marca 2006r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. zmienił zaskarżony wyrok w całości zasadzając od pozwanego 13.770 zł tytułem odszkodowania. W jego ocenie Sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie prawa materialnego, dochodząc do wniosku, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę nie naruszało przepisów prawa. W ocenie Sądu Okręgowego bezspornym w 3 sprawie było to, iż „inną wyznaczoną do tego osobą" w rozumieniu art. 31 § 1 k.p. na podstawie § 108 ust. 3 Statutu Uniwersytetu (...)był właśnie dyrektor administracyjny. Ponadto statut ten nie pozostawiał wątpliwości co do tego, że uprawnienie do podejmowania czynności z zakresu prawa pracy przekazano wyłącznie dyrektorowi administracyjnemu jednostki, nie przewidując wykonywania powyższych czynności przez inne osoby. W przedmiotowej sprawie wskazanie „innej osoby" na podstawie wart. 31 § 1 k.p. nastąpiło poprzez stosowny zapis w Statucie U(..). Zdaniem Sądu Okręgowego, dyrektor administracyjny nie mógł samodzielnie wyznaczyć do wykonywania tych czynności innej osoby, gdyż nie był pracodawcą w rozumieniu art. 2 k.p. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Okręgowy stwierdził, że zastępca dyrektora administracyjnego U(...), który złożył oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę z powódką nie był osobą właściwie umocowaną do podejmowania tego typu czynności. Tym samym umowa o pracę łącząca strony została rozwiązana z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę, a powódce na podstawie art. 56 k.p. przysługiwało wobec tego roszczenie o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Na powyższe rozstrzygnięcie pozwany wniósł skargę kasacyjną powołując się na naruszenie prawa materialnego: - art. 31 § 1 kodeksu pracy przez dokonanie błędnej jego wykładni, tj. na przyjęciu przez Sąd Okręgowy w B., iż rozwiązanie umowy o pracę z powódką mógł dokonać rektor uczelni lub dyrektor administracyjny jako osoba przez niego wyznaczona. Mając powyższe na uwadze domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy na podstawie art. 39816 k.p.c. poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania ewentualnie. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu lub innemu równorzędnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W myśl art. 3 k.p. pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników, zaś zgodnie z art. 31 § 1 k.p. za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną, czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub 4 organ zarządzający tą jednostką, albo wyznaczona do tego osoba. Podmiot (organ) uprawniony do reprezentowania pracodawcy określają ustawy i przepisy wewnętrzne regulujące ustrój pracodawcy. W niniejszej sprawie tymi przepisami była ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) oraz statut uczelni (Uchwała Nr 68 Senatu Uniwersytetu (...) dnia 14 grudnia 2004r.). Zgodnie z art. 49 powołanej ustawy rektor zarządza działalnością uczelni i reprezentuje ją na zewnątrz. Ponadto jest przełożonym pracowników oraz studentów uczelni. Podejmuje on decyzje dotyczące funkcjonowania uczelni, nie zastrzeżone dla innych organów uczelni lub dyrektora administracyjnego, a w szczególności: - podejmuje decyzje dotyczące mienia i gospodarki uczelni, przekraczające zakres zwykłego zarządu uczelnią, - sprawuje nadzór nad administracją i gospodarką uczelni w zakresie zwykłego zarządu, - wydaje, na wniosek dyrektora administracyjnego, regulamin organizacyjny uczelni, - dba o przestrzeganie prawa oraz bezpieczeństwo i porządek na terenie uczelni. Z kolei w statucie uczelni w § 32 ust 2 rektor został uprawniony do podejmowania czynności prawnych w imieniu Uniwersytetu i składania oświadczeń woli w jego imieniu. Z powyższego wynika, że czynności w sprawach z zakresu prawa pracy należały do rektora jako organu zarządzającego w rozumieniu art. 31 k.p. Niemniej jednak w świetle postanowień statutu w sprawach pracowniczych możliwe było także dokonywanie tych czynności przez inne wyznaczone do tego osoby - zgodnie z § 108 ust 2 dyrektor administracyjny za zgodą rektora mógł zatrudniać i zwalniać kierowników podległych mu komórek oraz zastępców kwestora, ponadto w myśl ust. 3 miał prawo zatrudniać i zwalniać po zasięgnięciu opinii prorektora ds. C. M. kierowników administracyjnych w obrębie C. M. W tym zakresie Sąd Najwyższy podziela stanowisko zajęte przez Sąd drugiej instancji, że zgodnie z art. 31 k.p. organem zarządzającym był rektor, a inną wyznaczoną do tego osobą (miedzy innymi) dyrektor administracyjny. Jednakowoż Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć także kwestię, czy organ zarządzający lub osoba wyznaczona w rozumieniu art. 31 k.p. mogły dokonywać czynności z zakresu prawa pracy poprzez pełnomocnika. Innymi słowy, czy przepisy kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (art. 98 k.c. i następne) naruszają normę prawa pracy wyrażoną w art. 31 k.p., a jeśli nie naruszają, czy mają 5 odpowiednie zastosowanie zgodnie z art. 300 k.p. w sprawach ze stosunku pracy. Istotą problemu w niniejszej sprawie jest to, czy dyrektor administracyjny mógł udzielić dalszego pełnomocnictwa do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy (art. 106 k.c.) swojemu zastępcy. Przechodząc do rozważań nad tym problemem, wymaga podkreślenia to, że w przypadku wątpliwości dotyczących kwestii dokonywania czynności za pracodawcę w rozumieniu art. 3 k.p., orzecznictwo Sądu Najwyższego jest raczej liberalne. Zmierza ono do zachowania stanu faktycznego i prawnego ukształtowanego przez tę czynność. Tytułem przykładu można posłużyć się wyrokiem z dnia 22 lipca 1998 r., I PKN 223/98 (OSNAPiUS 1999, z. 16, poz. 509), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że „jeżeli wynagrodzenie pracownika ustalił nieuprawniony do tego organ, ważność tej czynności zależy od potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została dokonana (art. 103 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Przyjęcie domniemania, że rzekomy pełnomocnik działał zgodnie z wolą osoby uprawnionej, jest dopuszczalne wtedy, gdy taki wniosek da się wyprowadzić z innych ustalonych przez sąd faktów (art. 231 k.p.c.). Ponadto w wyroku z dnia 11 maja 1999 r., I PKN 662/98 (OSNAPiUS 2000, z. 14, poz. 539) Sąd Najwyższy przyjął, że „nie jest nieważne (nieistniejące) rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez podmiot, który po dokonaniu czynności prawnej rozwiązującej stosunek pracy, utracił ze skutkiem wstecznym umocowanie do działania w imieniu pracodawcy, jeżeli w postępowaniu sądowym potwierdził on skuteczność rozwiązania umowy o pracę”. Z kolei w wyroku z dnia 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99 (OSNAPiUS 2000, z. 17, poz. 646) uznano, że „wypowiedzenie umowy o pracę powoduje jej rozwiązanie także wtedy, gdy oświadczenie to złożył niewłaściwy organ osoby prawnej, zwłaszcza jeżeli pracodawca podejmuje później czynności potwierdzające ustanie stosunku pracy." Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie przepisów kodeksu cywilnego należy rozpatrywać pod względem ewentualnej sprzeczności przepisu Kodeksu cywilnego z zasadami prawa pracy. Przez zasady prawa pracy należy rozumieć nie tylko zasady o charakterze podstawowym (art. 10-183 ), ale także reguły stanowiące uogólnione wnioski ze szczegółowych unormowań prawa pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest dużo przykładów stosowania kodeksu cywilnego do stosunków pracy. Wskazać tu należy na art. 481 k.c. przyznający wierzycielowi 6 prawo do odsetek w razie opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego (np. opóźniona zapłata wynagrodzenia przez pracodawcę), czy art. 3581 § 3 k.c., według którego w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Pamiętać należy jednak, że odpowiednie stosowanie przepisu kodeksu cywilnego polega z reguły na jego częściowej modyfikacji, uwzględniającej charakter stosunku pracy oraz regulacje prawa pracy. W niniejszej sprawie dyrektor administracyjny na mocy § 105 statutu uczelni, z upoważnienia rektora, przejął część jego uprawnień w zakresie kierowania administracją i gospodarką uczelni. Ponadto zgodnie z ustępem 2 wymienionego paragrafu realizował swoje uprawnienia przy pomocy czterech zastępców i kwestora. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że w świetle art. 106 k.c. dyrektor administracyjny legitymował się tytułem prawnym do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na swoich zastępców, w celu realizacji, scedowanych przez rektora, uprawnień ze stosunku pracy. Skoro zgodnie z powołanym przepisem prawa cywilnego pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa, to w niniejszym stanie faktycznym dyrektor administracyjny jako „inna osoba upoważniona (art. 31 k.p.)" był uprawniony do przekazania w drodze pełnomocnictwa swoich uprawnień osobie zastępcy, która na mocy statutu uczelni zobowiązana było do wykonywania poleceń dyrektora administracyjnego. Stwierdzić należy, że zastosowanie art. 106 k.c. w związku z art. 300 k.p. było dopuszczalne, skoro realizacja uprawnień dyrektora administracyjnego przez zastępców była usankcjonowana w statucie uczelni. Ponadto takie działanie dyrektora poprzez pełnomocnika nie sprzeciwiało się zasadom prawa pracy, bowiem czynności pełnomocnika zastępcy nie wykraczały poza uprawnienia dyrektora administracyjnego w zakresie prawa pracy i były dodatkowo opiniowane przez prorektora ds. C. M. Pełnomocnik zastępcy dyrektora administracyjnego w niniejszej sprawie dochował wszelkich wymogów prawnych wynikających z ustawy - Kodeks pracy oraz przepisów wewnętrznych regulujących ustrój pracodawcy. 7 Ponadto zostały potwierdzone przez organ zarządzający w postępowaniu sądowym. W przedmiotowym stanie faktycznym stanowisko przeciwne mogłoby prowadzić do sytuacji, w których w razie nieobecności dyrektora administracyjnego (np. z powodu wyjazdu zagranicznego czy choroby) w nadzorowanym przez niego zakresie zamrożony zostałby wszelki ruch kadrowy, co nie wydaje się racjonalne zarówno z punktu widzenia pracodawcy, jak i pracowników. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł jak w sentencji. /tp/