II PK 249/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrudna sytuacja finansowa wydziału uczelni może uzasadniać wypowiedzenie stosunku pracy mianowanemu nauczycielowi akademickiemu, jeśli wybór pracownika nie był dowolny ani dyskryminujący.
Sąd Najwyższy rozpatrzył sprawę pracownicy naukowej zwolnionej z powodu trudnej sytuacji finansowej wydziału. Pracownica kwestionowała zasadność wypowiedzenia, podnosząc m.in. brak konsultacji związkowej. Sąd uznał, że trudna sytuacja finansowa wydziału może być ważną przyczyną wypowiedzenia, a przepisy Kodeksu pracy dotyczące konsultacji związkowej nie mają zastosowania do mianowanych nauczycieli akademickich.
Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pracownicy naukowej, która została zwolniona z pracy z powodu trudnej sytuacji finansowej Wydziału Chemii Politechniki W. Pracownica, mianowana adiunkt, podnosiła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym brak konsultacji związkowej przy wypowiedzeniu. Sąd Okręgowy wcześniej oddalił apelację pracownicy, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji co do zasadności wypowiedzenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 2006 r. oddalił skargę kasacyjną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że trudna sytuacja finansowa wydziału może stanowić ważną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy mianowanemu nauczycielowi akademickiemu, pod warunkiem, że wybór pracownika do zwolnienia nie był dowolny ani dyskryminujący. Sąd Najwyższy podkreślił również, że przepisy Kodeksu pracy dotyczące obowiązku konsultacji związkowej przy wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony nie mają zastosowania do mianowanych nauczycieli akademickich, których stosunki pracy regulowane są przepisami ustawy o szkolnictwie wyższym. Uzasadnienie wskazuje na specyfikę stosunków pracy nauczycieli akademickich i odrębne regulacje zawarte w pragmatykach służbowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, trudna sytuacja finansowa wydziału uczelni może być uznana za ważną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy na czas nieokreślony mianowanemu nauczycielowi akademickiemu, pod warunkiem, że wybór pracownika do zwolnienia nie był dowolny lub dyskryminujący.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że trudności ekonomiczne i finansowe jednostki organizacyjnej uczelni, wymuszające reorganizację i racjonalizację zatrudnienia, mogą stanowić ważną przyczynę wypowiedzenia, o ile wybór pracownika jest obiektywny i nie nosi znamion dyskryminacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Politechnika W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bożena T. | osoba_fizyczna | powódka |
| Politechnika W. | instytucja | pozwana |
| Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w Warszawie | instytucja | uczestnik postępowania |
Przepisy (7)
Główne
u.s.w. art. 93 § 3
Ustawa o szkolnictwie wyższym
Określa możliwość rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim mianowanym z innych ważnych przyczyn niż określone w ust. 1 i 2, na mocy decyzji właściwego organu po uzyskaniu zgody organu kolegialnego.
Pomocnicze
k.p. art. 38
Kodeks pracy
Przepis dotyczący obowiązku konsultacji związkowej przy wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony, który Sąd Najwyższy uznał za niedotyczący mianowanych nauczycieli akademickich.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks pracy
Przepis dotyczący obowiązku rozpoznania zarzutów apelacji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks pracy
Przepis dotyczący rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
u.s.w. art. 124
Ustawa o szkolnictwie wyższym
Ogólne odesłanie do Kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych ustawą.
u.s.w. art. 98
Ustawa o szkolnictwie wyższym
Odesłanie do Kodeksu pracy w zakresie roszczeń z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę z nauczycielem akademickim zatrudnionym na podstawie umowy.
u.s.w. art. 97
Ustawa o szkolnictwie wyższym
Odesłanie do Kodeksu pracy w zakresie roszczeń mianowanego nauczyciela akademickiego z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Trudna sytuacja finansowa wydziału jako ważna przyczyna wypowiedzenia. Niewystarczający dorobek naukowo-dydaktyczny jako kryterium wyboru do zwolnienia. Brak zastosowania art. 38 k.p. (konsultacja związkowa) do mianowanych nauczycieli akademickich. Specyfika stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego i odrębne regulacje.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 124 u.s.w. w zw. z art. 181 k.p. i art. 38 k.p. poprzez brak konsultacji związkowej. Naruszenie art. 93 ust. 3 u.s.w. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie przepisów postępowania (art. 378 § 1 k.p.c. i 382 k.p.c.) poprzez nieuwzględnienie zarzutów apelacji. Zakwestionowanie zaistnienia przypadku „niemożliwości" dalszego zatrudnienia. Brak analizy i pominięcie sprawozdania finansowego uczelni. Brak redukcji zatrudnienia w grupie nauczycieli akademickich. Wykładnia a contrario art. 98 u.s.w. wykluczająca inne reorganizacje niż te uniemożliwiające dalsze zatrudnienie. Ogólnikowość przyczyny „reorganizacja podyktowana trudną sytuacją finansową".
Godne uwagi sformułowania
Trudna sytuacja finansowa wydziału wyższej uczelni może być uznana za ważną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy na czas nieokreślony mianowanemu nauczycielowi akademickiemu [...] jeżeli wybór pracownika do zwolnienia z pracy nie był dowolny lub dyskryminujący. Przepis art. 38 k.p. nie ma zastosowania do mianowanych nauczycieli akademickich. Stosunki pracy nauczycieli akademickich należą do szczególnych stosunków pracy, uregulowanych osobnymi aktami zwanymi pragmatykami służbowymi. Odwołanie się w przepisie do zgody właściwego organu kolegialnego uczelni, zamiast do konsultacji organu związku zawodowego, wiąże się ze specyfiką tych stosunków pracy.
Skład orzekający
Zbigniew Myszka
przewodniczący-sprawozdawca
Zbigniew Hajn
sędzia
Zbigniew Korzeniowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wypowiedzenia stosunku pracy mianowanym nauczycielom akademickim z powodu trudności finansowych uczelni oraz brak obowiązku konsultacji związkowej w takich przypadkach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy zawodowej (mianowani nauczyciele akademiccy) i specyficznych przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa pracy w szkolnictwie wyższym, a mianowicie możliwości zwolnienia nauczyciela akademickiego z przyczyn ekonomicznych oraz kwestii praw związków zawodowych w tym kontekście.
“Czy uczelnia może zwolnić wykładowcę z powodu problemów finansowych? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 14 359,2 PLN
odszkodowanie: 14 359,2 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 60 PLN
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 29 marca 2006 r. II PK 249/05 Trudna sytuacja finansowa wydziału wyższej uczelni może być uznana za ważną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy na czas nie- określony mianowanemu nauczycielowi akademickiemu na mocy decyzji wła- ściwego organu, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w sta- tucie uczelni (art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), jeżeli wybór pracownika do zwolnienia z pracy nie był dowolny lub dyskryminujący. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew Hajn, SA Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy z powództwa Bożeny T. przeciwko Politechnice W. z udziałem Ogólnopolskiego Aka- demickiego Związku Zawodowego w Warszawie o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki i uczestnika postępowania Ogólnopolskiego Akademickie- go Związku Zawodowego w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 26 kwietnia 2005 r. oddalił apelację Bożeny T. i uczestnika postępowania - Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych z dnia 15 grudnia 2004 r., wydanego w sprawie przeciwko Politechnice W. o przywrócenie do pracy, zasądzającego od pozwanej na rzecz powódki kwotę 14.359,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 grudnia 2004 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W sprawie tej usta- 2 lono, że powódka rozpoczęła pracę u strony pozwanej 1 września 1986 r. jako stażysta - mikrobiolog. Z dniem 1 października 1988 r. została mianowana asystentem w Instytucie Chemii Organicznej i Fizycznej na okres do dnia 30 września 1990 r. Następnie praco- wała jako starszy asystent, asystent naukowo-dydaktyczny, a od dnia 1 kwietnia 1997 r. na stanowisku adiunkta na Wydziale Chemii. W ostatnich latach sytuacja finansowa Wy- działu Chemii była trudna, w związku z czym Rada Wydziału Chemicznego w dniu 26 marca 2003 r. postanowiła przeprowadzić reformę poprzez jego unowocześnienie, zwiększenie efektywności kadry naukowo-dydaktycznej i zmianę struktury organizacyj- nej. Jednym ze źródeł finansowania statutowej działalności wydziałów są dotacje przy- znawane przez Komitet Badań Naukowych, których wysokość zależy od dorobku na- ukowo-badawczego danej jednostki mierzonego ilością publikacji, patentów, wdrożeń i wydanych książek. Kierownictwo Wydziału Chemicznego dokonało oceny kadry nauko- wo-dydaktycznej. Wyselekcjonowano 52 osoby, w tym powódkę, których dorobek nauko- wy został uznany za niewystarczający. Pismem z dnia 26 marca 2003 r. Rektor Politech- niki W., po uprzednim uzyskaniu zgody statutowego organu, tj. Rady Wydziału, wypo- wiedział powódce stosunek pracy ze skutkiem na dzień 30 września 2003 r. zachowując sześciomiesięczny okres wypowiedzenia. Powódka należy do Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice W. W tak ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd Okręgowy podzielił stano- wisko Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny prawdziwości przyczyn rozwiązania umowy o pracę wskazanych w wypowiedzeniu, a w konsekwencji w kwestii uznania, że strona pozwana rozwiązując z powódką stosunek pracy nie naruszyła wymogów z art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o szkolnictwie wyższym lub ustawa). Przepis ten wskazuje przyczyny, na podstawie których może być rozwiązany stosunek pracy z nau- czycielem akademickim mianowanym. W ust. 3 stwarza możliwość rozwiązania stosunku pracy z innych ważnych przyczyn niż określone w ust. 1 i 2. Ustawodawca nie nazwał tych przyczyn, ale wskazał, iż muszą być to ważne przyczyny. Reorganizacja Wydziału jako jed- nostki organizacyjnej Uczelni podyktowana trudnościami finansowymi jest niewątpliwie ważną przyczyną. Przyczyna ta - zdaniem Sądu - nie spełnia przesłanek opisanych w ust. 2 pkt 3 omawianej ustawy, gdyż nie znosi i nie zmienia struktury uczelni. Natomiast faktyczne trud- ności ekonomiczne, finansowe i działania podjęte w celu poprawy sytuacji dla każdego pracodawcy są istotne, ponieważ często decydują o bycie danego podmiotu. Sąd Okręgowy podkreślił, że strona pozwana dokładnie określiła sposób i zasady zastosowanej oceny 3 postępowania w zakresie typowania osób, z którymi zamierzano rozwiązać stosunek pracy. Kryterium tym była analiza dorobku naukowo-dydaktycznego pracowników Wy- działu za lata 1998 - 2002. Ocenie tej pozwana poddała wszystkich pracowników, przyj- mując jednakowe zasady wobec ocenianych, brak zatem podstaw do uznania, iż przyjęte zasady oceny nie były obiektywne. Natomiast w kwestii spełnienia formalnych wymogów dokonanego wypowiedzenia stosunku pracy Sąd Okręgowy zajął odmienne stanowisko niż Sąd pierwszej instancji, uznając, że przepis art. 38 k.p. nie ma zastosowania do mianowanych nauczycieli akademic- kich, co wynika to z utrwalonego w orzecznictwie poglądu. Przepis art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym określa, że rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim następuje na mocy decyzji właściwego organu, po uzyskaniu zgody kolegialnego organu wskazanego w statucie uczelni. Odwołanie się do zgody właściwego organu kolegialnego uczelni, a nie do stanowiska organu związku zawodowego, wiąże się ze specyfiką tych sto- sunków pracy. W konsekwencji Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż rozwiązanie z powód- ką stosunku pracy przez stronę pozwaną było prawidłowe i nie naruszało żadnych przepisów prawa, a tym samym roszczenia powódki nie były zasadne. Za zbędne uznał dalsze rozwa- żania w zakresie naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 45 § 2 k.p. W skardze kasacyjnej powódka oraz uczestnik postępowania Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w Warszawie podnieśli zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności: 1) art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 181 k.p. i art. 38 k.p., 2) art. 93 ust. 3 ustawy, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania: art. 378 § 1 k.p.c. i 382 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie i niezbadanie przez Sąd Okręgowy za- rzutów apelacji, do których należały: a) zakwestionowanie zaistnienia przypadku „niemożliwości" dalszego zatrudnienia, skoro w okresie sporu zatrudniono „około 6 pracowników" naukowo-dydaktycznych, b) brak analizy i pominięcie sprawozdania finansowego uczelni i podziału zysku za 2002 r. (dobra ocena sytuacji finansowej uczelni), c) brak redukcji zatrudnienia w grupie nauczycieli akademickich (o kwalifi- kacjach na stanowisko adiunkta), skoro pozwana zatrudniła nowe osoby. Jako oko- liczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali istnienie potrzeby wykładni przepisów art. 124 o szkolnictwie wyższym w związku z art. 181 i 38 k.p., które wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów co do kwestii przysługiwania mianowanemu nauczycielowi akademickiemu należącemu do związku zawodowego gwarancji formalnych wypowiedzenia stosunku pracy w po- 4 staci obowiązku pracodawcy tzw. konsultacji związkowej. Zdaniem skarżących, roz- bieżność ta dotyczy istotnego wymogu formalnego związanego z trybem zwolnienia mianowanego nauczyciela akademickiego i powinna być rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy, przy czym argumentacja zawarta w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 4 grudnia 2003 r., l PKN 114/03, nie wydaje się do końca trafna. Nieuprawniona jest także wykładnia a contrario art. 98 szkolnictwie wyższym, że tylko „rozwiązanie i wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy, które nie dotyczą już każdego innego rozwiązania stosunku pracy”. Tymczasem z tego, że ustawa o szkolnictwie wyższym wskazuje zamknięty katalog przyczyn wypowiedzenia czy rozwiązania stosunku pracy nie można wyprowadzać wniosku, że w stosunku do mianowanych nauczycieli akade- mickich ma miejsce wyłączenie trybu z art. 38 k.p. Wykluczenie obowiązku związko- wej konsultacji pozbawia organizację związkową wiedzy o okolicznościach faktycz- nych i prawnych indywidualnej sprawy pracowniczej dotyczącej członka związku zawodowego. Za obowiązkiem konsultacji przemawiają także argumenty równościo- we, skoro przepis art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym został ulokowany w Roz- dziale 6 - Przepisy wspólne dla pracowników uczelni. Ponadto art. 181 § 1 k.p. sta- nowi, że pracownicy i pracodawcy, w celu reprezentacji i obrony swoich praw i inte- resów, mają prawo tworzyć organizacje i przystępować do tych organizacji. Rozu- mienie zakresu odesłania w art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym do przepisów Kodeksu pracy musi być takie, iż jako przepis wspólny dotyczący wszystkich pra- cowników nie może różnicować gwarancji formalnych pomiędzy mianowanymi nau- czycielami akademickimi a pracownikami niebędącymi nauczycielami akademickimi. Skarżący zwrócili uwagę, że przewidziana w art. 93 ust. 3 ustawy możliwość rozwiąza- nia stosunku pracy z innych przyczyn na mocy decyzji właściwego organu, po uzyskaniu zgody kolegialnego organu wskazanego w statucie uczelni, zamiast opinii organu związku zawodowego, wiąże się ze specyfiką tych stosunków pracy, w których istotne są przede wszystkim oceny dokonywane z punktu widzenia zadań realizowanych przez nauczycieli akademickich w zakresie pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej. Ponadto przedmiotem wypowiedzi związku zawodowego jest społeczno-ekonomiczny kontekst rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim w skali całego zakładu. „Dla związku zawodowego nie może być społeczno-ekonomicznie akceptowalna sytuacja, w której z powodu trudności finansowych wydziału dochodzi do zmarnotrawienia przez uczel- nię środków publicznych na długoletni proces kształcenia kadry i zwolnienia adiunkta 5 będącego czasowo w połowie drogi do osiągnięcia stopnia naukowego doktora habi- litowanego”. Dodatkowo skarżący wskazali, że występuje potrzeba wyjaśnienia „inne ważne przyczyny” użytego w art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, twierdząc, że w kontekście wzmożonej trwałości stosunku pracy z mianowania wykładnia roz- szerzająca tego pojęcia jest niedopuszczalna. Skoro w art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy jedynie zniesienie uczelni lub przekształcenie jej struktury w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie na dotychczas zajmowanym stanowisku może stanowić przyczynę rozwiązania stosunku pracy, to z przepisu tego należy wnioskować a contrario, że każda inna reorganizacja (przekształcenie struktury), która nie czyni dalszego za- trudnienia na dotychczasowym stanowisku niemożliwym, nie może stanowić podsta- wy rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim i nie może być ujmowana w kategoriach „innej ważnej przyczyny". W konsekwencji „reor- ganizacja podyktowana trudną sytuacją finansową" wskazana w rozpoznawanej sprawie jest rażąco ogólnikowa. Ponadto sytuacja finansowa powinna być odnoszo- na ściśle do pracodawcy, którym jest uczelnia, a nie do wydziału, który jest jedynie jej jednostką organizacyjną. Sądy obu instancji „trudnej sytuacji finansowej" nie odniosły do pracodawcy (uczelni), ale do wydziału jako jednostki organizacyjnej, co jest oczy- wistym błędem. Skarżący wskazali, że pojęcie „sytuacji finansowej pracodawcy" po- jawia się w prawie pracy w art. 91 § 1 k.p., ale jako podstawa do zawarcia porozu- mienia o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów prawa pracy określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy, a nie jako podstawa do roz- wiązania przez państwową uczelnię stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim. W takich okolicznościach sprawy skarżący wnieśli o uchylenie zaskar- żonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgo- wemu we Wrocławiu i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut zaniechania konsultacji związkowej wypowiedzenia powódce stosunku pracy nie jest usprawiedliwiony. W tym zakresie skład orzekający podzielił pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2003 r., I PK 114/03 (OSNP 2004 nr 21, poz. 269), że art. 38 k.p. nie ma zastosowania do mianowanych nauczy- cieli akademickich. W uzasadnieniu tego stanowiska wskazano, że stosunki pracy 6 nauczycieli akademickich należą do szczególnych stosunków pracy, uregulowanych osobnymi aktami zwanymi pragmatykami służbowymi. Dla nauczycieli akademickich pragmatyką tą jest ustawa o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 5 k.p., jeżeli sto- sunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu pracy stosuje się jedynie w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami. Także ustawa o szkolnictwie wyższym zawiera odesłanie ogólne w art. 124, według którego w sprawach wynikających ze stosunku pracy pracownika uczelni, nieuregu- lowanych w ustawie, stosuje się Kodeks pracy. Ma ono znaczenie przede wszystkim w stosunku do pracowników uczelni niebędących nauczycielami akademickimi, któ- rych stosunek pracy został fragmentarycznie uregulowany w ustawie o szkolnictwie wyższym. W stosunku do nauczycieli akademickich w ustawie zostały zamieszczone dwa odesłania. Pierwsze, zawarte w art. 98 ustawy dotyczy nauczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie umowy o pracę i przewiduje, że rozwiązanie oraz wyga- śnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach okre- ślonych w Kodeksie pracy, a zatem tej kategorii nauczycieli dotyczy bez wątpienia obowiązek związkowej konsultacji wypowiadania umów o pracę (art. 38 k.p.). Nato- miast odesłanie dotyczące mianowanych nauczycieli akademickich, zawarte w art. 97 ustawy, według którego w zakresie roszczeń mianowanego nauczyciela akade- mickiego z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy za wypowiedzeniem stosuje się odpowiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, oddziału 4 Kodeksu pracy, a w przypadku rozwiązania z takim nauczycielem stosun- ku pracy bez wypowiedzenia lub stwierdzenia jego wygaśnięcia - stosuje się odpo- wiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, oddziału 6 Kodeksu pracy, zostało przedmiotowo zawężone. Skoro ustawodawca wyraźnie i bardzo precyzyjnie wskazał w art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym na zespół przepisów Kodeksu pracy, które - we wskazanym zakresie - mają być odpowiednio stosowane, to gramatyczne rozu- mienie tego odesłania nie obejmuje odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu pracy o współdziałaniu ze związkami zawodowymi przy wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony. Następnie Sąd Najwyższy uznał, że powyższa analiza nie wyklucza całkowicie możliwości stosowania w zakresie wypowiadania mianowanym nauczycielom aka- demickim przepisu art. 38 k.p., a to z uwagi na generalne odesłanie do przepisów Kodeksu pracy zawarte w art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym, który odsyła do 7 Kodeksu pracy w sprawach wynikających ze stosunku pracy pracownika uczelni, nieuregulowanych w ustawie. W związku z tym rozważył, czy regulacja ustania sto- sunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego w ustawie o szkolnictwie wyższym ma charakter regulacji zupełnej, czy też jest to regulacja niepełna. Ustawa o szkolnictwie wyższym zawiera rozdział 2 pod tytułem powstanie i ustanie stosunku pracy nauczycieli akademickich. W zakresie ustania stosunku pracy ustawa uregulo- wała sposoby rozwiązania stosunku pracy przez nauczycieli akademickich oraz przez uczelnię, przyczyny, w razie zaistnienia których uczelnia może rozwiązać sto- sunek pracy, a ponadto przypadki wygaśnięcia stosunku pracy z mocy prawa (art. 93-96). Mając na uwadze zakres tej regulacji oraz uwzględniając fakt, że ustawo- dawca w jej ramach odsyła do Kodeksu pracy w zakresie ściśle określonym w art. 96-98, Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że regulacja ta ma charakter regulacji pełnej, która nie przewiduje postępowania konsultacyjnego z zakładową organizacją związkową na zasadach określonych w art. 38 k.p. przy rozwiązywaniu stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim. Obowiązek współdziałania z zakładową organizacją związkową nie wynika także z przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Przepis art. 30 ust. 21 tej ustawy ogra- nicza bowiem obowiązek konsultacji do indywidualnych spraw ze stosunku pracy, „w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakła- dową organizacją związkową". Obowiązku współdziałania się nie domniemywa. Obowiązek współdziałania przewidziany art. 38 k.p. dotyczy tylko umów o pracę za- wartych na czas nieokreślony, nie dotyczy on natomiast innych podstaw nawiązania stosunku pracy. Do przepisów Kodeksu pracy wyraźnie odsyła np. art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), a do art. 38 k.p. - art. 10 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych oraz art. 13 ust. 4 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W konsekwencji samo ogólne odesłanie do przepisów Kodeksu pracy nie obejmuje odesłania do jego art. 38 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., I PK 84/03). Wnioski wypływające z analizy językowo-logicznej znajdują potwierdzenie w wykładni funkcjonalnej. Przewidziany art. 38 k.p. udział związków zawodowych w wypowiadaniu umów o pracę wiąże się z konstrukcją wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w Kodeksie pracy. Konstrukcja ta nie opiera się na 8 katalogu przyczyn, których zajście jedynie czyni wypowiedzenie dopuszczalnym, lecz na klauzuli generalnej uzasadnionego wypowiedzenia. Jej koniecznym elementem składowym jest uprzednia, obowiązkowa konsultacja zamierzonego wypowiedzenia umowy ze związkami zawodowymi. Natomiast rozwiązanie stosunku pracy z miano- wanym nauczycielem akademickim następuje w razie zaistnienia przyczyn wymie- nionych w ustawie o szkolnictwie wyższym. Ponadto w przypadku określonym w art. 93 ust. 3 ustawy, który dopuszcza rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem aka- demickim mianowanym na czas nieokreślony z innych ważnych przyczyn z końcem roku akademickiego, rozwiązanie za 6-miesięcznym wypowiedzeniem następuje na mocy decyzji właściwego organu, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskaza- nego w statucie uczelni. Odwołanie się w przepisie do zgody właściwego organu ko- legialnego uczelni, zamiast do konsultacji organu związku zawodowego, wiąże się ze specyfiką tych stosunków pracy, w których istotne są przede wszystkim oceny doko- nywane przez kompetentne organy uczelni z punktu widzenia podstawowych zadań realizowanych przez nauczycieli akademickich w zakresie pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej. Tak też było w rozpoznawanej sprawie, w której Rada Wydziału Chemicznego oceniała dorobek naukowo-dydaktyczny mianowanych nauczycieli akademickich, uznając dorobek naukowy 52 pracowników za „niewystarczający”. Uznanie tak doko- nanej oceny za kryterium doboru pracowników do zwolnienia z pracy wskutek reor- ganizacji podyktowanej trudną sytuacją finansową Wydziału Chemicznego nie było dowolne, nie nasuwało zastrzeżeń i nie dyskryminowało powódki, która przy tym w skardze kasacyjnej nie postawiła tego rodzaju zarzutów. Wprawdzie pracodawcą powódki była uczelnia wyższa, to jednak trzeba zwa- żyć, że stanowiska nauczycieli akademickich funkcjonują w konkretnych jednostkach organizacyjnych szkoły wyższej (w wydziałach lub inaczej nazwanych podstawowych strukturach organizacyjnych uczelni), które zgodnie ze statutem pozwanej Politech- niki samodzielnie organizują działalność dydaktyczną, naukową i techniczną, dyspo- nując przydzielonym im mieniem oraz środkami finansowymi. Zła sytuacja finansowa Wydziału Chemicznego, któremu brakowało nawet na wynagrodzenia dla pracowni- ków, rósł jego deficyt i malały otrzymywane fundusze, wymuszała podjęcie działań zmierzających do jej uzdrowienia, co przełożyło się między innymi na zwolnienia niektórych pracowników, w tym powódki, których rozwój i dorobek naukowy zostały ocenione jako niezadowalające. Oceniona przez skarżących jako „dobra” sytuacja 9 finansowa całej pozwanej uczelni nie usprawiedliwia funkcjonowania w jej struktu- rach lub nieograniczonego dotowania w dużej mierze samodzielnych jednostek or- ganizacyjnych, które tak jak w rozpoznawanej sprawie Wydział Chemiczny, zostały dotknięte wyraźnym kryzysem ekonomicznym wymuszającym niezbędną reorganiza- cję i racjonalizację zatrudnienia w celu uzdrowienia podstaw jego funkcjonowania. Wszystko to oznacza, że trudna (zła) sytuacja finansowa określonego wydziału wyż- szej uczelni może być uznana za ważną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy na czas nieokreślony mianowanemu nauczycielowi akademickiemu na mocy decyzji właściwego organu, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wska- zanego w statucie uczelni (art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym), jeżeli wy- bór pracownika do zwolnienia z pracy nie był dowolny lub dyskryminujący, a takich zarzutów nie było w skardze kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI