II PK 247/12

Sąd Najwyższy2013-05-09
SAOSPracystosunki pracyWysokanajwyższy
odszkodowanieporozumienieZFŚSpożyczkaSąd Najwyższyskarga kasacyjnaprawo pracy

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w sprawie o zapłatę odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania z powodu niejasności w interpretacji postanowień porozumienia dotyczących spłaty pożyczki z ZFŚS.

Powód domagał się zapłaty odszkodowania od byłego pracodawcy na podstawie porozumienia rozwiązującego umowę o pracę. Sąd Okręgowy zasądził część dochodzonej kwoty, opierając się na interpretacji § 7 i § 8 porozumienia, które miały zobowiązywać pracodawcę do przejęcia zobowiązań z ZFŚS i wypłaty odszkodowania w przypadku niewywiązania się. Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok, uznając § 7 za niejasny i wymagający ponownej interpretacji w kontekście umowy pożyczki i przepisów o ZFŚS, a także kwestionując kwalifikację prawną zobowiązania jako kary umownej.

Sprawa dotyczyła roszczenia powoda A.N. o zapłatę odszkodowania od byłego pracodawcy, X. S.A., na podstawie porozumienia rozwiązującego umowę o pracę. Sąd Okręgowy, zmieniając wyrok Sądu Rejonowego, zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 36.384,40 zł, uznając, że pozwana nie wywiązała się z § 7 porozumienia, który zobowiązywał ją do rozliczenia powoda z zobowiązań wobec Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) i przejęcia tych zobowiązań. Sąd Okręgowy uznał, że w przypadku niewywiązania się z tego obowiązku, zastosowanie ma § 8 porozumienia, przewidujący wypłatę pełnego odszkodowania. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że postanowienie § 7 porozumienia jest niejasne i wymaga szczegółowej wykładni, uwzględniającej umowę pożyczki z ZFŚS oraz przepisy ustawy o ZFŚS. Kwestionowano również możliwość ważnego zastrzeżenia w prawie pracy kary umownej na wypadek naruszenia zobowiązania pieniężnego, co było kluczowym zarzutem skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy podkreślił, że postanowienia dotyczące zobowiązań z ZFŚS, w tym pożyczek, muszą być zgodne z przepisami ustawy o ZFŚS i zasadami współżycia społecznego, a przejęcie przez pracodawcę niespłaconych rat pożyczki przez pracownika, który otrzymał wysokie odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy, mogło być uznane za nieważne. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd Najwyższy uznał, że postanowienia umowy rozwiązującej stosunek pracy, które zobowiązywały pracodawcę do zapłaty „odszkodowania” za niespłacone raty pożyczki mieszkaniowej z ZFŚS, są nieważne z mocy prawa, gdyż sprzeciwiają się naturze umowy pożyczki, przepisom ustawy o ZFŚS oraz zasadom współżycia społecznego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że zobowiązania z ZFŚS są ściśle reglamentowane przez ustawę, a przejęcie przez pracodawcę niespłaconych rat pożyczki przez pracownika, który otrzymał wysokie odszkodowanie, jest sprzeczne z naturą umowy pożyczki i zasadami współżycia społecznego. Kwestionowano również możliwość ważnego zastrzeżenia kary umownej na wypadek naruszenia zobowiązania pieniężnego w prawie pracy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

NazwaTypRola
A. N.osoba_fizycznapowód
X. S.A.spółkapozwana

Przepisy (13)

Główne

k.p. art. 300

Kodeks pracy

Nakazuje stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy, kluczowy dla zastosowania art. 483 k.c. w prawie pracy.

Pomocnicze

k.c. art. 65

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli, kluczowy dla interpretacji § 7 i § 8 porozumienia.

k.c. art. 483 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy kary umownej, kluczowy dla oceny, czy postanowienia porozumienia stanowiły karę umowną.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy nieważności czynności prawnej, zastosowany do oceny ważności postanowień porozumienia.

k.c. art. 353 § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy zasady swobody umów, zastosowany do oceny dopuszczalności uzgodnień między stronami.

u.z.f.ś.s. art. 8 § ust. 1

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Reguluje zasady przyznawania ulgowych usług i świadczeń z ZFŚS, istotny dla oceny legalności przejęcia zobowiązań z ZFŚS.

u.z.f.ś.s. art. 8 § ust. 2

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Wymaga reglamentacji zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń finansowanych z ZFŚS.

u.z.f.ś.s. art. 8 § ust. 3

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Przewiduje zwrot środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy o ZFŚS.

u.z.f.ś.s. art. 10

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Określa status kierownika zakładu pracy jako administratora środków ZFŚS.

k.p.c. art. 398 § 15

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 322

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy miarkowania odszkodowania, przywołany przez Sąd Okręgowy.

k.p. art. 8

Kodeks pracy

Dotyczy nadużycia prawa, zastosowany do oceny ważności postanowień porozumienia.

k.p. art. 30 § § 1 pkt 8

Kodeks pracy

Dotyczy rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niejasność i nieprecyzyjność § 7 porozumienia. Niezgodność postanowień dotyczących ZFŚS z ustawą o ZFŚS i zasadami współżycia społecznego. Brak możliwości ważnego zastrzeżenia kary umownej na wypadek naruszenia zobowiązania pieniężnego w prawie pracy. Umowa pożyczki z ZFŚS wymagała formy pisemnej do zmiany warunków, a powód nie uzyskał takiej akceptacji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Sądu Okręgowego o 'literalnej czytelności i oczywistości' § 7 porozumienia. Kwalifikacja zobowiązania jako odszkodowania 'sui generis' za naruszenie gwarancji zatrudnienia, a nie kary umownej. Argumentacja powoda o obowiązku pracodawcy do spłaty pożyczki i zastosowaniu § 8 porozumienia.

Godne uwagi sformułowania

niejasna, wręcz enigmatyczna treść nie można legalnie lub skutecznie przejąć od powoda długu w postaci niespłaconych rat pożyczki mieszkaniowej sprzeciwiały się naturze umowy pożyczki oraz przepisom ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nazwanym i nienazwanym zasadom współżycia społecznego

Skład orzekający

Zbigniew Korzeniowski

przewodniczący

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja postanowień porozumień rozwiązujących umowę o pracę, zasady dotyczące ZFŚS, dopuszczalność kar umownych w prawie pracy, wykładnia umów w kontekście przepisów szczególnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji porozumienia rozwiązującego umowę o pracę i zobowiązań z ZFŚS. Sąd Najwyższy jedynie incydentalnie odniósł się do kwestii kar umownych w prawie pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy wysokich kwot odszkodowania i niejasnych zapisów w porozumieniu o pracę, co jest interesujące dla prawników pracy. Dodatkowo porusza kwestię ZFŚS i potencjalnych nadużyć.

Czy pracodawca może przejąć dług pracownika z ZFŚS? Sąd Najwyższy uchyla wyrok w sprawie o wysokie odszkodowanie.

Dane finansowe

WPS: 50 000 PLN

odszkodowanie: 36 384,4 PLN

inne: 852 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt II PK 247/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w sprawie z powództwa A. N. przeciwko X. S.A. z siedzibą w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 maja 2013 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 lutego 2012 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy Wydział Pracy wyrokiem z dnia 24 lutego 2012 r., po rozpoznaniu apelacji powoda A. N. od wyroku Sądu Rejonowego Wydział Pracy z 2 dnia 28 października 2011 r. oddalającego powództwo o zapłatę przeciwko X. S.A. z siedzibą w P., zmienił ten wyrok: w jego punkcie I w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 36.384,40 zł (pkt 1a wyroku); w jego punkcie II i III w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda 852 zł; a w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 1b wyroku), a także stosunkowo rozdzielił koszty postępowania apelacyjnego i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 450 zł (pkt 2 wyroku). W sprawie tej ustalono, że powód był zatrudniony w pozwanej spółce od 16 września 2000 r. do 20 sierpnia 2009 r., ostatnio na stanowisku drektora departamentu kadr i administracji. W dniu 3 kwietnia 2006 r. strony zawarły umowę pożyczki, w której „pozwana udzieliła” powodowi w wysokości 25.000 zł ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, z przeznaczeniem na kupno mieszkania. Według postanowień tej umowy, pożyczka miała być spłacana przez 8 lat w ratach, które miały być potrącane z wynagrodzenia. Powód spłacał raty pożyczki w okresie od września 2009 r. do października 2010 r. W dniu 19 sierpnia 2009 r. strony zawarły porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę, którego celem było zakończenie stosunku pracy powoda z dniem 20 sierpnia 2009 r. oraz ustalenie zasad rozliczenia należności stron (§ 1 porozumienia). W jego § 5 przewidziano świadczenia, jakie zostaną wypłacone powodowi z tytułu rozwiązania umowy o pracę, obejmujące odszkodowanie z tytułu naruszenia gwarancji zatrudnienia przysługujące mu na podstawie porozumienia zbiorowego z dnia 18 grudnia 2002 r. w wysokości 389.832,48 zł, a ponadto odrębne odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę w wysokości 259.888,32 zł. Natomiast w § 7 porozumienia uzgodniono, że „w dniu rozwiązania umowy o pracę pracodawca rozliczy pracownika z zobowiązań wynikających z funduszu świadczeń socjalnych i przejmie na siebie zobowiązania z tego tytułu, jeśli takowe będą istniały”. W § 8 ust. 1 porozumienia ustalono, że „w przypadku niewywiązywania się z zobowiązań wynikających z porozumienia, pracodawca wypłaci pracownikowi pełne odszkodowanie przewidziane Porozumieniem Społecznym z dnia 18 grudnia 2002 r. wraz z późniejszymi zmianami, tj. wypłaci kwotę równą wynagrodzeniu należnemu do dnia 18 grudnia 2018 r.”. 3 Po ustaniu zatrudnienia powód wystąpił „z pytaniem czy pozwana wyraziła zgodę na spłatę zaciągniętej przez niego pożyczki mieszkaniowej i uzyskał informację, że takiej zgody ze strony pracodawcy nie ma”. Pełniąca obowiązki dyrektora strony pozwanej wyraziła również „opinię, iż postanowienia porozumienia powinny być realizowane w odniesieniu do zaciągniętej przez powoda pożyczki”. Pismem z 8 września 2009 r. powód poinformował prezesa zarządu pozwanej, że chciałby spłacać raty pożyczki „na dotychczasowych warunkach”, ale po rozwiązaniu umowy o pracę powód nie spłacał rat pożyczki przez „około 3 miesiące”. Następnie podjął się spłat pozostałej kwoty pożyczki dopiero po uzyskaniu wiadomości, że pozwana poinformowała „jego żyrantów o nieuregulowaniu przez niego należności wynikających z pożyczki i konieczności ściągania od nich zaległych rat”. Także „w piśmie z dnia 26 stycznia 2010 r. do Głównej Komisji Socjalnej” powód wnosił o zgodę na spłatę pożyczki mieszkaniowej „na dotychczasowych zasadach”. Jednocześnie zadeklarował natychmiastową spłatę kwoty 804 zł oraz dalszą spłatę zaległych rat „zgodnie z harmonogramem od 31 stycznia 2010 r.”. Pozwana pismem z 23 lutego 2011 r. wezwała go do uregulowania należności z tytułu udzielonej mu pożyczki w pozostałej do zapłaty kwocie 11.814 zł, informując o ostatniej wpłacie z dnia 11 października 2010 r. „W związku z podjęciem przez zarząd pozwanej uchwały z dnia 5 lipca 2011 r. o umorzeniu pożyczki udzielonej powodowi z ZFŚS pozwana przelała pozostałą do spłaty kwotę”. Powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ponadto sygnalizował, że „w przyszłości zamierza domagać się zapłaty reszty kwoty 2.425.624,32 zł stanowiącej równowartość 112 miesięcznych wynagrodzeń powoda”. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy oddalił powództwo ze względu na brak podstaw do uznania odpowiedzialności pozwanej z tytułu zaniechania rozliczenia się przez powoda z zobowiązań zawartych w umowie pożyczki mieszkaniowej. Zobowiązanie pieniężne strony pozwanej do rozliczenia zobowiązań powoda wynikających z umowy pożyczki (§ 7 porozumienia 4 rozwiązującego umowę o pracę) i spłaty za powoda rat pożyczki „niewymagalnych na dzień rozwiązania stosunku pracy” można było, według tego Sądu, rozpatrywać jedynie w kontekście kary umownej przewidzianej w art. 483 k.c., która jednak ma zastosowanie do świadczeń niepieniężnych. Z tego punktu widzenia błędne i bezpodstawne było twierdzenie powoda, że sankcja z § 8 porozumienia rozwiązującego stosunek pracy obejmowała zobowiązanie pozwanej z § 7, ponieważ sprzeciwiałby się to właściwościom (naturze) stosunku prawnego, ustawie i zasadom współżycia społecznego (art. 3531 k.c.), co „powoduje ich nieważność” (art. 58 k.c.). W tym kontekście Sąd Rejonowy wskazał, że „wskutek niewykonania zobowiązania na kwotę ok. 11.814 zł pozwana zmuszona byłaby do zapłaty na rzecz powoda kwoty 2.425.624,32 zł, a zatem ponad dwustukrotnie przewyższającej wysokość zobowiązania, co godziłoby w instytucję odszkodowania, którego celem jest zrekompensowanie dłużnikowi wysokości poniesionej szkody”, co sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego (zasadzie słusznej rekompensaty z tytułu niewykonania zobowiązania) i nie podlega ochronie. Natomiast Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Rejonowego co do „bezzasadności większej części roszczenia powoda, chociaż nie ze wszystkimi poglądami prawnymi Sądu I instancji można się zgodzić”, co wymagało częściowego uwzględnienia apelacji powoda. W ocenie Sądu Okręgowego, wykładnia literalna zobowiązania pozwanej z § 7 „jest czytelna i oczywista. Pozwana zobowiązała się w nim do zwolnienia powoda z zobowiązań wynikających wobec ZFSS i przejęcia tych zobowiązań na siebie. Dalsze działania pozwanej (wezwanie do zapłaty i jego realizacja przez powoda) wskazują, że nie wywiązała się z tego obowiązku”. Jednocześnie strony w żadnym miejscu porozumienia nie wskazały, jakoby konsekwencje określone w jego § 8 nie miały zastosowania w razie naruszenia przez pozwaną obowiązków wynikających z § 7. Dlatego w sprawie ma zastosowanie § 8 porozumienia, w którym strony uzgodniły, że „pracodawca zobowiązuje się, że w przypadku niewywiązywania się z zobowiązań wynikających z porozumienia, wypłaci pracownikowi pełne odszkodowanie przewidziane Porozumieniem Społecznym z dnia 18 grudnia 5 2002 r. (…), tj. wypłaci kwotę równa wynagrodzeniu należnemu do dnia 18 grudnia 2018 roku”. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, z „kontekstu sytuacyjnego podpisania porozumienia” wynika, że strony zastrzegły, „iż odszkodowanie, a nie kara umowna, należne będzie powodowi w przypadku niewywiązania się przez pozwaną ze zobowiązań nałożonych Porozumieniem (§ 8)”. Nie było to zastrzeżeniem kary umownej, gdyż „uzgodniona między stronami odpowiedzialność ma charakter gwarancyjny”, zważywszy że „za dość częstą w stosunkach pracowniczych, uznać należy sytuację, iż jedno świadczenie umownie zastępuje się innym, z tym zastrzeżeniem, że niewywiązanie się zobowiązanego z terminowego świadczenia, powoduje niejako powrót do sytuacji wyjściowej tj. konieczności realizacji pierwotnego zobowiązania. Pozwana przyjęła na siebie obowiązek zapłaty określonego odszkodowania także w razie nieprzyjęcia zobowiązań powoda wobec ZFSS”. Nie ma zatem przeszkód, aby w ramach swobody kontraktowej strony mogły uzgodnić „podobną odpowiedzialność o charakterze gwarancyjnym”. W konsekwencji, „odwołanie się przez Sąd Rejonowy do przepisów o karze umownej i przyjęcie wynikających z tego konsekwencji stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego”. Równocześnie Sąd drugie instancji przyjął, że uznanie odszkodowania za usprawiedliwione co do zasady, nie wyklucza możliwości jego miarkowania przez Sąd (art. 322 k.p.c.). W stosunku do całości zobowiązań wobec powoda wynikających z porozumienia, „uchybienie pozwanej było niewielkie”, skoro „odszkodowanie w wysokości 2.425.624,32 zł byłoby nadmierne jako 244 razy przewyższające wartość zobowiązania powoda wobec SFSS”, a niespłacone raty pożyczki w kwocie 9.932 zł stanowią zaledwie 1,5% „całości zobowiązań pozwanego wynikających z porozumienia”. Dlatego Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w pkt I i zasadził od pozwanej spółki na rzecz powoda kwotę 36.384,40 zł, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: 1/ art. 65 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 483 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie oraz błędne przyjęcie, że w § 8 porozumienia strony nie przewidziały kary umownej za naruszenie wynikających z 6 niego zobowiązań, 2/ art. 483 § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że strony mogły „w sposób ważny zastrzec obowiązek zapłaty przez pracodawcę określonej sumy w przypadku naruszenia zobowiązania pieniężnego”; 3/ art. 3531 k.c. w związku z art. 483 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że strony mogły „w sposób ważny zastrzec obowiązek zapłaty przez pracodawcę określonej sumy w przypadku naruszenia zobowiązania pieniężnego”; 4/ art. 65 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie oraz błędne przyjęcie, że zgodnie z § 7 porozumienia skarżąca zobowiązana była do spłaty pożyczki zaciągniętej przez powoda z ZFSS. Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania jest istotne zagadnienie prawne, „czy pracodawca i pracownik mogą w sposób ważny zobowiązać pracodawcą w umowie o pracę (lub porozumieniu rozwiązującym umowę o pracą) do zapłaty ściśle określonej sumy w przypadku naruszenia przez pracodawcą zobowiązania pieniężnego, czy też należy uznać, że takie zobowiązanie jest nieważne ze wzglądu na treść art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 58 § 1 KC w zw. z art. 300 Kodeksu pracy?”. W ocenie skarżącej, odpowiedź na to pytanie powinna być negatywna, ponieważ na gruncie prawa cywilnego nie budzi żadnych wątpliwości, że kara umowna może zostać skutecznie zastrzeżona w umowie wyłącznie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Brak argumentów pozwalających odmiennie traktować karę umowną w obrębie prawa pracy oraz prawa cywilnego, a obowiązek stosowania art. 483 § 1 k.c. w indywidualnym prawie pracy wynika z art. 300 k.p. Oznacza to, że także w stosunkach pracy kara umowna może zostać ważnie zastrzeżona jedynie w przypadku naruszenia zobowiązania niepieniężnego, a w § 8 porozumienia strony przewidziały wprost, że w przypadku naruszenia jego postanowień, pracodawca wypłaci pracownikowi „kwotę równą wynagrodzeniu należnemu do dnia 18 grudnia 2018 r., operując językiem niemal identycznym do użytego w art. 483 § 1 k.c. o karze umownej, a odesłanie do Porozumienia Społecznego z dnia 18 grudnia 2002 r., służyło jedynie określeniu wysokości kary umownej”. 7 Ponadto, zgodnym zamiarem i celem stron porozumienia rozwiązującego stosunek pracy było to, aby „po jego zawarciu umowa pożyczki z dnia 3 kwietnia 2006 r. pozostała w formie niezmienionej, a obowiązki skarżącej zdefiniowane w § 7 porozumienia nie odnosiły się do umowy pożyczki, którą powód miał dalej spłacać. W konsekwencji skarżąca nie była zobowiązana do umorzenia pożyczki. Takie rozumienie tego przepisu powód potwierdzał swoim zachowaniem wielokrotnie, ponieważ już w pozwie wskazał, że spłacał pożyczkę samodzielnie ponad rok od zawarcia porozumienia, a od dnia podpisania porozumienia do dnia wytoczenia pozwu nigdy nie wezwał skarżącej do umorzenia pożyczki. Przeciwnie, w piśmie z dnia 8 września 2009 r. potwierdził, że uznawał umowę pożyczki za obowiązującą, a w związku z tym skierował do skarżącej ofertę zmiany umowy pożyczki, w wyniku której pozwolono mu na spłatę pożyczki zgodnie z dotychczasowymi zasadami, której „nie postawiono w stan natychmiastowej wymagalności)”. W konsekwencji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji, a także zasądzenie od powoda na rzecz skarżącej kosztów procesu za wszystkie instancje, a w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę powód wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona tylko ze względu na zarzuty naruszenia art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. w odniesieniu do spornych postanowień porozumienia rozwiązującego umowy o pracę w trybie art. 30 § 1 pkt 8 1 k.p. Natomiast krytycznej oceny wymagają inne zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące nieważności zastrzeżenia w indywidualnych stosunkach pracy sui generis odszkodowań, które skarżący dowolnie kwalifikuje jako „kary umowne” na wypadek naruszenia przez pracodawcę pracowniczych gwarancji terminowego zatrudnienia lub „ekwiwalentnych” tym gwarancjom zobowiązań pieniężnych, które zostały objęte podstawową treścią skargi kasacyjnej oraz sformułowanymi zagadnieniami prawnymi. W ocenie Sądu Najwyższego, ten zakres skargi kasacyjnej wymagałby uznania, że strony uzgodniły karę umowną na wypadek naruszenia § 7 porozumienia rozwiązującego stosunek pracy. Tymczasem porozumienie rozwiązujące stosunek pracy nie zastrzegało kar umownych, ale uzgodnienie niższych odszkodowań za naruszenie gwarancji pracowniczego zatrudnienia (§ 5 porozumienia rozwiązującego stosunek pracy), pod rygorem zapłaty „pełnego odszkodowania w wysokości wynagrodzenia należnego do 18 grudnia 2018 r.” (§ 8). Sporny § 7 tego porozumienia ma niejasną, wręcz enigmatyczną treść, którą Sąd drugiej instancji bezpodstawnie i bezzasadnie uznał za „literalnie czytelną i oczywistą”. Tymczasem w paragrafie tym ustalono, że „w dniu rozwiązania umowy o pracę pracodawca rozliczy pracownika ze zobowiązań wynikających z funduszu świadczeń socjalnych i przejmie na siebie zobowiązania z tego tytułu, jeżeli takowe będą istniały”. Wykładnia tych niejasnych i nieprecyzyjnych sformułowań wymaga koniecznego uwzględnienia postanowień konkretnej umowy pożyczki mieszkaniowej z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz restrykcyjnych przepisów ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 592 ze zm.). Już z treści umowy pożyczki „na kupno mieszkania” ze środków zakładowego funduszu socjalnego, którą powód zawarł z pracodawcą, (którego kierownik ma wyłącznie status „administratora” środków tego funduszu - art. 10 tej ustawy), wynika, że „z chwilą rozwiązania stosunku pracy, niespłacona kwota pożyczki podlega natychmiastowej spłacie” (§ 7 tej umowy), a zmiana warunków tej umowy wymagała „formy pisemnej pod rygorem nieważności” (§ 9). Wprawdzie powód kierował do pozwanego oferty zmiany umowy pożyczki, ale bez ich pisemnej akceptacji przez kontrahenta umowy pożyczki (fundusz administrowany przez kierownika zakładu pracy), która była 9 wymagana pod rygorem nieważności, kontrowersyjne byłoby uznanie, że podejmowane przez powoda oferty zmiany umowy pożyczki mogły wywołać ważny skutek prawny w postaci skutecznej zmiany cywilnoprawnej umowy pożyczki, którą zawarł z administratorem środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, wedle przytoczonego wyżej spornego postanowienia umowy prawa pracy rozwiązującej stosunek pracy (§ 7). Przeciwnie, podejmowane przez powoda próby doprowadzenia do zmiany umowy pożyczki, które wymagały zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, nie doprowadziły do skutecznej zmiany § 7 umowy pożyczki, który przewidywał, że „z chwilą rozwiązania stosunku pracy, niespłacona kwota pożyczki podlega natychmiastowej spłacie”. Co najwyżej pozostałe do spłaty raty pożyczki mogły być za dorozumianą zgodę pracodawcy regulowane przez powoda według „dotychczasowego harmonogramu”. W takich okolicznościach sprawy Sąd Najwyższy jedynie incydentalnie ocenił twierdzenia i sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne, „czy pracodawca i pracownik mogą w sposób ważny zobowiązać pracodawcę w umowie o pracę (lub porozumieniu rozwiązującym umową o pracą) do zapłaty ściśle określonej sumy w przypadku naruszenia przez pracodawcą zobowiązania pieniężnego, czy też należy uznać, że takie zobowiązanie jest nieważne ze wzglądu na treść art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 58 § 1 KC w zw. z art. 300 Kodeksu pracy?”. W prawie pracy, w zbiorowych oraz indywidualnych stosunkach pracy dopuszczalne jest uzgodnienie - nienazywanego karą umowną - odszkodowania „sui generis” za niedotrzymanie „niepieniężnych” gwarancji zapewnienia uprawnionym pracownikom zatrudnienia przez czas określony w zbiorowej umowie prawa pracy, które nie wymaga wykazania przesłanek odpowiedzialności „odszkodowawczej”, w szczególności wykazania poniesionej przez pracownika szkody ani jej wysokości. Dlatego potencjalnie możliwe, (stosownie do reguły wykładni a maiori ad minus) indywidualne uzgodnienie niższych, (choć nadal primae facie nadal „nadmiernie sowitych” tego typu odszkodowań „z tytułu naruszenia gwarancji zatrudnienia”, które powód uzyskał w łącznej kwocie około 650 tys. zł), pod rygorem zapłaty „pełnego odszkodowania” w kwocie równej „wynagrodzeniu należnemu do dnia 18 grudnia 2018 roku” (§ 8 10 umowy, tj. potencjalnie około 2,5 mln zł) - w przypadku niewywiązywania się z takich kontrowersyjnych zobowiązań. W ocenie Sądu Najwyższego, w żadnym razie nie powinny korzystać z ochrony prawa pracy (art. 8 k.p.) nieważne z mocy samego prawa te postanowienia umowy rozwiązującej stosunek pracy za porozumieniem stron, które zobowiązywały pracodawcę do zapłaty „odszkodowania”, w tym w wysokości 112 miesięcznych wynagrodzeń powoda (potencjalnie łącznie ponad 2,4 mln zł), za niespłacone przezeń raty pożyczki mieszkaniowej z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, gdyż takie uzgodnienia sprzeciwiały się naturze umowy pożyczki oraz przepisom ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 592 ze zm.), a także nazwanym i nienazwanym zasadom współżycia społecznego (art. 58 § 2 i 3 k.c. oraz art. 3531 in fine k.c. w związku z art. 300 k.p.). W szczególności już z tego względu, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu świadczeń socjalnych są restrykcyjnie uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu (art. 8 ust. 1 ustawy o zfśs), a zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z tego funduszu muszą być ściśle i weryfikowalnie reglamentowane w odpowiednim regulaminie (art. 8 ust. 2), pod rygorem zwrotu funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami tej ustawy (art. 8 ust. 3), kierownik zakładu pracy jako administrator środków tego funduszu (art. 10 tej ustawy) nie mógł legalnie lub skutecznie przejąć od powoda długu w postaci niespłaconych rat pożyczki mieszkaniowej, wymagalnych w dniu rozwiązania stosunku pracy, zwłaszcza że powód za zgodę na rozwiązanie stosunku pracy w drodze porozumienia stron został zaspokojony sowitym „odszkodowaniem” w wysokości ok. 650 tysięcy zł, przeto bez wątpienia kontrowersyjnie i bezzasadnie utrzymywał, jakoby nie mógł spłacić natychmiastowo wymagalnych rat niespłaconej pożyczki w kwocie ok. 10 tysięcy zł. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował w zgodzie z art. 39815 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI