III PSK 75/23

SN
III PSK 75/23
POSTANOWIENIE
Dnia 4 grudnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski
w sprawie z powództwa E.R.
‎
przeciwko Miastu P. Ośrodkom Sportu i Rekreacji
‎
o przywrócenie do pracy i odszkodowanie,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 grudnia 2024 r.,
‎
na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
‎
z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt VII Pa 85/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. nie obciąża skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego strony pozwanej.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 6 lutego 2023 r. oddalił apelację powódki E. R. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt VP 5/20, który oddalił jej powództwo o przywrócenie do pracy i odszkodowanie.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.
I. W ramach pierwszej podstawy przedsądu sformułowano następujące zagadnienia prawne:
1)
czy niezdefiniowany w przepisach zwrot „naruszenie tajemnicy zawodowej” użyty w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę z radcą prawnym w trybie art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 1510 z późn. zm.) (dalej: k.p.), w związku ze złożeniem przez radcę prawnego zeznań podczas rozprawy, czyli bez wypowiedzenia i z winy pracownika oraz z tytułu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, sam w sobie stanowi konkretną, wystarczającą przesłankę / podstawę uzasadniającą rozwiązanie umowy z radcą prawnym w ww. trybie?
2) czy bezwzględnie każda informacja, o której radca prawny dowiedział się w związku ze świadczeniem pracy/ przy okazji świadczenia pracy, ale nie w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków zawodowych/udzielaniem pomocy prawnej jest objęta tajemnicą zawodową, czyli tym samym czy ujawnienie przez radcę prawnego jakiejkolwiek informacji, o której radca prawny dowiedział się w związku ze świadczeniem pracy/ przy okazji jej świadczenia, ale nie w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków zawodowych/udzielaniem pomocy prawnej, jest objęta tajemnicą zawodową i jej ujawnienie przez radcę prawnego może zostać potraktowane jako naruszenie tajemnicy zawodowej i to jeszcze w kwalifikowanej formie - ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych radcy prawnego oraz czy pracodawca w takiej sytuacji może samodzielnie ocenić pracę zawodową radcy prawnego, z pominięciem procedury z art. 16 ust. 1 i 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i złożyć radcy prawnemu skuteczne oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie 52 § 1 pkt 1 k.p.?
3) Czy sam fakt złożenia zeznań przez świadka będącego jednocześnie radcą prawnym, bez względu na treść tych zeznań, każdorazowo i automatycznie stanowi przejaw naruszenia tajemnicy zawodowej przez radcę prawnego, a jeśli tak to czy takie działanie radcy prawnego stanowi zawsze kwalifikowane czyli ciężkie naruszenie przez pracownika będącego radcą prawnym podstawowych obowiązków pracowniczych, w tym znaczeniu, że fakt złożenia jakichkolwiek zeznań może doprowadzić do skutecznego rozwiązania z nim (z radcą prawnym) umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., bez konkretyzowania zakresu pojęcia „naruszenie tajemnicy zawodowej” oraz czy skorzystanie przez pracodawcę z rozwiązania umowy z radcą prawnym w ww. trybie uprawnia pracodawcę do pominięcia procedury, o której mowa w art. 16 ust. 1 i z art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, tym samym do dokonania samodzielnej oceny pracy zawodowej radcy prawnego?
Przedstawione istotne zagadnienia prawne występujące w niniejszej sprawie mają znaczenie dla rozwoju prawa oraz znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych spraw, gdzie wystąpi taki problem prawny. Istnieje potrzeba wykładni przepisu art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w kontekście brzmienia art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, jak i w kontekście procedury, o której mowa w art. 16 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż nadal występują poważne wątpliwości. W praktyce orzeczniczej występują rozbieżności na gruncie omawianej problematyki, o czym będzie mowa poniżej.
W efekcie przedstawionych zagadnień prawnych, w sprawie wystąpiła potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
II. W ramach drugiej podstawy przedsądu wskazano na potrzebę wykładni przepisów prawnych art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 3 ust. 3, art 16 ust. 1 oraz 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, tj. potrzebę wynikającą z braku precyzyjnego i jednolitego sposobu wykładni przez doktrynę, jak i judykaturę zwrotów:
1) „w związku z udzieleniem pomocy prawnej” użytego przez ustawodawcę w treści art.
2) ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Judykatura opierając się przede wszystkim na niewielkim w tym zakresie dorobku doktryny podkreśla, że zwrot „w związku” powinien być wykładany z uwzględnieniem wykładni celowościowej, językowej oraz funkcjonalnej. Powyższe rozważania widać wyraźnie na kanwie niniejszej sprawy. Sąd II instancji dążąc do osiągnięcia pełnej przejrzystości prowadzonego przez siebie wywodu prawnego,
de facto
wprowadził nieczytelny sposób rozumienia pojęcia „w związku” i w niewyartykułowany wprost sposób, opierając się na nieprzejrzystych przesłankach swojego wywodu, uznał, że tajemnica zawodowa radcy prawnego jest pojęciem globalnym, obejmującym wszystkie informacje jakie radca prawny posiadł (nawet bez własnej woli) w związku ze świadczeniem pomocy prawnej. Wywód Sądu I instancji przekracza granicę przesłanek wskazanych w art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych i faktycznie powoduje, że przesłanka „w związku z udzieleniem pomocy prawnej” zostaje pominięta, gdyż w rozumieniu tego Sądu tajemnicą zawodową staje się każda informacja, o której radca prawny dowiedział się od klienta, nawet bez związku ze świadczeniem pomocy prawnej;
3) „wypowiedzenia” użytego przez ustawodawcę w treści art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, które to sformułowanie jest wykładane przez część doktryny i judykatury (jak wskazano w odwołaniu w przypisie 1 i 2), ściśle i zawężająco. Z drugiej strony najnowsze orzecznictwo m.in. wyrok Sądu Rejonowego w Bełchatowie z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. IV P 19/20, nakazuje ów zwrot („wypowiedzenia”) wykładać rozszerzająco, biorąc pod uwagę również przypadki rozwiązania umów w trybie art. 52 kodeksu pracy. Przy czym żadne z zapadłych orzeczeń czy też opracowań doktrynalnych, nie powoływało kompleksowej analizy prawnej tego zagadnienia, co w efekcie powoduje wyłącznie pogłębianie się problemu doktrynalnego. Przy czym dochodzi tu do jeszcze dalej idącej wykładni, która różnicuje umowy terminowe na czas nieoznaczony. W judykaturze wskazuje się wówczas, że dyspozycja art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych obejmuje wyłącznie wypadki związane z wypowiedzeniem umowy na czas nieoznaczony.
Uwzględnienie niniejszej skargi, pozwoli na ujednolicenie orzecznictwa w innych postępowaniach, gdzie przepisy branżowe wprowadzają lub modyfikują zasady rozwiązywania umów o pracę, przyczyniając się do polepszenia prawa.
Pozwany pracodawca Miasto P. Ośrodki Sportu i Rekreacji wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie kosztów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.
Negatywna ocena wynika z przyczyn metodycznych i merytorycznych.
I. W zakresie pierwszej podstawy przedsądu, czyli z art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c., żadne z zagadnień prawnych nie ma rangi istotnego zagadnienia prawnego, którą ma na uwadze ten przepis.
Ad 1. Pytanie skupia się na rozwiązaniu umowy o pracę z radcą prawnym w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i kwestii czy opisana przyczyna stanowi konkretną, wystarczającą przesłankę/ podstawę rozwiązania umowy o pracę z radcą prawnym. Pytanie dotyczy w istocie wykładni i stosowania prawa w indywidualnej sprawie, co nie składa się na podstawę przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c., gdyż w przeciwnym razie funkcja pierwszej podstawy przedsądu straciłaby na znaczeniu i postępowanie kasacyjne byłoby powszechną, kolejną (trzecią) instancją. Pytanie o naruszenie art. 52 k.p. jest zawsze konkretne, w sferze materialnej i formalnej, dlatego właściwą podstawą przedsądu jest wówczas art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c. Do tej podstawy przedsądu wniosek się nie odwołuje. Innymi słowy odpowiedzi na pytanie udzielił sąd powszechny w tej sprawie. Sprawa została zakończona prawomocnym wyrokiem w dwuinstancyjnym postępowaniu. Sąd Najwyższy kontroluje wyrok rozpoznając zarzuty podstaw kasacyjnych z art. 398
3
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Ad 2. Ocena pierwszego zagadnienia (Ad 1) jest aktualna w ocenie drugiego zagadnienia, z tej zasadniczej przyczyny, że szczególny sposób rozwiązania umowy o pracę z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oparty jest na podstawach wymagających oceny w aspekcie podanej przyczyny rozwiązania umowy o pracę. Czyli na klauzuli generalnej
ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, przy tym zawinionego. Stosowanie prawa należy w pierwszej kolejności do sądu powszechnego. Pytanie czy każda informacja składa się na naruszenie art. 3 ustawy o radcach prawnych należy do wykładni prawa, zwłaszcza, że regulacja z art. 3 ust. 3 tej ustawy ma określoną treść – „Radca prawny jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej”. Istotne zagadnienie prawne nie może być oderwane od sprawy (art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c.), zatem odpowiedź na pytanie, czy każda informacja jest objęta tajemnicą zawodową nie jest konieczne, skoro punktem odniesienia w sprawie na etapie kasacyjnym, jest odpowiedź, że stanowisko jakie w tej sprawie powinien zająć sąd powszechny zależy od znaczenia tej regulacji i zastosowania jej w konkretnej sprawie skarżącej. Ta kwestia ma znaczenie w sprawie, dlatego uprawnione jest stwierdzenie, że problem prawny sprowadza się do wykładni i stosowania prawa w indywidualnej sprawie, dlatego sformułowana kwestia, zależna od sytuacji w indywidualnej sprawie skarżącej mogła składać się na podstawę przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c., do której wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie odwołuje się. Innymi słowy istotne zagadnienie prawne nie może być redukowane do rozwiązywania kazusów, mających znaczenie tylko w konkretnej sprawie, czyli czy informacja pozostaje w związku ze świadczeniem pracy, czy pracodawca może samodzielnie ocenić pracę zawodową z pominięciem art. 16 ust. 1 i 19 ust.1 ustawy o radcach prawnych i rozwiązać umowę o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Prawodawca ma prawo wybrać sposób rozwiązania umowy o pracę i odpowiada za zgodność z prawem oraz zasadność rozwiązania umowy. Natomiast istotne zagadnienie prawne to problem prawny o znaczeniu uniwersalnym, a nie konkretnym, rzeczywiście istniejący, podobny do pytania prawnego (art. 390 k.p.c.).
Ad 3. Powyższe oceny odnoszą się również do trzeciego zagadnienia, jako że wymaga odpowiedzi w konkretnej sytuacji, której w zasadzie udzielił już Sąd powszechny. Wyraźnie wszak stwierdził, że przyczyna okazała się konkretna, prawdziwa i rzeczywista. Skargę kasacyjną wnosi się od prawomocnego wyroku, dlatego na etapie przedsądu wiążą ustalenia stanu faktycznego, na którym oparto zaskarżony wyrok (art. 398
13
§ 2 k.p.c.). Oznacza to, że sformułowane zagadnienie nie spełnia się jako istotne zagadnienie prawne, gdyż nie tylko nie wykracza poza zwykłą wykładnię prawa, ale nie trzyma się ustaleń i ocen sądu powszechnego, które powinny stanowić punkt wyjścia dla formułowania podstawy przedsądu.
II. W zakresie drugiej podstawy przedsądu, czyli z art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c., skarżąca zestawia w koniunkcji kilka przepisów – art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 3 ust. 3, art. 16 ust. 1 oraz 19 ust.1 ustawy o radcach prawnych – co uprawnia stwierdzenie, że skarżącej – podobnie jak w przypadku pierwszej podstawy przedsądu – chodzi w istocie o zastosowanie prawa w jej indywidualnej sprawie. Wszak wprost argumentuje, iż „
Sąd II instancji dążąc do osiągnięcia pełnej przejrzystości prowadzonego przez siebie wywodu prawnego, de facto wprowadził nieczytelny sposób rozumienia pojęcia „w związku” i w niewyartykułowany wprost sposób, opierając się na nieprzejrzystych przesłankach swojego wywodu, uznał, że tajemnica zawodowa radcy prawnego jest pojęciem globalnym, obejmującym wszystkie informacje jakie radca prawny posiadł (nawet bez własnej woli) w związku ze świadczeniem pomocy prawnej. Wywód Sądu II instancji przekracza granice przesłanek wskazanych w art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych i faktycznie powoduje, że przesłanka „w związku z udzieleniem pomocy prawnej” zostaje pominięta, gdyż w rozumieniu tego Sądu tajemnicą zawodową staje się każda informacja, o której radca prawny dowiedział się od klienta, nawet bez związku ze świadczeniem pomocy prawnej
”. Otóż taka treść nie składa się na podstawę przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c., gdyż przedmiotem zainteresowania tej podstawy przedsądu jest jedynie sam przepis prawa, ze względu na kwalifikowaną potrzebę wykładni wynikającą z poważnych wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, a nie zastosowanie tego przepisu, lub kilku przepisów, w indywidualnej sprawie. Oceny tej nie zmienia odwołanie się do orzeczeń Sądu Najwyższego (I PK 117/10, I PK 122/14) oraz do Komentarza do ustawy o radcach prawnych pod red. T. Schefflera, gdyż na tej podstawie skarżąca nie wykazuje rozbieżności w orzecznictwie sądów ani poważnych wątpliwości w wykładni przepisów powołanych we wniosku.
Skoro w punkcie 2 drugiej podstawy przedsądu, dotyczącym „wypowiedzenia” użytego przez ustawodawcę w art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, skarżąca stwierdza, że to sformułowanie jest wykładane przez „część doktryny i judykatury”, ściśle i zawężająco, to nie ma podstaw aby powołany wyrok Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 17 grudnia 2020 r., sygn. IV P 19/20, nakazujący „wypowiedzenie” wykładać rozszerzająco, biorąc pod uwagę również przypadki rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 k.p, składał się na rozbieżność w orzecznictwie, którą ma na uwadze art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c. W ramach tej podstawy przedsądu Sąd Najwyższy na etapie przedsądu nie ocenia prawidłowości orzeczeń innych sądów powszechnych, czyli nieobjętych skargą kasacyjną. Istotne jest to, że nie ma rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego w kwestii czy rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem z radcą prawnym (art. 19 ust. 1 ustawy o radcach prawnych) może obejmować rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Dopiero gdyby taka rozbieżność wystąpiła, to Sąd Najwyższy podjąłby uchwałę dla ujednolicenia orzecznictwa. Wykładnia Sądu nie może być prawotwórcza, czyli zmieniać literalnej treści ustawy.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 398
9
§ 2 k.p.c.).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 398
21
k.p.c., zważając na wynik sprawy, niepowodzenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i dotychczasowe obciążenie skarżącej kosztami procesu na rzecz strony pozwanej.
ł.n
[a.ł]
‎