II PK 184/10

Wyrok z dnia 12 stycznia 2011 r. II PK 184/10 Na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za- wodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) pracodawca powinna uzyskać dokładną i pewną (imienną i na piśmie) informację, który z pracowników podlega ochronie. Informacji takiej nie zastępuje przekazana pra- codawcy wiadomość o osobach upoważnionych do reprezentowania organiza- cji związkowej wobec pracodawcy. Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2011 r. sprawy z powództwa Joanny T. przeciwko Zakładowi Wodociągów i Kanali- zacji Spółce z o.o. z siedzibą w N.D. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z dnia 11 lutego 2010 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną, nie obciążył powódki kosztami zastępstwa pro- cesowego w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Powódka Joanna T. dnia 26 lutego 2008 r. wniosła pozew przeciwko Zakła- dom Wodociągów i Kanalizacji Spółce z o.o. z siedzibą w N.D. o uznanie za bez- skuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, dokonanego dnia 20 lutego 2008 r. lub - w przypadku upływu okresu wypowiedzenia - o przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie wyrokiem z 19 kwietnia 2009 r. [...] oddalił powództwo. Uzasadniając orzeczenie Sąd Rejonowy podniósł, iż powódka była zatrudniona u pozwanego na czas nieokreślony. W kwiet- 2 niu 2006 r. została członkiem Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” [...]. Uchwała Komisji Zakładowej z 30 maja 2006 r. wskazała powódkę jako osobę uprawnioną do reprezentacji Komisji wobec pracodawcy. Z chwilą objęcia powódki ochroną związ- kową nastąpiła zauważalna zmiana jej postawy wobec członków zarządu. Powódka kwestionowała ich polecenia, była trudna we współpracy, ironiczna. Zdarzyło się także, że opuściła stanowisko pracy. Z uwagi na takie zachowanie polecenia były wydawane powódce pisemnie. W maju 2006 r. Spółka podjęła próbę rozwiązania stosunku pracy z powódką za wypowiedzeniem. Wobec braku zgody zarządu Komisji Zakładowej odstąpiono od tego zamiaru. W kwietniu i lipcu 2006 r. obniżono powód- ce premię. Między pozwanym a powódką dochodziło do konfliktów. Podejmowano próby ich zażegnania. W 2006 r. powódka wystosowała skargi do Państwowej In- spekcji Pracy na działania pozwanej. W efekcie tych skarg u pozwanego przeprowa- dzono kontrole. W 2007 r.- po ukończeniu studiów podyplomowych - powódka do- magała się podwyżki wynagrodzenia o 1.500 zł. W 2007 r. powódka błędnie wyko- nała powierzone jej zadanie sporządzenia ankiet dla Państwowego Instytutu Geolo- gicznego. W 2007 r. liczba członków Komisji Zakładowej spadła do 8. Komisja Za- kładowa straciła status zakładowej organizacji związkowej i została włączona do Komisji Międzyzakładowej Organizacji NSZZ „Solidarność” [...]. W dniu 20 lutego 2007 r. podjęta została uchwała Komisji Międzyzakładowej [...], która informuje pozwanego, że na jej mocy powódka jako członek Komisji Od- działowej oraz członek Komisji Międzyzakładowej podlega ochronie stosunku pracy na podstawie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm., zwana dalej ustawą o związkach zawodowych) na lata 2006 - 2010. Uchwała nie została przekazana pozwanej Spółce. W piśmie z 1 marca 2007 r., które pozwany otrzymał 14 marca 2007 r., Ko- misja Międzyzakładowa poinformowała natomiast, że powódka jako członek Komisji Oddziałowej upoważniona jest do prowadzenia spraw przewidzianych w Kodeksie pracy dla organizacji zakładowej na terenie działania Komisji Oddziałowej. W kwiet- niu 2007 r. pozwana Spółka zwróciła się do Komisji Międzyzakładowej o wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powódką w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., a w braku takiej zgody na rozwiązanie umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Pracodawca zarzucał powódce nadużywanie uprawnień z ubezpieczenia chorobo- wego. Komisja Międzyzakładowa nie wyraziła zgody na rozwiązanie stosunku pracy, uznając, że powódka podlega ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy z mocy 3 art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a przyczyny rozwiązania stosunku pracy są nieistotne. Dwudziestego lutego 2008 r. pozwana wypowiedziała powódce umowę o pracę. Sąd Rejonowy ocenił, że wypowiedzenie miało podstawy merytoryczne; przy- czyny wypowiedzenia były konkretne i rzeczywiste, a powódka nie podlega szcze- gólnej ochronie przed wypowiedzeniem stosunku pracy, bowiem Komisja Międzyza- kładowa nigdy nie poinformowała pozwanej Spółki, że powódka podlega ochronie na podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Pismo z 1 marca 2007 r. nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Nie zawiera imiennego wskazania powódki, jako osoby objętej ochroną przed zwolnie- niem z pracy. Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zarzucając mu: naruszenie art. 45 k.p., sprzeczność istotnych ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegająca na przyjęciu, że powódka podlegała ochronie jedynie z sa- mego faktu bycia członkiem organizacji związkowej. Zdaniem apelującej Sąd Rejo- nowy błędnie przyjął, że międzyzakładowa organizacja związkowa nie wskazała po- wódki jako osoby chronionej, a jedynie poinformowała o fakcie podjęcia uchwały w tym przedmiocie. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy wyrokiem z 11 lutego 2010 r. [...] oddalił apelację, uznając za prawidłowe twierdzenia i wywód prawny dokonany przez Sąd Rejonowy. Skargę ka- sacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wywiodła powódka, zarzucając mu naruszenia art. 32 ust.1 ustawy o związkach zawodowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stąd wymaga oddale- nia. Zasadniczy problem w niniejszej sprawie zasadza się na ocenie, czy stan fak- tyczny sprawy pozwala na objęcie powódki ochroną wynikającą z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Wypada wskazać, że powołany przepis stanowi realizację dyrektywy sformułowanej w art. 1 Konwencji MOP nr 135, zgodnie z którą działacze związkowi powinni korzystać ze skutecznej ochrony przeciwko atakom ich krzywdzącym, włącznie z ochroną ich stosunku pracy (por. Z. Salwa: Szczególna ochrona stosunku pracy działaczy związkowych, PiZS 1997 nr 5, s. 12 i nast.; W. Sanetra: Dylematy ochrony działaczy związkowych przed zwolnieniem z pracy, PiZS 1993 nr 3, s. 21). Ochrona ta jednak nie może stać w sprzeczności z uprawnieniami 4 pracodawcy do dobrej organizacji pracy i w związku z tym do posiadania pewnej in- formacji o osobach objętych tą ochroną. W sprawie powstał problem interpretacyjny odnoszący się do zasad i trybu wskazania pracodawcy osób podlegających ochronie przed zwolnieniem z uwagi na prowadzenie działalności związkowej. Strona skarżą- ca uznawała, że samo powzięcie uchwały organizacji związkowej w tym przedmiocie jest wystarczające dla statuowania ochrony. W każdym zaś razie wystarczające jest dla powstania tej szczególnej gwarancji zatrudnienia powiadomienie pracodawcy o tym, że pracownik jest upoważniony do podejmowania przewidzianych w Kodeksie pracy czynności w imieniu związku. Sądy orzekające w sprawie zaprzeczyły trafności takiej wykładni, uznając, że pracodawca nie otrzymał informacji o fakcie objęcia po- wódki ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy. Sąd Najwyższy, orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do przyjętej przez Sądy meriti formalnej wykładni poruszanej kwestii. Zagadnienie powstania ochrony przed zwolnieniem z pracy działaczy związ- kowych normuje nie tylko powoływany już art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, ale także wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 32 ust. 10 tej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Spo- łecznej z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę za- rządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierow- niczą w zakładzie pracy oraz wskazania przez zarząd oraz komitet założycielski za- kładowej organizacji związkowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, a także dokonywania zmian w takim wskazaniu (Dz.U. Nr 108, poz. 1013). W myśl art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej orga- nizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec praco- dawcy. Przepis określa zatem, iż gwarancją zatrudnienia zostały objęte (nie licząc komitetu założycielskiego) dwie grupy pracowników, a mianowicie: 1. imiennie wska- zani członkowie zarządu zakładowej organizacji związkowej, 2. imiennie wskazani pracownicy będący członkami zakładowej organizacji związkowej, upoważnieni do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonują- cej czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Z takiego sformułowania przepisu należy wnosić, iż odrębnym upoważnieniem do reprezentowania organizacji związ- kowej wobec pracodawcy muszą legitymować się jedynie „inne osoby", niebędące 5 członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej. Jest to rozwiązanie o tyle za- sadne, że zarząd zakładowej organizacji związkowej, ze swej istoty, jest organem wykonawczym korporacji, umocowanym z racji zadań i celów ustawowych związku zawodowego (art. 1 i 4 ustawy o związkach zawodowych), w tym także do repre- zentowania swoich członków, a jeśli chodzi o zakładową organizację związkową, przede wszystkim wobec pracodawcy. Takie też jest orzecznictwo Sądu Najwyższe- go w tej materii (por. np. wyrok z 3 października 2008 r., II PK 53/08, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 60). W sprawie kwestyjne było jednak nie to zagadnienie, bowiem powódka została, jako członek związku wyposażona w umocowanie do podejmowania czyn- ności związkowych, o których mowa w Kodeksie pracy i o tym związek powiadomił pracodawcę. Organizacja związkowa nie przekazała natomiast pracodawcy informa- cji, iż powódka ma być objęta ochroną przed zwolnieniem z pracy. W sprawie po- wstał problem prawny formy, w jakiej owo powiadomienie ma być dokonane. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie potwierdza tezę orzeczenia w sprawie II PK 53/08, że kwestie owej formy rozstrzyga jednoznacznie powołane rozporządzenie z dnia 16 czerwca 2003 r. Zgodnie z § 2 rozporządzenia zarząd imiennie wskazuje pracodawcy na piśmie pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodo- wych. Przepis nie wymaga korelacji z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, bowiem normuje inne zagadnienie, mimo iż oba akty prawne posługują się terminem „wskazania”. Owo wskazanie zamieszczone w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za- wodowych oznacza podjęcie stosownej uchwały, natomiast wskazanie z § 2 powoła- nego rozporządzenia oznacza informację. Wypada zatem uczynić dystynkcję między normami prawnymi zawartymi w powoływanej ustawie o związkach zawodowych i w rozporządzeniu. Inny jest zakres norm prawnych w aktach tych zawartych i inna ich ratio. Ustawa o związkach zawodowych normuje kwestie zasadnicze, tj. kwestie podmiotu uprawnionego do objęcia gwarancją zatrudnienia działaczy związkowych oraz formę tej czynności, wymagając by dokonał tego aktu zarząd zakładowej orga- nizacji związkowej, uchwałą, w której imiennie przedstawi osoby podlegające ochro- nie. Rozporządzenie z 16 czerwca 2003 r. określa natomiast nie mniej ważne zasady i tryb przekazywania pracodawcy informacji o pracownikach podlegających ochronie. Rozporządzenie nie stawia w tym zakresie dodatkowego wymagania, by dołączono do pisma skierowanego do pracodawcy przedmiotową uchwałę, ani też nie kreuje obowiązku informowania w tym piśmie o zakresie umocowania pracowników do 6 działania w imieniu zakładowej organizacji związkowej. Sprawy te zostały pozosta- wione samorządności związku zawodowego i nie podlegają kontroli pracodawcy. Rozporządzenie wymaga, by pracodawca został poinformowany i to na piśmie o osobach objętych ochroną z imienia i nazwiska. Powiadomienie dokonane przez za- rząd o objęciu ochroną przed rozwiązaniem i zmianą stosunku pracy działacza związkowego jest wystarczające, ale i konieczne. Dopiero ono wskazuje pracodaw- cy, iż pracownik podlega ochronie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Sama informacja o upoważnieniu pracownika do podejmowania czyn- ności z zakresu prawa pracy w imieniu związku zawodowego jest niewystarczająca dla uruchomienia dyspozycji art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Z uwagi na fakt, iż liczba osób objętych ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy na pod- stawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jest ograniczona, pracodawca musi uzyskać dokładną i pewną (imienną i na piśmie) informację, który z pracowni- ków takiej ochronie podlega. Samodzielność związku zawodowego wymaga, by związek dbał o interesy swoich członków, także w sferze zapewnienia ochrony przed zwolnieniem z pracy tym członkom, którym wcześniej takiej ochrony udzielił. Z drugiej zaś strony pewność obrotu prawnego (w tym konieczność zapewnienia pewności, co do daty podjęcia stosownych uchwał związkowych) wymusza, by działania związku w tym zakresie były podejmowane we właściwym czasie, tj. niezwłocznie po podjęciu stosownych uchwał. Pracodawca ma prawo do uzyskania tej informacji bez zbędnej zwłoki i w przepisanej formie. Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępo- wania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art.102 k.p.c. ========================================