II PK 184/04

Wyrok z dnia 26 stycznia 2005 r. II PK 184/04 Przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakła- du pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.) nie stosuje się, gdy pracodawca nie zamierza zwolnić pracownika w ramach redukcji zatrudnie- nia, lecz po wypowiedzeniu umowy przez pracownika, wyraża zgodę na jego propozycję rozwiązania umowy za porozumieniem stron, w terminie krótszym niż okres wypowiedzenia. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2005 r. sprawy z powództwa Edyty N. przeciwko K. Zakładom Farmaceutycznym „P.” SA w K. o odszkodowanie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 1 marca 2004 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Powódka Edyta N. wnosiła o nakazanie K. Zakładom Farmaceutycznym „P.” SA w K. sprostowania świadectwa pracy i zasądzenie odszkodowania. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 15 marca 2001 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kutnie zo- bowiązał pozwaną do zmiany świadectwa pracy z dnia 30 kwietnia 2000 r. w punkcie 3 przez dokonanie zapisu, iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w trybie przewi- dzianym w § 4 ust. 3 porozumienia z dnia 16 grudnia 1999 r. zawartego pomiędzy „P.” SA w K. a związkami zawodowymi (przyczyny ekonomiczne leżące po stronie 2 zakładu pracy) oraz zasądził od pozwanej na rzecz powódki odszkodowanie i od- prawę w łącznej kwocie 29.215,33 zł. Sąd ustalił, że powódka była od 1 lipca 1997 r. zatrudniona u pozwanej na stanowisku kierownika działu marketingu. W dniu 16 grudnia 1999 r. zostało podpisane porozumienie między pozwaną spółką a związ- kami zawodowymi, które określało między innymi zakres redukcji zatrudnienia, kryte- ria doboru pracowników do zwolnienia, zasady i tryb zwolnień na mocy porozumienia stron oraz wysokość i zasady wypłaty odpraw i odszkodowań. W § 4 ust. 3 tego po- rozumienia znalazło się postanowienie, że w przypadku, gdy pracownicy nie objęci listą wymienioną w ust. 1 zobowiążą się do rozwiązania umowy o pracę w okresie obowiązywania porozumienia, otrzymają - niezależnie od kwoty należnej odprawy wynikającej z ustawy - odszkodowanie w kwocie 17.000 zł. Z uwagi na niestabilną sytuację w zakładzie pracy powódka w dniu 30 marca 2000 r. zwróciła się do pozwa- nej o rozwiązanie umowy o pracę w trybie § 4 ust. 3 porozumienia. Wobec braku zgody pozwanej na rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron, powódka w piśmie z dnia 31 marca 2000 r. oświadczyła, że rozwiązuje umowę o pracę ze skut- kiem na dzień 30 kwietnia 2000 r. W tym ostatnim dniu wręczono powódce świa- dectwo pracy, w którym dokonano zapisu, iż umowa o pracę została rozwiązana na skutek wypowiedzenia przez pracownika. Dział marketingu pozwanej został przenie- siony do W., a osoby pracujące w K. zostały „rozdzielone na działy”. W zakładzie następowała wewnętrzna rotacja, co było związane z nową organizacją pracy i doty- czyło również działu marketingu. W dacie rozwiązania stosunku pracy powódce podlegało 6 pracowników, zaś w dacie orzekania pozostało dwóch. Oceniając ten stan faktyczny Sąd uznał, że powódka skorzystała z uprawnienia przewidzianego w § 4 ust. 3 porozumienia, który to przepis wyraźnie określa, iż pracownik może sam zo- bowiązać się do rozwiązania umowy o pracę. W związku z tym powódce przysługuje zarówno odszkodowanie przewidziane w porozumieniu, jak i odprawa na zasadach ogólnych, a także uzasadnione jest żądanie sprostowania świadectwa pracy. Po rozpoznaniu apelacji pozwanej od tego wyroku Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2001 r. zmie- nił zaskarżony wyrok w zakresie sprostowania świadectwa pracy, zobowiązując po- zwaną do zmiany świadectwa pracy w pkt 3 poprzez wprowadzenie w nim zapisu, iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w warunkach przewidzianych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 3 z 1990 r. Nr 4, poz.19 ze zm.) i oddalił apelację w pozostałej części. Sąd Okręgowy podzielił pogląd prawny Sądu pierwszej instancji, stwierdzając dodatkowo, że do roz- wiązania umowy o pracę doszło na mocy porozumienia stron. Propozycja zawarta w § 4 ust. 3 porozumienia była bowiem ofertą skierowaną do pracowników w trybie art. 66 k.c. Powódka tę ofertę przyjęła, wobec czego strona pozwana bez zgody powódki nie miała prawa się wycofać. Na skutek kasacji pozwanej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 czerwca 2003 r., I PK 207/02 uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację w zakresie zasądzenia odszkodowania i odprawy i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał, że uprawomocnienie się wyroku w części dotyczącej zmiany świadectwa pracy (w związku z niedopuszczalnością kasacji od tego rozstrzygnięcia) nie przesądza tego, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę nastąpiło w trybie ustawy z dnia 28 grud- nia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Świadectwo pracy jest jedynie doku- mentem zawierającym oświadczenie wiedzy, a zatem podanie w nim jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę okoliczności wymienionych w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy nie wyłącza badania, czy faktycznie te okoliczności stanowiły rzeczywistą przyczynę zwolnienia. Oceniając pogląd prawny zaprezentowany w zaskarżonym wyroku Sąd Najwyższy uznał, że porozumienie z dnia 16 grudnia 1999 r. nie zawie- rało oferty rozwiązania umów o pracę, gdyż oferta będąca oświadczeniem woli nie może być zawarta w akcie normatywnym. Porozumienie to zostało zawarte na pod- stawie art. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Reguluje ono zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia i dotyczy wypo- wiedzenia dokonanego przez pracodawcę lub porozumienia stron (art. 11 tej ustawy). Skoro do rozwiązania umowy nie doszło na mocy porozumienia stron, wy- kładnia porozumienia powinna zmierzać do ustalenia, czy § 4 ust. 3 upoważniał pra- cowników do jednostronnego rozwiązania umów o pracę z zachowaniem prawa do świadczeń z tytułu ich rozwiązania z przyczyn dotyczących pracodawcy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i 3 i w tym zakresie powództwo oddalił. Sąd Okręgowy stwierdził, że zakres podmiotowy porozumienia z dnia 16 grudnia 1999 r. wyznaczał co do za- sady § 2 ust. 1, zgodnie z którym zwolnieniem mieli być objęci pracownicy z oddzia- 4 łów, gdzie występują skutki podjęcia decyzji o dokonaniu zmian technicznych i orga- nizacyjnych. Decydującym kryterium była likwidacja stanowiska pracy oraz zbędność zatrudnienia ze względu na fakt wykonywania pracy przy produktach podlegających eliminacji (§ 3 ust. 1). W § 2 ust. 2 wyjątkowo dopuszczono możliwość objęcia zwol- nieniami pracowników innych działów niż wymienione w ust. 1, posiadających uprawnienia do świadczeń emerytalnych lub przedemerytalnych. Postanowienie z § 4 ust. 3 odnosi się jedynie do pracowników, o których mowa w § 2 ust. 2, albowiem tej grupy pracowników nie dotyczył wymóg objęcia listą osób przeznaczonych do zwolnienia. Uprawnienie to nie dotyczyło jednak wszystkich pracowników. Omawia- nego postanowienia nie można interpretować w ten sposób, że obejmowało ono wszystkich pracowników, gdyż w takim przypadku ustanawiałoby ono odrębny tryb rozwiązywania przez pracowników stosunków pracy za odszkodowaniem ze strony pracodawcy, nie uwzględniający podstawy ustawowej porozumienia oraz deklarowa- nej woli umawiających się stron. Z materiału dowodowego wynika, że porozumienie nie dotyczyło pracowników działu marketingu z uwagi na potrzebę zwiększenia w nim zatrudnienia. Równocześnie okoliczność, że pozwana Spółka była zmuszona zatrud- nić inną osobę na stanowisku powódki, w powiązaniu z niechęcią do jej propozycji odejścia z zakładu pracy, dobitnie wskazuje, iż była ona postrzegana jako warto- ściowy pracownik, zaś jej miejsce pracy nie było zagrożone. Rodzaj produkcji wyma- ga wzmożonej działalności reklamowej i promocyjnej, zaś w okresie odejścia powód- ki dział marketingu dopiero był organizowany. Pracownicy tego działu nie byli zatrud- nieni przy produktach podlegających eliminacji, zaś ich stanowiska pracy nie miały zostać zlikwidowane. Powódka nie należała zatem do pracowników, o których mowa w § 2 ust. 1 porozumienia, a także nie była objęta zakresem § 2 ust. 2, gdyż nie miała uprawnień emerytalnych. Nie przysługiwało jej więc uprawnienie do odszkodo- wania przewidzianego w § 4 ust. 3. Nie jest także uprawniona do odprawy przewi- dzianej w art. 8 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, gdyż rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło z przyczyn określo- nych w tej ustawie. Wyrok ten zaskarżyła kasacją powódka i opierając ją na obu podstawach wy- mienionych w art. 3931 k.p.c. wniosła o jego zmianę i oddalenie apelacji ewentualnie o uchylenie go i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponow- nego rozpoznania. W zakresie podstawy wymienionej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. w kasa- cji podnosi się następujące zarzuty: naruszenie art. 365 § 1 i 366 k.p.c. przez nie- 5 uwzględnienie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 listopada 2001 r. rozstrzygającego o sposobie i trybie rozwiązania stosunku pracy pomiędzy stronami niniejszego postępowania; naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. „poprzez dowolne i wybiórcze przyjęcie wiarygodności poszczególnych dowodów osobowych oraz nieuwzględnienie innych dowodów”; naruszenie art. 246 i 247 k.p.c. „poprzez nieuwzględnienie przy rozstrzyganiu dowodów z zeznań świadków mimo istnienia dokumentów, których prawdziwości Sąd nie zaprzeczył”; naruszenie art. 316 § 1 k.p.c. „poprzez nieuwzględnienie przy wyrokowaniu wszystkich okoliczności sprawy, które zostały udowodnione i potwierdzone zgromadzonym w sprawie materiałem do- wodowym”. W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c.) zarzuca się w kasacji błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 i 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w związku z treścią porozumienia z dnia 16 grudnia 1999 r., art. 65 § 1 i 2 k.c. w zakresie interpretacji tego porozumienia (§ 2, § 4 ust. 3, § 6 porozumienia oraz art. 9 ust. 3 w związku z art. 9 § 1 k.p.). W uzasadnieniu kasacji w zakresie naruszenia art. 365 § 1 i 366 k.p.c. powódka podniosła, że wydanie orzeczenia ustalającego treść świadectwa pracy „oznacza, że sąd w konsekwencji poczynionych ustaleń zobowiązuje praco- dawcę do wydania dokumentu, który stan faktyczny uznany przez sąd za prawdziwy potwierdza. Gdyby było inaczej, kognicja sądu w sprawie świadectwa byłaby wyłą- czona. Nie miałoby sensu prowadzenie takiego postępowania, skoro orzeczenie w tej sprawie nie miałoby waloru prawomocności w odniesieniu do faktów leżących u pod- staw tego orzeczenia. Więcej: należałoby przypuścić, że wyrok mógłby potwierdzać nieprawdę. Z treści art. 365 § 1 k.p.c. wnioskujemy, że prawomocne orzeczenie wiąże również inne sądy, a więc także sąd orzekający następnie w sprawie roszczeń pracowniczych, u podstaw których leży rozstrzygnięcie w sprawie trybu i podstawy rozwiązania stosunku pracy. Gdyby miało być inaczej ustawodawca wyraźnie prze- widziałby wyjątek od zasady wyrażonej w art. 365 § 1 k.p.c. Powagą rzeczy osądzo- nej z kolei objęte jest nie tylko samo rozstrzygnięcie ujawnione w treści sentencji orzeczenia, ale także będące podstawą tego orzeczenia relewantne fakty, które od- najdujemy w uzasadnieniu.” W zakresie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazuje się w kasacji na błędy polegające na przytaczaniu stwierdzeń „świadków i stron, że poro- zumienie nie obejmowało pracowników działu marketingu, gdyż pozwany zmierzał do zwiększenia zatrudnienia w tym dziale, skoro w tym samym zeznaniu świadkowie 6 zgodnie zeznają, że doszło do istotnego zmniejszenia zatrudnienia w tym dziale”. Powódka podnosiła w toku postępowania, „że jedyną przyczyną, dla której rozwią- zała stosunek pracy była przyczyna leżąca po stronie pracodawcy, a więc redukcja zatrudnienia i reorganizacja przedsiębiorstwa pozwanego. Fakty te nie zostały za- przeczone przez pozwanego w sposób wiarygodny. Materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że w istocie doszło do reorganizacji pracy w dziale, w którym pracowała powódka”. Naruszenie art. 246 i 247 k.p.c. polega na tym, że sąd „przeprowadza dowody odnoszące się do treści porozumienia, podczas gdy dysponuje dokumentem zawierającym tę treść”. W zakresie naruszenia prawa materialnego wnoszący kasa- cję zarzuca błąd w interpretacji § 2 i § 4 ust. 3 porozumienia. Zdaniem powódki, w tym ostatnim uregulowaniu „chodziło ponad wszelką wątpliwość o rozwiązanie sto- sunku pracy przez pracownika, skoro miał on zobowiązać się do rozwiązania sto- sunku pracy. Gdyby rozwiązanie stosunku pracy miało być uzależnione od zgody pracodawcy, sformułowanie § 4 ust. 3 musiałoby uwzględniać ten element (wykład- nia gramatyczna). Przepis ten kształtuje sytuację pracownika w sposób następujący: w warunkach przewidzianych w tym przepisie pracownik ma prawo, składając sto- sowne oświadczenie, włączyć się dobrowolnie w proces redukcji zatrudnienia. Aby mógł skorzystać z dobrodziejstw tego porozumienia, musi jednostronnie się do tego zobowiązać. Nie jest to uzależnione jakkolwiek od woli pracodawcy.” „Ważne jest, że do tego, by zobowiązanie pracodawcy stało się aktualne, potrzebne jest jedynie oświadczenie pracownika. Nie ma tu miejsca na żadne negocjacje, ani dodatkowe ustalenia. Tylko tak rozumiany przepis ma jakikolwiek sens. Gdyby przyjąć, że pra- codawca ma wyrazić zgodę, przepis ten nie stanowiłby żadnej zachęty do rozwiązy- wania stosunków pracy przez kogokolwiek, gdyż pracownik składając oświadczenie nie miałby żadnej pewności, czy otrzyma dodatkowe odszkodowanie, a ryzykowałby rozwiązaniem stosunku pracy”. Fakt, że postanowienie § 4 ust. 3 dotyczy pracowni- ków nieobjętych listami pracowników przewidzianych do zwolnienia sporządzanych na zasadach określonych w § 2, wynika z postanowienie § 6, którego Sąd Okręgowy nie wziął w ogóle pod uwagę. Dokonano w nim zróżnicowania wysokości odszkodo- wań ustalając je w kwocie wyższej dla pracowników objętych listami i niższych dla pracowników zwalnianych w trybie § 4 ust. 3. Dokonana przez Sąd Okręgowy inter- pretacja sprzeczna jest z treścią art. 9 k.p., który nakazuje traktowanie porozumień zawartych na podstawie ustaw jak przepisów prawa materialnego, a także sprzeczna 7 jest z art. 65 k.c., który nakazuje tłumaczyć postanowienia umów według zgodnego zamiaru stron i celu umowy, a nie opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Sąd Najwyższy zważył, co następuję: Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Pierwszy z tych przepisów dotyczy mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, a drugi powagi rzeczy osądzonej co do przedmiotu rozstrzygnięcia między tymi samymi stronami. Przedmiotem rozstrzygnięcia wyroku w sprawie o ustalenie treści lub sprostowania świadectwa pracy jest zobowiązanie pracodawcy do wykonania obowiązku określo- nego w art. 97 k.p. Przepis ten w § 3 stanowi, że w świadectwie pracy należy podać informacje dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych stanowisk, trybu rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy, a także informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia spo- łecznego. Skoro przepis na określenie zapisów w świadectwie pracy używa określe- nia „informacje”, wyrok ustalający treść jednego z zapisów oznacza tylko tyle, że pra- codawca w świadectwie pracy umieścił określoną informację. Moc wiążąca prawo- mocnego wyroku wynikająca z treści art. 365 § 1 k.p.c. ogranicza się do respektowa- nia przez strony, sądy i inne władze faktu wydania przez pracodawcę świadectwa pracy zawierającego zamieszczone w wyroku informacje. Natomiast treść tych infor- macji nie ma mocy wiążącej w sporach o ustalenie uprawnień pracowniczych przez innych pracodawców ani też uprawnień z ubezpieczenia społecznego przez organy rentowe. Przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie o sprostowanie świadectwa pracy nie było bowiem ustalenie stosunku prawnego będącego podstawą zamieszczonych informacji. W zakresie powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) prawomocność wy- roku ustalającego treść świadectwa pracy stoi na przeszkodzie ponownemu rozpo- znawaniu żądania o zmianę tej treści. Podobnie, w przypadku uprawomocnienia się wyroku oddalającego powództwa o umieszczenie w świadectwie pracy określonego zapisu, nie jest dopuszczalne zgłoszenie ponownego żądania sprostowania świa- dectwa pracy w tym zakresie. W obu przypadkach wyrok nie rozstrzyga jednak sto- sunku prawnego i pracownik może dochodzić roszczeń wynikających z prawa, które- go istnienie nie zostało w świadectwie pracy zapisane, a pracodawca może bronić się zarzutem, że zapisane w świadectwie pracy prawo nie istnieje. W niniejszej sprawie wyrok nakazujący wpisanie wzmianki o rozwiązaniu umowy w warunkach 8 przewidzianych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwią- zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy nie rozstrzyga kwestii złożenia przez pracodawcę lub obie strony oświadczenia o roz- wiązaniu umowy o pracę w tym trybie. Nie jest to bowiem wyrok ustalający na pod- stawie art. 189 k.p.c. istnienie stosunku prawnego lub prawa, lecz zobowiązujący pracodawcę do zamieszczenia w świadectwie pracy określonej informacji. Gdyby nawet można było bronić odmiennego poglądu, to w niniejszej sprawie nie jest moż- liwe rozstrzyganie oparte na interpretacji prawa zaprezentowanej w kasacji. W kwe- stii tej bowiem Sąd Najwyższy wypowiedział się wyraźnie w wyroku z dnia 11 czerwca 2003 r., przekazującym sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do po- nownego rozpoznania stwierdzając, że „mimo uprawomocnienia się rozstrzygnięcia zobowiązującego do wydania określonego świadectwa pracy, strona pozwana może wykazywać, że w aspekcie faktycznym i prawnym rozwiązanie umowy o pracę nie nastąpiło w warunkach przewidzianych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r.” Zgodnie z art. 39317 k.p.c. nie można oprzeć kasacji od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. W oparciu o ten przepis omawianą podstawę kasacji należy uznać za nieusprawiedliwioną nawet bez dokonywania oceny wywodów prze- prowadzonych na jej uzasadnienie. Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania można oceniać tylko w zakresie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia art. 246 i 247 k.p.c. dotyczy w istocie wykładni prawa materialnego. Został on sprecyzowany w kasacji w ten spo- sób, że wbrew zakazom wynikającym z tych przepisów Sąd przeprowadzał dowód ze świadków przeciw osnowie lub ponad osnowę dokumentu. Jednocześnie jako doku- ment w rozumieniu tych przepisów zostało wskazane w kasacji porozumienie z dnia 16 grudnia 1999 r. między pozwaną a związkami zawodowymi. Jest to nieporozu- mienie, gdyż w przepisach tych chodzi o dowody z dokumentów urzędowych i pry- watnych, o których mowa w art. 244 i 245 k.p.c. Porozumienie zbiorowe nie jest tego rodzaju dokumentem, lecz - jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanym wyroku - jest źródłem prawa. Sąd Okręgowy dokonywał interpretacji tego porozumienia i powoły- wanie się na zeznania świadków miało na celu zakwalifikowanie ustalonych faktów stosownie do dyspozycji poszczególnych postanowień porozumienia. Nie były nato- miast prowadzone dowody na okoliczność treści porozumienia. Uzasadnienie za- rzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. nie odnosi się do treści tego przepisu, który re- 9 guluje tylko zasady wyrokowania. Uchybienie, opisane jako „nieuwzględnienie oko- liczności, które zostały udowodnione”, nie koresponduje z dyspozycją tego przepisu, a zarzut dotyczy raczej błędu w ocenie dowodów, czyli naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Nie mogą być uwzględnione zarzuty dotyczące naruszenia tego ostatniego przepisu, gdyż nie ma nieprawidłowości w ocenie dowodów dotyczących istotnych okoliczno- ści. Fakt, że w pozwanej Spółce dokonywano gruntownej reorganizacji pociągającej za sobą zmniejszenie zatrudnienia i konieczność zwolnień grupowych jest nieza- przeczalny. Istotną dla rozstrzygnięcia sprawy była kwestia, czy w dacie sporządza- nia listy pracowników przewidzianych do zwolnienia, pracownicy działu marketingu, w którym pracowała powódka, figurowali na tej liście. Z zeznań świadków, na których Sąd oparł ustalenia, wynika że dział marketingu był organizowany w związku ze zwiększeniem jego zadań. Ustalenia tego nie zmienia wynikający z tych zeznań fakt, że następowała rotacja pracowników i ich liczba mogła się zmniejszać. Powódka nie wykazała, że zamiarem zwolnień byli objęci pracownicy jej działu, nie może zatem powoływać się skutecznie na błędne ustalenia faktyczne dokonane z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. Nie stanowią także usprawiedliwionej podstawy kasacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, gdyż Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej interpretacji przepi- sów wskazanych w kasacji. Podstawą prawną roszczeń powódki jest przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.) w zakresie żądania odprawy pienięż- nej i § 3 ust. 4 porozumienia z dnia 16 grudnia 1999 r. między pozwaną a związkami zawodowymi zawartego na podstawie art. 4 tej ustawy w zakresie żądania odszko- dowania. Pierwszy z tych przepisów nie został objęty podstawami kasacji, a zarzuty ograniczają się do kwestionowania prawidłowości interpretacji porozumienia. Zgodnie z art. 9 § 1 k.p. porozumienia zbiorowe traktowane są jak normy prawa pracy jeżeli są oparte na ustawie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanym wyroku, postanowienia takiego porozumienia mają walor prawa materialnego i przy ich wykładni należy stosować zasady interpretacji norm prawnych a nie oświadczeń woli na podstawie art. 65 § 1 k.c. W związku z tym przy wykładni postanowień poro- zumienia zbiorowego należy odnosić je do przedmiotu objętego regulacją ustawy upoważniającej do zawarcia porozumienia, a w kwestiach nieuregulowanych tymi po- stanowieniami należy odwołać się do przepisów ustawy. Porozumienie z dnia 16 10 grudnia 1999 r. zawarto w związku ze zmianami technologiczno - produkcyjnymi i organizacyjnymi powodującymi zmniejszenie zatrudnienia i konieczność dokonania zwolnień grupowych na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Zgodnie z § 2 porozumienia zwolnieniami mieli być objęci pracownicy z oddziałów, gdzie występują skutki podjęcia decyzji o dokonaniu zmian technologicznych i orga- nizacyjnych, a z innych działów tylko ci pracownicy, którzy posiadają uprawnienia emerytalne. Kryteria doboru pracowników do zwolnienia określone są w § 3, przy czym dotyczą one pracowników oddziałów wymienionych w § 2. Według tych kryte- riów sporządza się listę osób objętych zwolnieniem na podstawie § 4 ust. 1. Posta- nowienie zawarte w § 4 ust. 2 ma brzmienie następujące: w przypadku, gdy inni pra- cownicy nie objęci listą wymienioną w ustępie 1, zobowiążą się do rozwiązania umowy o pracę w okresie obowiązywania niniejszego porozumienia, to otrzymają niezależnie od kwoty należnej odprawy wynikającej z ustawy, odszkodowanie w wy- sokości 17.000 PLN, z wymagalnością wypłaty tej kwoty w ciągu 7 dni od rozwiąza- nia umowy. Rację ma Sąd Okręgowy, gdy stwierdza, że postanowienie to odnosi się tylko do kręgu pracowników wymienionych w § 2. Zwolnieniom grupowym podlegają oczywiście nie wszyscy pracownicy zatrudnieni w oddziałach wymienionych w § 2, lecz zakwalifikowani do zwolnienia według kryteriów określonych w § 3 i umieszczeni na liście sporządzonej na zasadach określonych w § 4 ust. 1 i 2. Kryteria określone w § 3 nie są siłą rzeczy precyzyjne i na liście osób objętych zwolnieniami mogą znaleźć się pracownicy o porównywalnym statusie do statusu tych, którzy nie tracą pracy. Pracownicy zakwalifikowani do zwolnienia mogą mieć poczucie krzywdy, a postano- wienie zawarte w § 4 ust. 3 ma na celu zminimalizowanie tego pokrzywdzenia. W sytuacji, gdy pracownik nieobjęty listą wyrazi wolę rozwiązania umowy i umowa z nim zostanie rozwiązana, lista osób zakwalifikowanych do zwolnienia się zmniejszy. Zróżnicowanie odszkodowań osób objętych listą zwolnień i osób, które wyrażą wolę rozwiązania umowy (na niekorzyść tych ostatnich), jest zupełnie zrozumiałe, skoro w stosunku do pierwszych z nich rozwiązanie umowy o pracę następuje wbrew ich woli. Przedstawiona w kasacji interpretacja postanowienia zawartego w § 4 ust. 3 porozumienia jest niewłaściwa. Ze sformułowania stwierdzającego, że jeżeli pracow- nicy zobowiążą się do rozwiązania umowy o pracę, to otrzymają odszkodowania, wnoszący kasację wyciąga wniosek, że samo zobowiązanie się do rozwiązania umowy stanowi podstawę do żądania odszkodowania „niezależnie od woli praco- dawcy”. Pomija się przy tym dalszą część tego postanowienia, w której ustala się wy- 11 magalność odszkodowania po rozwiązaniu umowy. Warunkiem wypłacenia odszko- dowania jest rozwiązanie umowy o pracę a nie samo wyrażenie takiej woli. Jeżeli umowa ma się rozwiązać niezależnie od woli pracodawcy przez jednostronne oświadczenie woli pracownika, to można przez to rozumieć tylko rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem dokonanym przez pracownika na podstawie art. 32 § 1 k.p. Tymczasem ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. nie przewidywała stosowania jej prze- pisów (w tym art. 4 i w konsekwencji porozumienia zbiorowego zawartego na jego podstawie) w przypadku rozwiązania umowy o pracę w takim trybie. Stosuje się je tylko w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę na podstawie art. 1 i 10 ust.1 oraz na mocy porozumienia stron na podstawie art. 11. Zawarcie po- rozumienia z samej istoty wymaga zgodnych oświadczeń woli obu stron, a więc wa- runkiem zastosowania § 4 ust. 3 porozumienia jest zgoda pracodawcy na propozycję pracownika rozwiązania umowy. Przepis art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wymaga istnienia przyczyn określonych w art. 1, porozumienie stron musi dotyczyć pracownika objętego zmniejszeniem zatrudnienia. Nie stosuje się przepisów ustawy w przypadku, gdy pracodawca nie zamierza zwolnić pracownika w ramach redukcji zatrudnienia, lecz po wypowiedzeniu umowy przez pracownika wyraża zgodę na jego propozycję rozwiązania umowy za porozumieniem stron w terminie krótszym niż upływ okresu wypowiedzenia. Postanowienia zawartego w § 4 ust. 3 porozumienia nie można interpretować w oderwaniu od przepisów ustawy. Rozumienie tego posta- nowienia w sposób zaprezentowany w kasacji prowadziłoby do paradoksalnej sytua- cji nałożenia na pracodawcę obowiązku wypłacenia odszkodowań wszystkim swoim pracownikom, gdyby zobowiązali się oni do rozwiązania umowy o pracę. Intencją stron zawierających porozumienie była osłona socjalna pracowników tracących pracę a nie uprzywilejowanie pracowników, których stanowiska pracy nie były zagrożone. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. ========================================