II PK 143/05

Sąd Najwyższy2006-03-15
SAOSPracywynagrodzenie za pracęWysokanajwyższy
prawo pracywynagrodzeniepodwyżkiporozumienie zbioroweustawa negocjacyjnasłużba zdrowiapielęgniarkiSąd Najwyższykasacja

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego, uznając potrzebę wykładni postanowień porozumienia zbiorowego dotyczącego podwyżek wynagrodzeń pielęgniarek w kontekście zmian ustawowych.

Sprawa dotyczyła roszczeń pielęgniarek o podwyżki wynagrodzeń, które miały wynikać zarówno z porozumienia postrajkowego, jak i z przepisów ustawowych. Sąd Apelacyjny uznał, że podwyżki z porozumienia wykluczają dodatkowe roszczenia ustawowe. Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok, wskazując na potrzebę dokładnej wykładni oświadczeń woli stron porozumienia, aby ustalić, czy pielęgniarkom przysługują podwyżki z obu tytułów prawnych.

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła roszczeń grupy pielęgniarek o podwyżki wynagrodzeń za lata 2001-2002. Podstawą roszczeń było porozumienie postrajkowe z dnia 20 grudnia 2000 r., które gwarantowało średni wzrost wynagrodzenia zasadniczego o 250 zł brutto dla personelu pielęgniarskiego, oraz art. 4a ustawy negocjacyjnej, który przewidywał minimalny przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia dla pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, zmieniając wyrok Sądu Okręgowego, zasądził część dochodzonych kwot, jednak uznał, że podwyżki z porozumienia wykluczają możliwość dochodzenia dodatkowych roszczeń na podstawie ustawy, stosując zasadę, że nie można podwójnie podwyższać wynagrodzenia. Sąd Apelacyjny argumentował, że porozumienie było korzystniejsze i zaspokajało cele ustawy. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uchylił zaskarżony wyrok. Kluczowym problemem stała się wykładnia postanowień porozumienia zbiorowego, w szczególności pkt 5, który stanowił, że zmiany systemowe w wynagradzaniu obejmą pielęgniarki w porównywalnym stopniu do innych grup zawodowych, niezależnie od ustaleń z pkt 1. Sąd Najwyższy uznał, że bez dokładnej wykładni oświadczeń woli stron nie można generalnie wykluczyć możliwości przyznania podwyżek z dwóch różnych tytułów prawnych – porozumienia i ustawy, zwłaszcza że porozumienie zdawało się odsyłać do niezależnych zmian ustawowych bez klauzuli kompensaty. Podkreślono, że wykładnia powinna uwzględniać odmienne zakresy obu regulacji (porozumienie dotyczyło tylko pielęgniarek i wynagrodzenia zasadniczego, ustawa wszystkich pracowników i wszystkich składników). Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Sąd Najwyższy uznał, że bez dokładnej wykładni oświadczeń woli stron porozumienia zbiorowego nie można generalnie wykluczyć możliwości przyznania podwyżek z dwóch różnych tytułów prawnych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę wykładni postanowień porozumienia, zwłaszcza pkt 5, który odsyłał do zmian systemowych niezależnie od ustaleń z pkt 1, co może sugerować możliwość dochodzenia podwyżek z obu źródeł, jeśli były one korzystniejsze i nie zawierały klauzuli kompensaty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Strona powodowa (w zakresie uchylenia wyroku)

Strony

NazwaTypRola
Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W.instytucjastrona powodowa (działający na rzecz powódek)
Ewa H.osoba_fizycznapowódka
Agata M.osoba_fizycznapowódka
Alicja P.osoba_fizycznapowódka
Jadwiga K.osoba_fizycznapowódka
Elżbieta T.osoba_fizycznapowódka
Anna K.osoba_fizycznapowódka
Wioletta P.osoba_fizycznapowódka
Liliana K.osoba_fizycznapowódka
Grażyna T.osoba_fizycznapowódka
Monika W.osoba_fizycznapowódka
Akademicki Szpital Kliniczny w W.instytucjapozwany

Przepisy (13)

Główne

ustawa zmieniająca art. 4a

Ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy negocjacyjnym kształtowaniu przyrostów przeciętnych wynagrodzeń w przedsiębiorstwach oraz o zmianie niektórych ustaw

Przepis przewidywał minimalny przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia dla pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

ustawa negocjacyjna art. 4a

Ustawa z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw

Nowelizacja tej ustawy przewidywała od 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie niższy niż 203 zł miesięcznie, a w 2002 r. dalsze 110,23 zł.

k.p.c. art. 393 § 13

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie kasacji.

Pomocnicze

k.c. art. 65

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli stron.

k.p. art. 112

Kodeks pracy

Dotyczy zasady równości praw.

k.p. art. 8

Kodeks pracy

Dotyczy zasad współżycia społecznego.

k.p. art. 18 § § 2

Kodeks pracy

Dotyczy sytuacji, gdy przepis zakładowy jest korzystniejszy niż ustawowy.

k.p. art. 78

Kodeks pracy

Dotyczy zasad kształtowania wynagrodzenia.

u.z.o.z. art. 62d

Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej

Dotyczy dodatku za wysługę lat.

k.p.c. art. 227

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy dowodów.

k.p.c. art. 228 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy dopuszczalności dowodów.

k.p.c. art. 319

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy rozszerzenia powództwa.

k.p.c. art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy rozpoznania sprawy w granicach apelacji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Konieczność wykładni postanowień porozumienia zbiorowego, zwłaszcza pkt 5, który może wskazywać na dwa niezależne tytuły podwyżek. Odmienne zakresy regulacji porozumienia (pielęgniarki, wynagrodzenie zasadnicze) i ustawy (wszyscy pracownicy, wszystkie składniki) mogą uzasadniać odrębne traktowanie podwyżek. Porozumienie zdaje się odsyłać do niezależnych zmian ustawowych bez klauzuli kompensaty.

Odrzucone argumenty

Podwyżki z porozumienia postrajkowego wykluczają możliwość dochodzenia dodatkowych roszczeń na podstawie ustawy (stanowisko Sądu Apelacyjnego). Podwójne podwyższanie wynagrodzenia naruszałoby zasadę równości z art. 112 k.p. (argument Sądu Apelacyjnego). Ustawowe podwyżki systemowe miałyby zastosowanie tylko pod warunkiem, że podwyżki z porozumienia byłyby niższe niż ustawowe (argument Sądu pierwszej instancji).

Godne uwagi sformułowania

Bez dokonania wykładni oświadczeń woli stron postrajkowego porozumienia zbiorowego prawa pracy nie można generalnie wykluczyć usprawiedliwionych podwyżek wynagrodzenia za pracę personelu pielęgniarskiego z dwóch różnych tytułów prawnych. Porozumienie było bardziej korzystne od regulacji ustawowych, wskutek czego podwyżki uzyskane na podstawie porozumienia „skonsumowały” podwyżki należne z ustawy. Stanowisko skarżących „bazuje wyłącz- nie na fakcie następczego wejścia w życie ustawy, po zawarciu porozumienia, w cał- kowitym oderwaniu od okoliczności faktycznych mających miejsce u strony pozwa- nej... Takie postanowienie „nie może stanowić podstawy do podwójnej i automatycznej podwyżki płac jednej z grup zawodowych pozwanego, wobec realnego zaspokojenia wzrostu płac według zasad i motywów którymi podyktowana była nowelizacja w/w ustawy”. W sytuacji, kiedy pracodawca sam zapewnia wyższe kryteria kształtowania przyro- stu wynagrodzeń w podobnych realiach czasowych i ekonomicznych, sumowanie podwyżek byłoby nieuzasadnioną ingerencją w samodzielną politykę płacową strony pozwanej i równałoby się z kreowaniem przez sąd powszechny nowych zawyżonych stawek wynagrodzeń.

Skład orzekający

Beata Gudowska

przewodniczący

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Herbert Szurgacz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad zbiegu roszczeń o podwyżki wynagrodzenia wynikających z porozumień zbiorowych i przepisów ustawowych, zwłaszcza w kontekście służby zdrowia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z lat 2000-2002. Kluczowa jest wykładnia konkretnych postanowień porozumienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu podwyżek wynagrodzeń i zbiegu różnych tytułów prawnych, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców, zwłaszcza w sektorze publicznym.

Czy pielęgniarki mogą dostać podwójne podwyżki? Sąd Najwyższy analizuje zawiłości prawa pracy.

Dane finansowe

wynagrodzenie: 2979,21 PLN

wynagrodzenie: 2865,98 PLN

wynagrodzenie: 2619,5 PLN

wynagrodzenie: 1818,85 PLN

wynagrodzenie: 2471,81 PLN

wynagrodzenie: 2485,62 PLN

wynagrodzenie: 1500 PLN

wynagrodzenie: 220,46 PLN

Sektor

medycyna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 15 marca 2006 r. II PK 143/05 Bez dokonania wykładni oświadczeń woli stron postrajkowego porozu- mienia zbiorowego prawa pracy nie można generalnie wykluczyć usprawiedli- wionych podwyżek wynagrodzenia za pracę personelu pielęgniarskiego z dwóch różnych tytułów prawnych, które wynikały z postanowień zbiorowego porozumienia płacowego oraz z przepisów ustawowych o systemowych zmia- nach wynagrodzenia wszystkich pracowników samodzielnych publicznych za- kładów opieki zdrowotnej. Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W., działają- cego na rzecz Ewy H., Agaty M., Alicji P., Jadwigi K., Elżbiety T., Anny K., Wioletty P., Liliany K., Grażyny T., Moniki W. przeciwko Akademickiemu Szpitalowi Klinicz- nemu w W. o wynagrodzenie, nagrodę roczną i naruszenie dóbr osobistych, na sku- tek kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt II i sprawę przekazał Sądowi Apelacyj- nemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 29 listopada 2004 r. zmienił zaskarżony przez powódki wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2004 r., oddalający powództwa o podwyższenie wynagrodzeń w 2002 r., w ten spo- sób, że zasądził od pozwanego Akademickiego Szpitala Klinicznego w W. na rzecz powódek: Moniki W. - 2.979,21 zł, Alicji P., Jadwigi K. i Grażyny T. kwoty po 2.865,98 2 zł, Agaty M. kwotę 2.619,50 zł, Ewy H. - 1.818,85 zł, Elżbiety T. - 2.471,81 zł, Anny K. - 2.485,62 zł, Lilianny K. - 1500 zł, Wiolety P. - 220,46 zł, wszystkie kwoty z usta- wowymi odsetkami; oddalił dalej idące apelacje powódek i nie obciążył Ogólnopol- skiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. kosztami zastępstwa proceso- wego w postępowaniu apelacyjnym. W sprawie tej ustalono, że dla zakończenia strajków pielęgniarek i położnych w dniu 20 grudnia 2000 r. strona pozwana podpisała porozumienie z Komitetem Strajkowym Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego, w którym usta- lono wzrost wynagrodzenia dla personelu pielęgniarskiego średnio 250 zł brutto do uposażenia zasadniczego na każdy etat pielęgniarski począwszy od 1 stycznia 2001 r. Strony ustaliły także, że jeżeli będą zmiany systemowe wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia, to będą one obejmowały również grupy zawodowe pielęgniarek w porównywalnym stopniu do innych grup zawodowych w Dziecięcym Szpitalu Klinicz- nym. W stosunku do pielęgniarek pozwany wywiązał się z porozumienia. Poza pielę- gniarkami pozwany nie podpisał żadnego porozumienia z innym pracownikami. Po- nadto w dniu 9 kwietnia 2001 r. pozwany wypowiedział powódkom umowy o pracę w części dotyczącej dodatkowego wynagrodzenia rocznego w związku ze zmianą sta- tusu szpitala jako jednostki budżetowej. Powódki nie odwołały się od tych wypowie- dzeń, wobec czego „trzynastki” przysługiwały w proporcjonalnej wysokości jedynie do upływu okresu wypowiedzenia. W ramach takich ustaleń Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwany wykonał porozumienie z 20 grudnia 2000 r., ponieważ powódki uzyskały wzrost wynagrodzeń zasadniczych w granicach od 221 zł do 300 zł. Natomiast za nieuzasadnione uznał roszczenia powódek o zasądzenie podwyższonych wynagrodzeń za 2001 i 2002 r. na postawie art. 4a wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy negocjacyjnym kształtowaniu przyrostów przeciętnych wynagrodzeń w przed- siębiorstwach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45, powo- ływanej dalej jako ustawa zmieniająca). Wprawdzie porozumienie i ustawa to od- mienne źródła prawa, to jednak zaspokojenie podwyżek wynagrodzeń na podstawie porozumienia wyklucza możliwość dodatkowego dochodzenia roszczeń płacowych na podstawie ustawy. Zawarte porozumienie miało na celu uprzedzenie przepisów ustawy, zmierzało do złagodzenia i zażegnania drastycznego konfliktu w pozwanym szpitalu wskutek odchodzenia od łóżek pacjentów. Porozumienie było bardziej ko- rzystne od regulacji ustawowych, wskutek czego podwyżki uzyskane na podstawie 3 porozumienia „skonsumowały” podwyżki należne z ustawy z 22 grudnia 2000 r., o czym świadczy pkt 5 porozumienia. Ustawowe podwyżki systemowe miałyby zasto- sowanie do powódek tylko pod warunkiem, że podwyżki wynikające z porozumienia byłyby niższe niż wynikające z ustawy. Podwyżki te wynikały z tej samej podstawy faktycznej i nie byłoby uzasadnione podwójne podwyższanie wynagrodzeń. Po rozpoznaniu apelacji Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodo- wego wniesionej na rzecz powódek Sąd Apelacyjny uwzględnił ją w części dotyczą- cej żądania podwyższenia wynagrodzeń za 2002 r. i w odniesieniu do niektórych z powódek. Za pierwszą sporną okoliczność Sąd ten uznał kwestię przysługiwania podwyżek wynagrodzeń z obu tytułów, tj. na podstawie porozumienia postrajkowego z 20 grudnia 2000 r. oraz z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z 16 grudnia 1994 r. lub ustawa negocjacyjna). Wprowadzona tym przepisem nowelizacja tej ustawy przewidywała od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie niższy niż 203 zł miesięcznie, w prze- liczeniu na pełny wymiar czasu pracy łącznie ze skutkami wzrostu wszystkich skład- ników wynagrodzenia. W 2002 r. przyrost ten powinien następnie obejmować dalsze 110,23 zł, co łącznie dawało wzrost całości płacy o 313,24 zł miesięcznie. Sąd Ape- lacyjny wskazał, że wprowadzone zmiany ustawowe wynikały z trudnej sytuacji pła- cowej w służbie zdrowia i szerzącej się fali protestów pracowników, co wpłynęło na ustawowe uregulowanie podwyżek płac na poziomie granicznym i minimalnym oraz gwarancyjnym dla każdego zatrudnionego. Pozwany jeszcze przed wprowadzeniem tej ustawowej regulacji zawarł porozumienie z 20 grudnia 2000 r., zobowiązując się do podwyższenia wynagrodzeń personelu pielęgniarskiego średnio o 250 zł brutto na każdy etat pielęgniarski. Realnie podwyżka ta zapewniła powódkom wzrost wynagro- dzeń powyżej minimum przewidzianego z art. 4a ustawy. Ustalenia postrajkowe w rzeczywistości zapewniły wzrost płac w ramach prowadzonej samodzielnie polityki płacowej znacznie przewyższający owe minimum ustawowe, a tym samym, realizo- wały skutki przewidziane powołaną ustawą. Stanowisko skarżących „bazuje wyłącz- nie na fakcie następczego wejścia w życie ustawy, po zawarciu porozumienia, w cał- kowitym oderwaniu od okoliczności faktycznych mających miejsce u strony pozwa- nej, w postaci rzeczywistej realizacji postanowień ustawy i wyjątkowej sytuacji straj- kowej panującej w służbie zdrowia w tym okresie”. Wprawdzie strony zawartego po- 4 rozumienia przewidziały w pkt 5, że w razie nastąpienia zmian systemowych w usta- wie, zmiany te będą obejmować w stopniu porównywalnym pielęgniarki, to jednak takie postanowienie „nie może stanowić podstawy do podwójnej i automatycznej podwyżki płac jednej z grup zawodowych pozwanego, wobec realnego zaspokojenia wzrostu płac według zasad i motywów którymi podyktowana była nowelizacja w/w ustawy”. Treść pkt 5 porozumienia „należy odnieść do sytuacji, kiedy podwyżki gwa- rantowane ustawą byłyby korzystniejsze od przewidzianych porozumieniem, tak iż zapewniałoby to porównywalne do pozostałych grup zawodowych służby zdrowia wzrosty płac. W przeciwnym wypadku naruszona zostałaby podstawowa zasada równości z art. 112 k.p., przewidująca równe prawa z tytułu wypełniania jednakowego takich samych obowiązków przez podwójne podwyższenia wynagrodzenia odnośnie pielęgniarek objętych porozumieniem w porównaniu z pielęgniarkami których taka regulacja dodatkowa nie dotyczy”. Dlatego powódkom nie przysługuje podwyżka wynagrodzenia z obu tytułów w 2001 r., a jedynie korzystniejsza wynikająca z poro- zumienia z 20 grudnia 2000 r., stosownie do zasady wynikającej a contrario z art. 18 § 2 k.p., bowiem w tym przypadku przepis zakładowy był korzystniejszy niż przepis ustawowy. Odniesienie do przywileju zapewnienia świadczeń korzystniejszych niż przewiduje to ustawa i „wykluczenie dublowania świadczeń odnosi się do wszelkich aspektów stosunku pracy i wynikających z tego prawa, w tym również należności pieniężnych w postaci wynagrodzenia”. Automatyzm dwukrotnego podwyższenia wynagrodzenia „jaskrawo byłby sprzeczny z elementami kształtowania wynagrodze- nia w oparciu o zasadę wynikającą z art. 78 k.p., a drugiej strony samodzielności i możliwości zapewnienia realizacji owych postulatów”. W sytuacji, kiedy ustawodawca sam zapewnia wyższe kryteria kształtowania przyrostu wynagrodzeń w podobnych realiach czasowych i ekonomicznych, sumowanie obu tytułów podwyżek byłoby nieuzasadnioną ingerencją w samodzielną politykę płacową pozwanego i równałoby się z kreowaniem przez sąd powszechny „nowych zawyżonych stawek płacowych”. Równocześnie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zarachowania podwy- żek płacowych uzyskanych w 2001 r. na poczet wzrostu płac należnego w 2002 r., uznając, że należało zasądzić „różnice przypadające za 2002 r., jako różnice pomię- dzy wynagrodzeniem miesięcznym w stosunku do grudnia 2001 r., a wypłaconym w poszczególnych miesiącach 2002 r., przy uwzględnieniu, że maksymalna kwota podwyżki w 2002 r. nie przekracza kwoty 110,23 zł”. Z tego tytułu Sąd Apelacyjny zasądził roszczenia powódek w kwotach wymienionych w sentencji zaskarżonego 5 wyroku, w pozostałym zakresie uznając apelację powódek za całkowicie bezza- sadną. W zakresie nagród rocznych Sąd ten wskazał, że pozwany dokonał wypowie- dzeń zmieniających, których powódki nie zaskarżyły, a do upływu okresu wypowie- dzenia pozwany dokonał proporcjonalnej wypłaty tych świadczeń. Nie ma podstaw prawnych do wzruszenia i badania zasadności skutecznie dokonanych wypowiedzeń zmieniających. Brakuje też jakichkolwiek podstaw do uznania naruszenia dóbr osobi- stych powódek, wobec odwołania się jedynie do enigmatycznych i ogólnikowych slo- ganów, zwłaszcza że dochodzenie dalszych roszczeń płacowych na podstawie od- miennej interpretacji podstaw prawnych nie jest tożsame z naruszeniem dóbr osobi- stych. W kasacji wniesionej na rzecz powódek przez Ogólnopolski Akademicki Zwią- zek Zawodowy w W. podniesiono następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa mate- rialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 4a ustawy z 16 grudnia 1994 r., art. 62d ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdro- wotnej, art. 65 k.c. w związku z pkt 5 i pkt 1 porozumienia z dnia 20 grudnia 2000 r., art. 112 i 8 k.p., 2) naruszenia art. 227, 228 § 1 k.p.c. w związku z art. 319 i 382 k.p.c., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na tych podstawach skarżący do- magał się uchylenia zaskarżonego wyroku „w zakresie pkt II w części dot. skapitali- zowanego wynagrodzenia, dodatku za wysługę lat, premii regulaminowej” i przeka- zania sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania według norm przepisanych. W sprawie występuje potrzeba wykładni art. 4a ustawy w związku z rozbież- nością orzecznictwa sądów powszechnych, „jaka zarysowała się pomiędzy praktycz- ną wykładnią ww. przepisu pozostającą w jednym przypadku w zgodzie z wykładnią autentyczną (prezentowaną i wynikającą z toku procesu legislacyjnego), a w drugim przypadku (zaskarżonego wyroku) sprzeczną z tym kierunkiem autentyczności wy- kładnią funkcjonalną i wykładnią woli stron w zakresie pkt 5 w związku z pkt 1 poro- zumienia z 20.12.2000”, wyrażająca się w odpowiedzi na pytanie, czy powódkom przysługują podwyżki z dwóch tytułów, tj. z porozumienia z 20 grudnia 2002 r. i z ustawy „lex 203”. Ponadto rozstrzygnięcia wymagają następujące zagadnienia: 1) czy przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z art. 4a ustawy „transpono- wać się ma co najmniej o wzrost 203 zł (110,23 zł) miesięcznej płacy indywidualnej stawki wynagrodzenia zasadniczego przysługującego za pełny wymiar czasu pracy ?” W kasacji wyrażono w tym zakresie stanowisko, że „chodzi o zwiększenie wyna- 6 grodzenia zasadniczego jako równoważnika dotychczasowej pracy”; 2) czy przysłu- gujący na podstawie art. 62d ustawy o zakładach opieki zdrowotnej dodatek za wy- sługę lat lub „jego procentowy wzrost lub dodatek funkcyjny albo podwyższenie przez pracownika kwalifikacji” wyczerpuje w części lub w całości „uprawnienie wzrostu wy- nagrodzenia pracownika, nie niższego niż 203 zł (110,23 zł w 2002]), czy też te do- datki do płacy przysługują oprócz przyrostu wynagrodzenia z „lex 203”. Zdaniem wnoszącego kasację, powódkom przysługiwały podwyżki wynagro- dzenia z obu tytułów, tj. na podstawie porozumienia z 20 grudnia 2000 r. i na pod- stawie art. 4a ustawy. Takie stanowisko nie jest sprzeczne z art. 8 k.p., ponieważ zgodna i wyraźna wola stron porozumienia (art. 65 k.c. w związku z pkt 1 i 5 porozu- mienia płacowego z 20 grudnia 2000 r.) „wykazywała dążenie do stanu wyznaczone- go międzynarodowym standardem dotyczącym warunków pracy i życia personelu pielęgniarskiego”. Ponadto - w szczególnym przypadku powódki Wioletty P. - doszło do podwyższenia wynagrodzenia zasadniczego (przeszeregowania do wyższej kate- gorii płacowej) w związku z podwyższeniem kwalifikacji zawodowych, ale podwyżka ta została „skorelowana” jedynie przyrostem płacowym z art. 4a „lex 203”. Tymcza- sem podwyższenia wynagrodzenia z tytułu przeszeregowania płacowego spowodo- wanego zwiększeniem kwalifikacji zawodowych pracownika nie może zastępować w całości „uprawnienie wzrostu na podstawie art. 4a pkt 2) ustawy lex 203”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie podstawowym problemem do rozstrzygnięcia był zbieg uprawnień do podwyżek wynagrodzenia za pracę przysługujących powódkom na podstawie kończącego akcję protestacyjną pielęgniarek porozumienia zbiorowego z dnia 20 grudnia 2000 r., w którym uzgodniono wzrost wynagrodzenia personelu pielęgniarskiego od 1 stycznia 2001 r. „średnio 250 zł brutto do uposażenia zasadni- czego na każdy etat pielęgniarski”, oraz na podstawie art. 4a ustawy negocjacyjnej, który przyznawał każdemu pracownikowi samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wy- nagrodzenia, nie niższy niż 203 zł miesięcznie, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy łącznie ze skutkami wzrostu wszystkich składników wynagrodzenia. W tej kwe- stii Sąd Apelacyjny uznał pierwszeństwo i wyłączność postanowień porozumienia z 20 grudnia 2000 r. dotyczących podwyższenia wynagrodzeń personelu pielęgniar- 7 skiego w 2001 r., które w tym roku (2001) były korzystniejsze od przyrostu miesięcz- nego wynagrodzenia przysługującego na podstawie art. 4a ustawy negocjacyjnej, podkreślając, że uzgodnienia postrajkowe przewidywały wzrost wynagrodzenia śred- nio o 250 zł brutto „do uposażenia zasadniczego na każdy etat pielęgniarski”, nato- miast ustawowy przyrost łącznego miesięcznego wynagrodzenia, obejmujący wyna- grodzenie zasadnicze oraz pozostałe składniki płacowe, powinien spowodować glo- balny przyrost wynagrodzeń pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej nie niższy niż 203 zł w 2001 r. i nie niższy niż 110,23 zł w 2002 r. Dlatego za 2002 r. Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz powódek wyrównanie różnic w wynagrodzeniach miesięcznych gwarantujących uzyskanie poziomu granicznych i łącznych ustawowych przyrostów wynagrodzeń, które w 2002 r. powinny wynieść dalsze 110,23 zł na pełny wymiar czasu pracy, czyli łącznie (w latach 2000-2001) minimum 313,24 zł. Tym samym Sąd ten sprzeciwił się dopuszczalności „dublowa- nia” wzrostu wynagrodzenia powódek dochodzonego na podstawie postanowień po- rozumienia z 2000 r. oraz na podstawie art. 4a ustawy negocjacyjnej, uznając, że w sytuacjach, kiedy „pracodawca sam zapewnia wyższe kryteria kształtowania przyro- stu wynagrodzeń w podobnych realiach czasowych i ekonomicznych, sumowanie podwyżek byłoby nieuzasadnioną ingerencją w samodzielną politykę płacową strony pozwanej i równałoby się z kreowaniem przez sąd powszechny nowych zawyżonych stawek wynagrodzeń”. Stanowisko takie koresponduje z treścią uchwały Sądu Naj- wyższego z dnia 16 grudnia 2004 r., I PZP 12/04 (OSNP 2005 nr 9, poz. 122), w któ- rej przyjęto, że uzyskanie przez pracownika przyrostu wynagrodzenia za pracę wyż- szego od kwoty wzrostu określonej w art. 4a ustawy negocjacyjnej, zaspokaja jego roszczenie o podwyżkę wynagrodzenia w kwocie wynikającej z tego przepisu także wówczas, gdy pracodawca - samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej był zo- bowiązany do podwyższenia wynagrodzeń pracowników na podstawie porozumienia zbiorowego zawartego w 2000 r. z zakładowymi organizacjami związkowymi. Uznanie zasadności takiej koncepcji wymagałoby wszakże wykazania, że podwyżka wynagrodzenia oparta na postanowieniach porozumienia postrajkowego zmierzała do zrealizowania celu podwyżek ustawowych. Sąd Najwyższy, dokonując w takim kierunku wykładni celowościowej i funkcjonalnej art. 4a ustawy negocjacyj- nej, w uzasadnieniu powołanej uchwały wskazywał, że dla realizacji podwyżek wyna- grodzeń jest obojętne, czy założona w ustawie negocjacyjnej podwyżka wynagro- dzenia pracowników samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej została 8 osiągnięta przez zastosowanie art. 4a tej ustawy, czy też nastąpiła w wyniku dobro- wolnego zobowiązania pracodawcy wynikającego z porozumienia zbiorowego ze związkami zawodowymi, zawartego jeszcze przed wejściem tej regulacji ustawowej w życie i przyznającego podwyżkę jeszcze przed tą datą, ostatecznie uznając, że podwyżka należna na podstawie takiego porozumienia była dla pracowników ko- rzystniejsza z tego względu, że otrzymali ją nie tylko w kwocie wyższej, niż wynikają- ca z art. 4a ustawy, lecz również uzyskali ją wcześniej, co w przypadku świadczeń pieniężnych jest z natury rzeczy bardziej korzystne ("kto szybko daje dwa razy daje"). Natomiast gdyby przyjąć, iż przyznane przez pracodawcę i wymuszone sporem zbio- rowym podwyżki nie realizowały celu ustawy, to zapobiegliwy i odpowiedzialny pra- codawca zostałby w istocie finansowo ukarany za to, że nie czekając na ogólnokra- jowe rozwiązanie problemu przystał na podwyżki wynagrodzeń i doprowadził do wy- gaszenia protestu. Argumenty powołane przez Sąd Apelacyjny oraz zawarte w powołanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2004 r. nie mogą jednak przesądzać o prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie ograniczonej zasadności roszczeń powódek bez uwzględnienia konieczności wykładni pkt 5 w związku z pkt 1 porozumienia z 20 grudnia 2000 r. Strony tego porozumienia uzgodniły bowiem wzrost wynagrodzenia dla personelu pielęgniarskiego od 1 stycznia 2001 r. średnio 250 zł brutto do uposażenia zasadniczego na każdy etat pielęgniarski (pkt 1), ale ponadto ustaliły, że „jeżeli będą zmiany systemowe o negocjacyjnym systemie wy- nagradzania pracowników ochrony zdrowia będą one obejmowały również grupę za- wodową pielęgniarek w porównywalnym stopniu do innych grup zawodowych w Dziecięcym Szpitalu Klinicznym (niezależnie od ustaleń zawartych w pkt. 1)”. W oce- nie składu orzekającego Sądu Najwyższego, dla prawidłowego wyrokowania w spra- wie konieczne jest uzyskanie i zweryfikowanie wykładni oświadczeń woli stron poro- zumienia z 20 grudnia 2000 r. jako źródła indywidualnych roszczeń płacowych (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.), w szczególności wykładni uzgodnienia objętego końcowym sformułowaniem pkt 5 tego porozumienia („niezależnie od ustaleń za- wartych w pkt 1”), które może wskazywać na dwa niezależne tytuły podwyżek wyna- grodzeń za pracę powódek przysługujące z odrębnych źródeł prawa pracy, tj. z za- kładowego porozumienia zbiorowego pracy oraz z art. 4a ustawy negocjacyjnej. Przy dokonywaniu wykładni trzeba mieć na uwadze odmienne zakresy obu tych regulacji płacowych, zważywszy że uzgodnienia wynikające z postanowień porozumienia z 20 9 grudnia 2000 r. odnosiły się wyłącznie do personelu pielęgniarskiego i zwiększały wynagrodzenie zasadnicze, natomiast art. 4a ustawy negocjacyjnej dotyczył wszyst- kich pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej i wpływał na przyrost wynagrodzenia za pracę obejmującego łącznie wszystkie jego składniki. Osłabia to ten zakres argumentacji Sądu Apelacyjnego, jakoby akceptacja stanowi- ska o przysługiwaniu podwyżek płacowych z dwóch odrębnych i niezależnych pod- staw prawnych prowadziła do naruszenia zasady równości wynikającej z art. 112 k.p. Jeżeli bowiem strony zbiorowego porozumienia płacowego ustaliły w jego pkt 1 wzrost wynagrodzenia personelu pielęgniarskiego, postanawiając w pkt 5, że tę grupę zawodową obejmą również „zmiany systemowe w negocjacyjnym systemie wynagradzania pracowników ochrony zdrowia”, niezależnie od ustaleń zawartych w pkt 1, to rozstrzygnięcie o przysługiwaniu podwyżki wynagrodzenia tylko z jednej ko- rzystniejszej z tych podstaw prawnych wymaga wnikliwego zbadania i oceny tych postanowień porozumienia postrajkowego. Bez dokonania wykładni oświadczeń woli stron postrajkowego porozumienia zbiorowego prawa pracy nie można wykluczyć usprawiedliwionych podwyżek wynagrodzenia za pracę personelu pielęgniarskiego z dwóch różnych tytułów (podstaw) prawnych, które wynikały z postanowień zbiorowe- go porozumienia płacowego oraz przepisów ustawowych o systemowych zmianach wynagradzania pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowot- nej, zwłaszcza że porozumienie płacowe zdaje się dodatkowo odsyłać do niezależ- nych zmian ustawowych, które nie zawierały klauzuli wzajemnej kompensaty wcze- śniej uzgodnionych podwyżek płacowych na podstawie postanowień zbiorowego po- rozumienia prawa pracy - według zasady przysługiwania tylko jednego korzystniej- szego wzrostu wynagrodzenia. Na gruncie takich założeń nie występuje „kreowanie przez sąd powszechny nowych zawyżonych podwyżek płac”, ale realizacja wzrostów wynagrodzenia uzgodnionych w zbiorowym porozumieniu płacowym (volenti non fit iniuria) oraz przewidzianych w art. 4a ustawy negocjacyjnej. Dodatkowo należy wskazać, że omawiane ustawowe przyrosty wynagrodzenia przysługiwały odpowiednio o 203 zł w 2001 r. i 110,23 zł w 2002 r., co oznaczało, że na dzień: 1 stycznia 2001 oraz 1 stycznia 2002 r. o takie kwoty powinno wzrosnąć łączne miesięczne wynagrodzenie każdego pracownika samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w porównaniu do wynagrodzenia z grudnia poprzedniego roku, jednakże bez zaliczenia wzrostów określonych składników wynagrodzenia przysługujących z innego tytułu niż art. 4a ustawy negocjacyjnej, np. w związku z 10 osiągnięciem wyższego stażu zatrudnienia czy podwyższeniem kwalifikacji zawodo- wych. Jeżeli jednak w związku z uzyskaniem wyższych kwalifikacji zawodowych, (co w kasacji podniesiono w stosunku do skarżącej Wioletty P.), została podwyższona jedynie kategoria wynagrodzenia zasadniczego, która nie zawsze musi automatycz- nie przełożyć się na wzrost pobieranego wynagrodzenia, to takie przeszeregowanie płacowe nie wpłynie na podwyższenie wynagrodzenia ponad kwotę ustawowego przyrostu określonego w art. 4a ustawy negocjacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art. 39313 k.p.c. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI