II PK 122/08

Sygn. akt II PK 122/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Jerzy Kuźniar w sprawie z powództwa M. Z. przeciwko T. D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przywrócenie do pracy na poprzednie warunki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 stycznia 2009 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 listopada 2007 r., oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. pozwany pracodawca wypowiedział M. Z. warunki pracy i płacy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia. Przyczyną wypowiedzenia dotychczasowych warunków była konieczność dostosowania możliwości zatrudnienia po długotrwałej nieobecności powoda w 2 pracy. Po upływie okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 1 kwietnia 2006 r. zaproponowano powodowi nowe warunki umowy o pracę. Powód nie odmówił przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, co prowadziłoby do rozwiązania umowy o pracę, jednakże złożył w ustawowym terminie odwołanie do sądu. Zdaniem powoda podlegał on szczególnej ochronie i w związku z tym pozwany pracodawca naruszył obowiązujące w tej kwestii przepisy (art. 32 ustawy o związkach zawodowych). Podniósł ponadto, że wskazywane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia umowy były nierzeczywiste. Wyrokiem z dnia 20 września 2006 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił powództwo wniesione przez M. Z. przeciwko T. D. P. sp. z o.o. w W. o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach. Zdaniem Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy wynikających z umowy o pracę zostało dokonane zgodnie z wszelkimi wymogami określonymi przez przepisy prawa pracy. Ponadto w ocenie Sądu Rejonowego, żadna z podnoszonych przez powoda okoliczności uzasadniających jego szczególną ochronę nie miała w chwili dokonywania przez pracodawcę wypowiedzenia miejsca. W szczególności nieuzasadnione było powoływanie się przez powoda na szczególną ochronę na podstawie art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy, albowiem powód M. Z. w latach 2003 - 2006 nie pełnił funkcji społecznego inspektora pracy, a tym samym brak było podstaw do objęcia go szczególną ochroną z tego tytułu. Bez znaczenia był przy tym fakt, że powód pełnił funkcję społecznego inspektora pracy w okresie wcześniejszym (1999-2003) oraz, że został wybrany na tę funkcję już w toku niniejszego postępowania. Nie można było uznać, iż pomimo braku dokonania formalnego wyboru powód faktycznie funkcję społecznego inspektora pracy pełnił. Nie znajdował również, w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego uzasadnienia zarzut strony powodowej wskazującej na naruszenie przez pozwanego pracodawcę przepisu art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych. Uchwała Zakładowej Komisji nr 17/2005 z dnia 2 sierpnia 2005 roku, tj. ostatnia uchwała organizacji związkowej przedstawiona pracodawcy przed datą wypowiedzenia powodowi warunków pracy, nie wskazywała powoda M. Z. jako osoby podlegającej szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy. Tym 3 samym, zdaniem Sądu Rejonowego, powoływanie się powoda na szczególną ochronę na tej podstawie nie znajdowało swojego uzasadnienia, albowiem ochrona ta jest uzależniona od powiadomienia pracodawcy o osobach podlegających ochronie, imiennie wskazanych w uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 roku, III PK 77/04 OSNP 2005/21/966). Sąd Rejonowy uznał także, że wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia była rzeczywista, konkretna i wystarczająco precyzyjna. Zdaniem Sądu przyczyna była także uzasadniona, albowiem długotrwała choroba powoda i możliwość jej nawrotu spowodowała uzasadnioną konieczność obsadzenia stanowiska przy obsłudze pieca wodorowego pracownikiem zapewniającym niezawodność obsady tego stanowiska w sytuacji, gdy w zakładzie tylko dwie osoby były przeszkolone do jego obsługi. Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. ją oddalił. Sąd podzielił stanowisko przyjęte przez niższą instancję stwierdzając, iż wskazana w kwestionowanym wypowiedzeniu jego podstawa była sformułowana prawidłowo a postępowanie dowodowe wykazało, iż były to elementy zrozumiałe dla powoda, nie mogące wywołać u niego poczucia dezorientacji co do faktycznych powodów zmiany przez pracodawcę treści jego stosunku pracy. Co więcej, jak szeroko umotywował to Sąd Rejonowy, wskazana przyczyna okazała się nie tylko konkretna i zrozumiała dla powoda, ale również w pełni uzasadniona. Z kolei zarzut apelacji dotyczący art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854)., który ściśle się wiązał z wyrażonym przez Sąd Rejonowy poglądem, zgodnie z którym „ochroną przewidzianą w tym przepisie objęty jest wyłącznie pracownik, który spełnia łącznie dwa warunki: 1) jest członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej lub członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentacji tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, 2) został imiennie wskazany uchwałą zarządu zakładowej organizacji związkowej jako pracownik korzystający z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy w trybie i na zasadach określonych wart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach 4 zawodowych." – w ocenie Sądu Okręgowego nie był uzasadniony. Powołując się na stanowisko wyrażone w judykaturze Sądu Najwyższego, jak również na ustalenia Sądu pierwszej instancji stwierdził, iż powód nie wykazał w niniejszej sprawie - choć to na nim spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu - iż spełniał pierwszą z wymienionych przesłanek. Na powyższe rozstrzygnięcie powód wniósł skargę kasacyjną, w której wskazał naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż „...osobami wskazanymi w omawianym przepisie są jedynie osoby reprezentujące organizację związkową przed pracodawcą (w sprawach związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek upoważni do dokonywania jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie bezpośrednio przez pracodawcą a wobec służb BHP", - co miało bezpośredni wpływ na ustalenie przez Sąd, że uchwała nr 13/2003r. działającej w pozwanym zakładzie pracy Komisji Zakładowej nr 20 NSZZ Solidarność, upoważniająca m.in. powoda do reprezentowania tej organizacji związkowej wobec służby BHP nie stanowi materialno-prawnej przesłanki uzasadniającej wymienienie powoda w uchwale nr 14/3003r. tejże organizacji związkowej jako osoby, której stosunek pracy podlega szczególnej ochronie w rozumieniu powołanego przepisu ustawy a w konsekwencji prowadziło do oddalenia roszczenia powoda. Z tych względów powód wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Powód był członkiem funkcjonującej w pozwanym zakładzie pracy organizacji związkowej nr 20 NSZZ Solidarność. W okresie od 1999 r. do 2003 r. pełnił funkcję Zakładowego Społecznego Inspektora Pracy. Uchwałą Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność nr 13/2003 r. z dnia 2 lipca 2003 r. został upoważniony do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec Służby BHP. W kolejnej uchwale nr 14/2003 r. również z dnia 2 lipca 2003 r. w sprawie imiennego wskazania pracowników, których stosunek pracy z mocy art. 32 ust.1 ustawy podlega szczególnej ochronie, powód został wymieniony jako osoba 5 ochronie takiej podlegająca. Z kolei w dniu 2 sierpnia 2005 r. Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność podejmując uchwałę nr 17/2005 w sprawie imiennego wskazania pracowników, których stosunek pracy podlega szczególnej ochronie do końca kadencji 2002-2006, nazwiska powoda już nie zamieściła. Powód dochodząc swoich racji jeszcze w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji podnosił, iż jego stosunek pracy podlegał szczególnej ochronie w rozumieniu art. 32 ustawy, zarówno w dacie wręczenia mu wypowiedzenia zmieniającego jak i w dacie upływu okresu wypowiedzenia. Prawo do szczególnej ochrony powód wywodził z treści uchwały nr 13/2003 r. oraz z uchwały nr 14/2003. Był przekonany, że ochrona ta przysługiwała mu nadal mimo, że jego nazwisko nie zostało wskazane na liście uchwały nr 17/2005. albowiem w takim przypadku miał do niego zastosowanie przepis art. 32 ust. 2 ustawy w takim zakresie, w jakim członek związku korzysta z ochrony po zakończeniu obowiązywania uchwały, z której uprawnienia te wynikają tj. – „dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie". Innymi słowy w myśl powołanych przepisów powód twierdził, że przysługiwała mu szczególna ochrona stosunku pracy co najmniej do dnia 2 sierpnia 2006 r., bowiem powyższe uchwały przestały obowiązywać z chwilą podjęcia w ich miejsce w dniu 2 sierpnia 2005 r. uchwały nr 17/2005 r. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 32 ustawy o związkach zawodowych określa czas trwania ochrony trwałości stosunku pracy. Zgodnie z dyrektywą sformułowaną w ust. 2 przysługuje ona co do zasady przez okres wskazany uchwałą zarządu, a po jego upływie dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu wskazanego uchwałą, jednak nie dłużej niż rok. Tego rodzaju regulacja pozostawia zarządowi zakładowej organizacji znaczny zakres swobody w określaniu czasu ochrony, nie wprowadzając żadnych konkretnych terminów. Może mieć więc on charakter długoterminowy, ustawa nie wiąże go bowiem bezpośrednio ani z czasem trwania mandatu w zarządzie, ani z upoważnieniem do reprezentacji organizacji związkowej wobec pracodawcy. Jednakże w niniejszym stanie faktycznym nie można wywodzić, iż szczególna ochrona powoda obowiązywała po wygaśnięciu obowiązywania uchwały nr 14/2003 r. z dniem 2 sierpnia 2005 r. Ratio legis art. 32 ust. 2 odnosi się do całkiem 6 odmiennych stanów faktycznych, a w szczególności do sytuacji kiedy zarząd zakładowej organizacji na skutek bezczynności po upływie okresu ochrony określonego w uchwale, nie podejmuje nowej uchwały w tym zakresie. Wtedy właśnie dochodzi do wydłużenia ochrony na dalszy okres, nie dłuższy jednak niż rok. Z kolei powyższa regulacja nie może i nie ma zastosowania do sytuacji, gdy uprawniony do tego organ - zarząd zakładowej organizacji – podejmuje w formie uchwały decyzję o skróceniu okresu takiej ochrony bądź w ogóle nie obejmowaniu pracownika taką ochroną. Nie do przyjęcia jest takie stanowisko, zgodnie z którym statutowy organ związkowy na mocy art. 32 ust. 2 ustawy pozbawiony byłby prawa do swobodnej decyzji o momencie wygaśnięcia ochrony określonej w ust. 1 powołanego przepisu. Przeczy temu także pierwsze zdanie ust. 2, zgodnie z którym ochrona ta przysługuje pracownikowi „(...) przez okres określony uchwałą zarządu”. W niniejszej sprawie Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność w sierpniu 2005 r. podjęła uchwałę nr 17/2005, która stanowiła nowelizację uchwały nr 13/2003 oraz nr 14/2003. Jak wynika z materiału dowodowego powodem takiego stanowiska komisji było zdarzenie w postaci podjęcia na XVII Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ Solidarność uchwały nr 7 o scedowaniu niektórych uprawnień innym osobom spoza składu zarządu. Powyższa uchwała określała procedurę udzielania upoważnień do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec pracodawcy innym osobom i zakres tych upoważnień. Weszła w życie z dniem rejestracji znowelizowanego statutu związku, statut został zarejestrowany w ostatnich dniach lipca 2004 r. Podejmując uchwałę nr 17/2005 Komisja właśnie ze względu na tę uchwałę nr 7 nie udzieliła upoważnienia powodowi. W ocenie komisji zakres spraw BHP nie wchodził w zakres czynności, do których można było udzielić upoważnienia. Z tych przyczyn wskazana wyżej organizacja związkowa nie uwzględniła w tej uchwale osób związanych ze służbą BHP uznając, iż brak jest podstaw do dołączenia ich jako osób szczególnie chronionych. Jak wyjaśnił to w postępowaniu dowodowym przed Sądem pierwszej instancji świadek J. G. - przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność u pozwanego – „ (...) zmiany w przepisach związkowych zrozumieliśmy w ten sposób, że powód i inne osoby reprezentujące organizacje wobec służby BHP nie są osobami chronionymi z art. 32 ustawy o związkach. W naszym rozumieniu nie było podstaw prawnych 7 statutowych do uznania ich za takie osoby. (...) W naszym rozumieniu po zmianie statutu i przepisu wykonawczego do § 42 pkt 9 należałoby aby komisja zakładowa wystąpiła na piśmie do zarządu regionu M. NSZZ Solidarność o udzielenie upoważnienia osobie spoza składu zarządu zakładowej organizacji związkowej wraz z uzasadnieniem takiego wystąpienia.” Powyższe motywy legły u podstaw wydanej uchwały nr 17/2005 r. nie obejmującej powoda ochroną z art. 32 ustawy związkowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że powód z chwilą wydania uchwały nr 17/2005 w dniu 2 sierpnia 2005 nie podlegał ochronie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych, tym samym pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. pracodawca mógł powodowi wypowiedzieć warunki pracy i płacy. Ochrona trwałości stosunku pracy przysługuje od chwili zawiadomienia pracodawcy w uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej zwolnionej osoby podlegającej ochronie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r. III PK 77/04, OSNP 2005/21/966). Odnosząc się z kolei do przedstawionego zarzutu skargi w kwestii naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż „(...) osobami wskazanymi w omawianym przepisie są jedynie osoby reprezentujące organizację związkową przed pracodawcą (w sprawach związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek upoważni do dokonywania jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie bezpośrednio przed pracodawcą a wobec służb BHP" - Sąd Najwyższy czuje się zwolniony z konieczności dokonania oceny zasadności naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 32 powołanej ustawy we wskazanym zakresie z uwagi na okoliczność, że od momentu podjęcia uchwały nr 17/2005 r. przez uprawniony do tego organ związkowy powód przestał należeć do grupy osób podlegających szczególnej ochronie z art. 32 ustawy. Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. /tp/ 8