II PK 107/07

Wyrok z dnia 14 stycznia 2008 r. II PK 107/07 Likwidacja stanowiska urzędniczego bądź jego przeniesienie do innej ko- mórki organizacyjnej urzędu, dokonywane poza trybem przewidzianym dla zmian statutu lub regulaminu organizacyjnego, stanowi reorganizację urzędu w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracowni- kach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Romualda Spyt (spra- wozdawca),SA Jolanta Pietrzak. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2008 r. sprawy z powództwa Jolanty T. przeciwko K.-P. Urzędowi Wojewódzkiemu w B. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgo- wego we Włocławku z dnia 20 grudnia 2006 r. [...] I. o d d a l i l skargę kasacyjną; II. zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku wyro- kiem z dnia 17 października 2006 r. oddalił powództwo Jolanty T. przeciwko K.-P. Urzędowi Wojewódzkiemu w B. o odszkodowanie z tytułu rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem i zasądził od niej na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł ty- tułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W pisemnych motywach rozstrzy- gnięcia Sąd ustalił, że powódka - jako urzędnik mianowany - była zatrudniona u po- zwanego ostatnio na stanowisku starszego inspektora wojewódzkiego w K.-P. Urzę- dzie Wojewódzkim w B. w Ośrodku Zamiejscowym w W., w Komórce Spraw Rolnic- twa i Ochrony Środowiska. Pismem z dnia 28 kwietnia 2006 r. rozwiązano z powódką 2 stosunek pracy za wypowiedzeniem, ze skutkiem na dzień 31 lipca 2006 r. Jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy wskazano zmniejszenie zatrudnienia w urzę- dzie, spowodowane zmniejszeniem wydatków na obsługę administracji rządowej oraz nabycie przez powódkę uprawnień do wcześniejszej emerytury. Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z założeniami centralnego programu rządowego „Tanie i sprawne Państwo” od 2007 r. nastąpić miała likwidacja około 6.000 etatów admini- stracji rządowej, tj. 5 % ogółu, co powodować miało oszczędności budżetowe w wysokości 250.000.000 zł i w konsekwencji zmniejszenie wydatków na wynagrodze- nia w budżecie na 2007 r. Założenia te przedstawiono pozwanemu na przełomie marca i kwietnia 2006 r. Pismem z dnia 21 kwietnia 2006 r. Wojewoda P.-K. polecił zmniejszenie zatrudnienia w Urzędzie Wojewódzkim w korpusie służby cywilnej o 5% stanu osobowego i poinformował, że w pierwszej kolejności należy rozwiązać umowy o pracę z osobami deklarującymi chęć przejścia na wcześniejszą emeryturę i oso- bami takie uprawnienia posiadającymi. W związku z realizacją programu pozwany w 2007 r. miał otrzymać środki finansowe na pokrycie wynagrodzeń pomniejszone o 5% zlikwidowanych etatów. Ilość osób, które zwolnione zostały przez pozwanego w wyniku realizacji programu „Tanie i sprawne Państwo”, wynosiła 5% ogólnego za- trudnienia. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę złożone zostało w dniu 28 kwietnia 2006 r. bowiem pracodawca brał pod uwagę wydatki płacowe związane z wypłatą sześciomiesięcznych odpraw dla zwalnianych pracowników. Sąd Rejonowy ustalił także, iż na stanowisku powódki nikt nie został zatrudniony, zostało ono zlikwi- dowane, a przewidziane dla niego zadania podzielono pomiędzy innych pracowni- ków. Powódka nie odpowiadała także wymogom kwalifikacyjnym przy prowadzonej przez urząd rekrutacji na inne stanowiska pracy. Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że przyczyną rozwiązania z powódką umowy o pracę była re- organizacja urzędu w postaci redukcji zatrudnienia. Natomiast kwestia związana z posiadaniem przez nią uprawnień do wcześniejszej emerytury stanowiła jedynie kry- terium doboru pracowników do zwolnienia. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem pre- zentowanym przez powódkę, że podjęte przez pozwanego działania, które doprowa- dziły do redukcji zatrudnienia nie stanowiły reorganizacji urzędu w rozumieniu prze- pisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.). Tym samym nie podzielił poglądu, że reorganizacja urzędu dokonuje się wy- łącznie poprzez zmianę jego statutu, czy zmianę regulaminu organizacyjnego, wpro- 3 wadzającą podział lub połączenie istniejących wydziałów. Przedstawiając takie sta- nowisko Sąd Rejonowy powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 sierpnia 1990 r., II SA 525/90 (ONSA 1990 nr 2, poz. 53), z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2348/93 (ONSA 1995 nr 1, poz. 35), z dnia 3 lipca 1998 r., II SA 779/98 (ONSA 1999 nr 2, poz. 60), z dnia 17 września 1999 r., II SA 1245/99 (LEX nr 46179) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1998 r., I PKN 393/98 (OSNAPiUS 1999 nr 23, poz. 746) i z dnia 17 września 1982 r,. I PRN 64/82 (OSNCP 1983 nr 4, poz. 61). Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku, na sku- tek apelacji powódki, wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok jedynie w części dotyczącej kosztów zastępstwa procesowego - obniżając zasą- dzaną z tego tytułu kwotę do kwoty 60 zł, natomiast w pozostałej części apelację od- dalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Re- jonowego oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. W szczególności podkreślił, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut apelacji dotyczący braku dostosowania statutu i regulaminu organizacyjnego urzędu do dokonanych zmian organizacyjnych, bowiem przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę było wprowadzenie pro- gramu „Tanie i sprawne Państwo”, powodujące redukcję zatrudnienia w korpusie służby cywilnej o 5% stanu osobowego, z którego wynikało ograniczenie wydatków na administrację rządową. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka zarzucając błędną wykładnię art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, poprzez przyjęcie, że zmniejszenie stanu zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych w urzędzie państwowym, bez zmiany jego struktury organizacyjnej, dokonanej w sto- sownym trybie, oznacza reorganizację urzędu w rozumieniu tego przepisu, a także naruszenia art. 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, poprzez przyjęcie, że przyczyna wskazana w wypowiedzeniu umowy o pracę jest zgodna z przepisem art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, skarżąca wskazała na potrzebę wykładni użytego w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych zwrotu „reorganizacja urzędu” jako przesłanki rozwiązania z pracownikiem mianowanym umowy o pracę za wypowiedzeniem. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że skarga jest oczywiście uza- sadniona, bowiem zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego 4 przez reorganizację w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzę- dów państwowych należy rozumieć zmianę organizacji urzędu dokonaną w identycz- nym trybie, jak przy ustalaniu jego struktury, czyli poprzez zmianę statutu lub regula- minu w stosownym trybie legislacyjnym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administra- cyjnego z dnia 20 stycznia 1994r. II SA 2348/93, ONSA 1995 nr 1, poz. 35). Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i uwzględnienie po- wództwa wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepi- sanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy, dokonując wykładni przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, błędnie przyjął, że reorganizacja urzędu, od której uzależniona jest możliwość wypowiedze- nia umowy o pracę pracownikowi mianowanemu, to także redukcja zatrudnienia - bez zmiany struktury organizacyjnej w stosownym trybie. Orzeczenia Sądu Najwyż- szego z dnia 20 października 1998 r., I PKN 393/98 oraz z dnia 17 września 1982 r., I PRN 64/82, które zostały przywołane przez Sąd, nie dotyczą urzędnika państwo- wego mianowanego, zatem nie są one przydatne dla wykładni pojęcia „reorganizacja urzędu.” Natomiast z treści wyroków z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2348/93, z dnia 3 lipca 1998 r., II SA 779/98, z dnia 17 września 1999 r., II SA 1245/99, wynika od- mienna wykładnia tego pojęcia, niż dokonał jej Sąd, a wyrok z dnia 22 sierpnia 1990 r., II SA 525/90, dotyczy uprzedniego brzmienia przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Skarżąca podkreśliła, że realizacja przez po- zwanego programu „Tanie i sprawne Państwo” nie wiązała się ze zmianą struktury organizacyjnej K.-P. Urzędu Wojewódzkiego, bowiem nie wprowadzono zmian w statucie urzędu. Realizacja tego programu sprowadziła się wyłącznie do redukcji za- trudnienia z przyczyn ekonomicznych, co nie mieści się w pojęciu „reorganizacja urzędu” w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwo- wych. Z tych przyczyn zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 30 § 4 k.p. Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądze- nie od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w postępo- waniu kasacyjnym według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zgodził się z poglądem Sądu Okręgowego co do rozumienia zwrotu „reor- ganizacja urzędu” zawartego w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a także wskazał, że przepis art. 30 § 4 k.p. dotyczy koniecz- 5 ności wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę a nie obejmuje kwalifika- cji prawnej tej przyczyny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego na inne stanowi- sko w tym samym urzędzie. Aktualne brzmienie tego przepisu wprowadzone zostało od 27 stycznia 1995 r. przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmia- nie ustawy o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 136, poz. 704 ze zm.). Wedle poprzednio obowiązującej treści tego przepisu rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym mogło nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu za- trudnienia, jeżeli przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego, za jego zgodą, do innego urzędu nie było możliwe. Tak więc i w poprzednim i teraźniejszym brzmieniu tego przepisu przesłanką rozwiązania stosunku pracy z mianowanym urzędnikiem państwowym była reorganizacja urzędu. Istotnie w orzecznictwie Na- czelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został pogląd co do tego, iż przez reorganizację urzędu, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, należy rozumieć zmianę organizacji urzędu, dokonaną w identycznym trybie jak przy ustalaniu jego struktury. W zależności od zakresu i cha- rakteru reorganizacji urzędu muszą być dokonane zmiany statutu lub regulaminu przez ich nowelizację w stosownym trybie legislacyjnym. Po raz pierwszy stanowisko takie wyrażone zostało w wyroku z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2348/93 (ONSA 1995 nr 1, poz. 35). Za taką koncepcją opowiedział się Naczelny Sąd Administra- cyjny w kolejnych wyrokach: z dnia 24 maja 1996 r., SA/Wr 2106/95 (Prawo Pracy 1996 nr 12, poz. 46), z dnia 3 lipca 1998 r., II SA 779/98 (ONSA 1999 nr 2, poz. 60), z dnia 7 września 1999 r., II SA 953/99 (LEX nr 46597), z dnia 17 września 1999 r., II SA 1245/99 (LEX nr 46179). W ostatnich dwóch przywołanych orzeczeniach podkre- śla się, że urząd jako całość jest zorganizowany według realizowanych przezeń ce- lów i wykonywanych zadań. Dopiero ich zmiana pociąga za sobą konieczność reor- ganizacji urzędu i przewidziane w analizowanym przepisie konsekwencje dla urzęd- 6 nika mianowanego. Prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyj- nego stanowisko wychodzi zatem z założenia, że urząd organizowany jest wyłącznie na podstawie statutu i regulaminu organizacyjnego, stanowionych zgodnie z wymo- gami art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o admini- stracji rządowej w województwie (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.), a jeśli tak, to zmiana tej organizacji odbywać musi się w stosownym trybie legi- slacyjnym, aby uznać ją za reorganizację w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Stanowisko takie można by uznać za trafne, jednakże pod warunkiem, że statut i regulamin urzędu organizowałyby całościowo jego pracę. Przyjąć należy, iż organizacja urzędu to nie tylko określenie jej jednostek organizacyjnych i ich zadań lecz także przydzielenie do tych jednostek etatów pra- cowniczych, bowiem ostatecznie cele i zadania urzędu realizowane są przez jego pracowników. Trudno też przyjąć, że etaty pracownicze - w tym te, które obejmują stanowiska urzędnicze - nie tworzą struktury organizacyjnej urzędu. Zatem zwrot „re- organizacja urzędu” odnosić się musi do całej struktury organizacyjnej urzędu, poczynając od podstawowego podziału na komórki organizacyjne, kończąc na usy- tuowanych w tych komórkach stanowiskach pracy. Tymczasem zarówno statut jak i regulamin organizacyjny nie określają w sposób zupełny struktury organizacyjnej urzędu, bo też nie taka jest ich rola. W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie statut urzędu określa organizację zespolonej administracji rządowej w województwie, zgodnie z wymogami wynikają- cymi z ust. 3 tego artykułu. Zawierać więc musi on obowiązkowe elementy dotyczą- ce: nazwy i siedziby urzędu, nazw stanowisk dyrektorów wydziałów, nazw wydziałów oraz innych komórek organizacyjnych urzędu, zakresu działania wydziałów i innych komórek organizacyjnych urzędu oraz, jeżeli ustawy tak stanowią, zakresu kompe- tencji przypisanych określonym w ustawach stanowiskom lub funkcjom urzędowym, nazw stanowisk kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich, nazw komend, inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych stanowiących apa- rat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich, za- kresu działania komend, inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych, nazw, siedzib i zakresu działania delegatur, składu kolegium wojewody i trybu jego pracy. Oprócz tego zawierać może on postanowienia w innych sprawach istotnych dla or- ganizacji i funkcjonowania urzędu. Natomiast regulamin organizacyjny stanowi uszczegółowienie statutu. Z analizy statutu jak i regulaminu K.-P. Urzędu Wojewódz- 7 kiego w B., dostępnego na stronie internetowej [...] wynika, że nie tworzą one całej struktury organizacyjnej tej instytucji. Zarówno statut jak i regulamin ograniczają się do utworzenia stanowisk kierowniczych w poszczególnych wydziałach, ich zastęp- ców oraz kierowników oddziałów, a także stanowisk kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich. Tak więc utworzenie w poszczególnych komórkach organizacyjnych pozostałych stanowisk pracy i określenie ich ilości, nie wynika z po- stanowień statutu ani regulaminu, a zatem zmiana struktury organizacyjnej w tej czę- ści nie wymaga stosownego trybu legislacyjnego. Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekający w niniejszej sprawie, wyraża po- gląd, że likwidacja stanowiska urzędniczego, bądź jego przeniesienie do innej ko- mórki organizacyjnej urzędu, dokonywane poza trybem legislacyjnym przewidzianym dla zmian statutu lub regulaminu organizacyjnego, stanowi również reorganizację urzędu w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwo- wych, będącą przesłanką rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem mianowanym za wypowiedzeniem, jeśli nie jest możliwe jego przeniesienie na inne stanowisko w tym samym urzędzie. Dokonana w ten sposób wykładnia omawianego przepisu nie narusza ogólnej zasady wyrażającej się wzmożoną ochroną trwałości stosunku pracy urzędnika mianowanego, ponieważ nadal przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie umowy o pracę ma charakter kwalifikowany. Rozwiązanie stosunku pracy za wypo- wiedzeniem jest dopuszczalne tylko wtedy, kiedy następują zmiany organizacyjne uniemożliwiające dalsze zatrudnianie pracownika na dotychczasowym stanowisku i jeśli nie ma możliwości zatrudnienia go na innym stanowisku. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 pkt 1 w związku z § 11 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ========================================