II PK 102/06

Wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r. II PK 102/06 Wysokość zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) uzależniona jest od nasile- nia cierpień, długotrwałości choroby, rozmiaru kalectwa oraz trwałości na- stępstw zdarzenia, przy uwzględnieniu również okoliczności dotyczących życia osobistego poszkodowanego. Kwestionowanie wysokości zadośćuczynienia w skardze kasacyjnej możliwe jest wówczas, gdy nastąpiło oczywiste naruszenie ogólnych kryteriów jej ustalania. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy z powództwa Jadwigi B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie D. o zadośćuczynienie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apela- cyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną i nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. [...] uzupełnionym wyrokiem z dnia 15 września 2003 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, zasądził od pozwanego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G. na rzecz powódki Jadwigi B. kwotę 100.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia w związku z zainfekowaniem powódki wirusem HCV typ C w czasie zatrudnienia i oddalił po- wództwo w pozostałej części. W stosunku do pozwanej Gminy Miejskiej w G. po- wództwo zostało oddalone w całości. Na skutek apelacji pozwanego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G., wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo, stwierdzając w uzasadnieniu, że po- zwany Zespół nigdy nie był pracodawcą powódki i nie można przypisać mu odpowie- 2 dzialności cywilnoprawnej za następstwa jej choroby zawodowej. Odpowiedzialność tę, w ocenie Sądu Apelacyjnego, ponosić powinien Skarb Państwa, który w sprawie nie brał udziału. Na skutek kasacji powódki, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004 r., II PK 80/04 (OSNP 2005 nr 14, poz. 211), uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedza- jący go wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy i przekazał sprawę temu Sądowi do po- nownego rozpoznania, uznając, że Sąd drugiej instancji dostrzegając, że pozwanym winien być inny podmiot - (Skarb Państwa - Wojewoda D.) - powinien był uchylić wy- rok Sądu Okręgowego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę ponownie, postanowieniem z dnia 28 lu- tego 2005 r., wezwał do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Skarb Państwa - Wojewodę D. i wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. [...] zasądził od po- zwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 28 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty, w pozostałej czę- ści powództwo w stosunku do tego pozwanego oddalił. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny. Zespół Opieki Zdrowotnej w G. w okresie do 31 grudnia 1998 r. był jednostką bu- dżetową Skarbu Państwa. Powódka była zatrudniona w tym Zespole w okresie od 1 grudnia 1981 r. do dnia 31 października 1998 r., a do jej obowiązków należało mię- dzy innymi prowadzenie szczepień ochronnych. Pismem z dnia 14 września 1998 r. pozwany ZOZ w G. poinformował powódkę, że z dniem 1 listopada 1998 r. na mocy art. 231 k.p. jej pracodawcą zostanie Miejski Zespół Zakładów Opieki Podstawowej w G. Stosunek pracy powódki z tym Zespołem uległ rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia 1999 r., przy czym faktycznie nie podjęła ona w nim pracy ze względu na niezdol- ność do pracy w okresie od 2 listopada 1998 r. do 30 kwietnia 1999 r. Od dnia 1 maja 1999 r. powódka pobiera przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną cho- robą zawodową. W okresie zatrudnienia w Zespole Opieki Zdrowotnej w G. na sku- tek zakłucia, w bliżej nieustalonych okolicznościach, powódka doznała wirusowego zapalenia wątroby. Orzeczeniem z dnia 13 kwietnia 1999 r. Lekarz Orzecznik ZUS ustalił u niej 30 % uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby zawo- dowej. Z uwagi na przebieg schorzenia szanse na całkowite wyleczenie powódki są znikome. Wyrokiem z dnia 20 października 1999 r. [...] Sąd Rejonowy w Głogowie zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody D. na rzecz powódki kwotę 9.561 zł wraz z 3 odsetkami ustawowymi tytułem jednorazowego odszkodowania w związku z chorobą zawodową. W trakcie procesu stan zdrowia powódki uległ dalszemu pogorszeniu. Poza już wcześniej rozpoznanymi, stwierdzono u niej dalsze choroby, a proces cho- robowy dość szybko postępuje, powodując zwiększenie uszczerbku na zdrowiu do 60 %. Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Legnicy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w L. z dnia 9 czerwca 2004 r. i przyznał Jadwidze B. dalsze jednorazowe odszkodowanie w tytułu choroby zawodowej w kwocie 5.610 zł, ustalając łączny uszczerbek na zdrowiu w wysokości 60 %. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie w stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody D. W ocenie Sądu pierwszej instancji ze- brany w sprawie materiał dowodowy dał dostateczne podstawy do ustalenia, że po- wódka będąc pracownikiem pozwanego - jednostki budżetowej Skarbu Państwa - doznała stałego, ocenianego początkowo na 30 %, a ostatecznie na 60 % uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej. Z zebranego w sprawie mate- riału dowodowego wynikało również, że do zakażenia doszło podczas świadczenia przez powódkę pracy pielęgniarki, choć niemożliwe było ustalenie okoliczności w jakich doszło do zakażenia. W tej sytuacji zachorowanie powódki na wirusowe zapa- lenie wątroby typu C należało przyczynowo wiązać ze świadczoną przez powódkę pracą pielęgniarki, tym bardziej, że jak wynika z opinii, jako pielęgniarka należała do osób o podwyższonym ryzyku zakażenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji rosz- czenie o zasądzenie z tego tytułu kwoty 200.000 zł było wygórowane. Rozpoznając apelację powódki, wyrokiem z dnia 11 października 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powódki kwotę 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia, wskazując 13 marca 2004 r. jako datę, od której należą się odsetki, oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał, że ustalając wysokość należnego zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy nie wziął w dosta- tecznym stopniu pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na jego wyso- kość, a przede wszystkim „stracił z pola widzenia” kompensacyjną funkcję zadość- uczynienia za doznaną krzywdę. Skutkiem zakażenia był nie tylko stwierdzony 60 % stały uszczerbek na zdrowiu, ale również całkowita niezdolność do pracy w wyuczo- nym zawodzie pielęgniarki, a także kumulacja innych chorób. Sąd drugiej instancji uznał także za słuszny zarzut powódki dotyczący ustalenia daty początkowej termi- nu, od którego winny być naliczane odsetki za opóźnienie w wypłacie zadośćuczy- 4 nienia. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty pismem z dnia 3 lutego 2004 r., w którym wyznaczyła pozwanemu czas do spełnie- nia jej żądania, tj. do 12 marca 2004 r. Tak wiec w ocenie Sądu od dnia 13 marca 2004 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze spełnieniem świadczenia pieniężnego i od tego dnia winny być naliczane odsetki od dochodzonej przez powódkę kwoty zadośćuczynienia. Dalej idącą apelację, Sąd oddalił, uznając jej zarzuty za niezasadne. Powyższy wyrok zaskarżył w części - pkt II - skargą kasacyjną pełnomocnik powódki i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., polegające na niewłaściwej wykładni wyrażenia „odpowiednia suma” tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę i niedostateczne uwzględnienie przez Sąd drugiej instancji cierpień fizycznych i psychicznych powódki związanych z chorobą, postępującego pogorszenia stanu jej zdrowia i braku rokowań na jego poprawę, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 236 k.p.c., przez nierozpoznanie wniosku powódki o dopuszczenie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Sądu Okręgowego we Wrocławiu dla ustalenia daty wezwania po- zwanego do zapłaty zadośćuczynienia, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania. W odpowiedzi na skargę, pozwany wniósł o jej oddalenie za przyznaniem kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do dwóch kwestii. Pierwsza dotyczy wysokości zadośćuczynienia, druga - początkowej daty zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie, zgodnie z art. 445 § 1 k.c., przyznawane jest poszkodowanemu za stanowiące normalne następstwo działania lub zaniechania sprawcy uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia jako odpo- wiednia suma, stanowiąca odpłatę za doznaną krzywdę, przy czym krzywdę stanowi nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zda- rzenia lub konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w dziedzinie życia osobistego i społecznego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., II PR 267/70, OSNCP 1971 nr 6, poz. 103 oraz z dnia 15 lipca 1977 r., IV CR 266/77 i z 5 dnia 23 kwietnia 1969 r., I PR 23/69, niepublikowany). Odnośnie do wysokości za- dośćuczynienia należy przede wszystkim podnieść, że skorygowanie wysokości za- sądzonej kwoty zadośćuczynienia możliwe jest wówczas, gdy stwierdza się oczywi- ste naruszenie ogólnych zasad (kryteriów) ustalania wysokości zadośćuczynienia (por. przykładowo wyroki z dnia 30 października 2003 r., IV CK 151/02, niepubliko- wany oraz z dnia 7 listopada 2003 r., V CK 110/03, niepublikowany). Mając na względzie tę ogólną wskazówkę należy uznać, że zasądzone przez Sąd Apelacyjny zadośćuczynienie w wysokości 150 000 zł, podwyższone w stosunku do zasądzo- nego przez Sąd pierwszej instancji, uwzględniające przyznane jednorazowe odszko- dowanie z tytułu choroby zawodowej, jest odpowiednie w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. i nie wymaga skorygowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jednorazowe od- szkodowanie nie wyrównuje krzywdy związanej z chorobą zawodową, ale ma wpływ na wysokość należnego zadośćuczynienia (por. wyroki z dnia 12 października 1999 r., II UKN 141/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 29 i z dnia 11 stycznia 2000 r., II UKN 258/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 318 i powołane tam orzecznictwo). Drugie zagadnienie dotyczyło daty początkowej odsetek od przyznanego za- dośćuczynienia. Sąd Apelacyjny zmienił także w tym zakresie wyrok Sądu Okręgo- wego, przyjmując, a Sąd Najwyższy tę ocenę aprobuje, że odsetki winny być nali- czane od dnia wezwania pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia w myśl art. 455 k.c. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty pi- smem z dnia 3 lutego 2004 r., wskazując dzień 12 marca 2004 r. jako ostateczny termin na spełnienie świadczenia. Od dnia 13 marca 2004 r. więc Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze spełnieniem świadcze- nia pieniężnego (art. 481 k.c.) i od tego dnia winny być naliczane odsetki od zasą- dzonego zadośćuczynienia. Gdy więc zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, należało na podstawie art. 39814 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono po myśli art. 102 k.p.c. ========================================