II OZ 877/05

II OZ 877/05 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2005-11-18
orzeczenie prawomocne
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gliniecki Andrzej /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
SA/Rz 1377/03 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2005-04-06
II OSK 1393/06 - Wyrok NSA z 2007-10-18
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
art. 165, art. 184, art. 197 , art. 259 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tezy
Rozpoznawanie każdego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wcześniej w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych orzeczono prawomocnie, należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu /art. 259 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydanymi na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 października 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Jana P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 lipca 2005 r., SA/Rz 1377/03:
1/ o umorzeniu postępowania o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w części przyznanej w ich 1/2 wysokości postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2005 r., SA/Rz 1377/03
2/ o oddaleniu w pozostałej części wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Jana P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 16 grudnia 2003 r., (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich postanawia - uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Jana P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 16 grudnia 2003 r., którą utrzymano w mocy decyzję własną z dnia 5 lipca 2000 r., (...) w przedmiocie pozbawienia Jana P. uprawnień kombatanckich. W dniu 19 kwietnia 2005 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wykazując we wniosku dochód w wysokości 1720 zł. /na dwie osoby/ i wysokie wydatki związane ze stanem zdrowia.
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 wysokości tych kosztów.
W dniu 17 maja 2005 r. skarżący wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy tym razem w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej, uzupełniony następnie w formularzu PPF złożonym w dniu 24 maja 2005 r. o wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 27 maja 2005 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie umorzył postępowanie o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w części przyznanej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2005 r., SA/Rz 1377/03; tj. w 1/2 ich wysokości w pozostałej części odmówił zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego lub adwokata.
W wyniku wniesionego sprzeciwu od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznał wniosek skarżącego i postanowieniem z dnia 1 lipca 2005 r. umorzył postępowanie o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w części przyznanej w 1/2 ich wysokości postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2005 r. W pozostałej części Sąd postanowił oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zawarte w nowym wniosku okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wykazał bowiem w ostatnim wniosku PPF osiągany wspólnie z żoną dochód w wysokości 1.500 zł., a wskazując na wydatki związane z leczeniem zaznaczył jednocześnie, że wspomaga utrzymanie wnuka. Oceniając sytuację rodzinną i majątkową skarżącego Sąd nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego podkreślając, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, a przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić jedynie w przypadku braku możliwości poniesienia przez stronę jakichkolwiek kosztów postępowania.
Na powyższe postanowienie Sądu Jan P. wniósł zażalenie, w którym domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w większej części niż to wynika z postanowienia z dnia 21 kwietnia 2005 r. oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie.
W zażaleniu tym skarżący podniósł, że Sąd nie wziął pod uwagę podeszłego wieku, przewlekłych chorób i zniedołężnienia skarżącego oraz ponownie stwierdził, że wydaje znaczne kwoty na zakup lekarstw, opiekunów społecznych i inne koszty utrzymania, a wymagana opłata sądowa spowoduje znaczny uszczerbek w kosztach utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie należy wyraźnie rozgraniczyć wnioski Jana P. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, chociaż wszystkie one mieszczą się w ramach tej samej instytucji - prawa pomocy. We wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 kwietnia 2005 r. Jan P. wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 części pełnej wysokości tych kosztów. Ponieważ w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. postanowienia nie został złożony sprzeciw, zgodnie z art. 259 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, dalej powołanej jako Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienie to wywołuje "skutki prawomocnego orzeczenia sądu".
W dniu 17 maja 2005 r. Jan P. składa wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W ponownie złożonym wniosku PPF z dnia 24 maja 2005 r. skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych był to już kolejny wniosek, a więc należało go rozpatrzyć w oparciu o przepis art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
W związku z brzmieniem art. 258 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 259 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rodzi się wątpliwość, czy referendarz sądowy ma prawo uchylać lub zmieniać prawomocne postanowienia sądu w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 254 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaś referendarze sądowi mogą wykonywać czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy /art. 258 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Nie ulega więc wątpliwości, że zakres uprawnień referendarzy sądowych jest węższy od uprawnień wojewódzkich sądów administracyjnych, co również wskazuje na naturalną hierarchię tych organów i aktów przez nie podejmowanych.
Redakcja przepisu par. 2 art. 258 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego zwrot "należą w szczególności:", wskazywałaby na to, że katalog czynności wymienionych w tym przepisie ma charakter przykładowy /J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis" Warszawa 2004 r., str. 337/. Należy się zgodzić z powyższą uwagą, co do zasady i z pewnymi ograniczeniami. Skoro jednak ustawodawca stworzył pewien przykładowy wykaz czynności, które mogą wykonywać referendarze sądowi, samo to już wskazuje, że istnieją pewne ustawowe ograniczenia w zakresie uprawnień referendarzy sądowych. Ograniczenia te zapewne dotyczą czynności orzeczniczych, na co wskazywałoby brzmienie przepisu art. 259 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z którego jednoznacznie wynika, że sprzeciw można wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego tylko od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 par. 2 pkt 6-8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie z tego przepisu wynika, że referendarz sądowy w zakresie czynności orzeczniczych może wykonywać tylko te, które zostały określone w art. 258 par. 2 pkt 6-8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i tu już nie można mówić o tym, że czynności wymienione w art. 258 par. 2 pkt 6-8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają charakter przykładowy, bowiem nie pozwala na to jednoznaczne i kategoryczne brzmienie art. 259 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należałoby więc przyjąć, że poza zakresem czynności orzeczniczych referendarzy sądowych są kompetencje określone np. w art. 165, art. 247 czy też w art. 249 w związku z art. 263 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Przegląd Sądowy 2003 nr 11-12 str. 89/. Orzeczenia referendarzy sądowych /zarządzenia, postanowienia/ nie są równe swą mocą orzeczeniom sądu, stają się dopiero takimi /"mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu"/, jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, co wynika z brzmienia art. 259 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tak więc postanowienie referendarz sądowego, które wywołuje skutki prawomocnego orzeczenia sądu, może być uchylone lub zmienione tylko w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wskutek zmiany okoliczności sprawy. Natomiast postanowienia, o których mowa w art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawomocne nie mogą być uchylane lub zmieniane przez postanowienia referendarza sądu, gdyż byłoby to sprzeczne z postanowieniami art. 254 i art. 258 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Powyższe rozważania prowadzą do tego, że powtórny wniosek Jana P. /z dnia 24 maja 2005 r./ w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie mógł być rozpoznawany przez referendarza sądowego, gdyż wymagał rozpatrzenia w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to może zrobić tylko sąd. Błędne są więc rozstrzygnięcia zawarte w pkt I i II postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 maja 2005 r., jak i pkt I i II /w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych/ postanowienia Sądu z dnia 11 lipca 2005 r. Fakt orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych w 1/2 części w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2005 r. nie oznacza, że postępowanie w sprawie kosztów w tej części stało się bezprzedmiotowe /art. 161 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, skoro skarżący składa dalsze wnioski w tym zakresie. Nie ma tu też zastosowania ograniczenie, które wynika z art. 134 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na co by wskazywało brzmienie art. 249 i art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż bierze się tu pod uwagę "zmiany okoliczności sprawy".
Rozpoznawanie każdego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wcześniej w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych orzeczono prawomocnie, należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu /art. 259 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydanymi na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy są trzy wnioski PPF o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 kwietnia 2005 r. (...), 19 kwietnia 2005 r. (...) i z dnia 24 maja 2005 r.(...) i w każdym z nich skarżący wykazuje inna kwotę dochodu miesięcznego, na co również nie zwrócił uwagi Sąd I instancji. Tak częste zmiany wysokości dochodu w przeciągu tak krótkiego okresu czasu powinny wzbudzić wątpliwości Sądu i spowodować wezwanie wnioskodawcy do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów /art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 w związku z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia.