II OZ 829/16

II OZ 829/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 673/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-11-20
II OSK 3/17 - Wyrok NSA z 2018-11-28
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 184 w zw. z art. 197 par. 2, art. 245, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 255
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 673/15 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 673/15 odmówił przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie J. N. od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 673/15 złożył J. N. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Do skargi załączony został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych złożony na urzędowym formularzu. We wniosku skarżący oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, córką i synem. Dzieci są w wielu 19 i 20 lat. Mieszka poza miastem, co wiąże się z dodatkowymi kosztami związanymi z dojazdami. Wskazał, że od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą, jednak z uwagi na spadek cen nabiału i zawirowania na rynku mleczarskim drastycznie zmniejszyły się obroty firmy. Obecnie sięgają one około 1 000 zł, co powoduje, że nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W efekcie wnioskodawca będzie zmuszony zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą i utraci podstawowe źródło utrzymania rodziny. Wskazał, że posiada we współwłasności dom o pow. 178 m2, mieszkanie o pow. 50 m2, nieruchomość rolną o pow. 5 ha we współwłasności, posiada samochód dostawczy (chłodnia) oraz samochód w leasingu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, utrzymuje się z własnej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochody około 1 000 zł. Wskazał posiadanie następujących zobowiązań: kredyt na zakup mieszkania - miesięczna rata 444,22 CHF (około 1 500 zł), rata leasingu samochodu - około 1 500 zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny to energia elektryczna - 200 zł, wywóz nieczystości płynnych 180 zł (dwa razy w miesiącu), wywóz nieczystości stałych 40 zł, zakup oleju napędowego i grzewczego 3 000 (raz na kwartał), podatek od nieruchomości 267 zł (rocznie), telefon i internet 300 zł, żywność, środki czystości, odzież i inne potrzeby życiowe ok. 1 000 zł. Koszt utrzymania dzieci to: żywność ok. 1 000 zł, dodatkowe lekcje 500 zł, ubrania i inne wydatki 500 zł. Wnioskodawca podał, że jeżeli jest to konieczne pomaga mu rodzina.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień, wnioskodawca pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. wskazał, że z uwagi na fakt, iż nie ma dostępu do jakichkolwiek danych finansowych związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą, a żona odmawia udostępnienia takich informacji, nie jest w stanie przedstawić żądanej dokumentacji. Wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o nadesłane materiały.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia został skutecznie doręczony wnioskodawcy w dniu 27 maja 2016 r.
Pismem z dnia 30 maja 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 6 maja 2016 r., wskazując, że nie zgadza się z przedmiotowym postanowieniem, gdyż uważa, że przedłożone do akt sprawy dokumenty i oświadczenia są wiarygodne i wystarczające do przyjęcia, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej. Wskazał, że w złożonym oświadczeniu wykazał, iż źródłem dochodu jego rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez niego oraz żonę. Zdaniem wnioskodawcy wyszczególnione zostały wydatki miesięczne ponoszone przez jego rodzinę. Odnosząc się do dysproporcji pomiędzy dochodami a wydatkami, wyjaśnił, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować jest sporadyczna pomoc rodziny.
We wskazanym na wstępie postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od reguły określonej w art. 199 ustawy. Odstąpienie od zasady obciążania strony kosztami postępowania jest dopuszczalne, jeżeli poniesienie tych kosztów wiązałoby się z pozbawieniem strony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, taka sytuacja nie występuje natomiast w przypadku skarżącego.
Sąd wskazał, że z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zdaniem Sądu, nie można uznać, że przestawiona przez stronę sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia przejęcie przez Skarb Państwa kosztów postępowania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód około 1 000 złotych, posiada trzy nieruchomości, dwa samochody. Ponadto również żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie zostały wykazane dochody jakie uzyskuje z tego tytułu. Skarżący wskazał, że posiada środki finansowe, które przeznacza na różne cele m.in. spłatę kredytu, spłatę rat leasingowych za samochód dostawczy, dodatkowe lekcje z języków obcych oraz innych przedmiotów dla dzieci. Powyższe wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą.
Sąd wskazał, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym z koniecznością przeznaczenia na ten cel poczynionych w swoim majątku oszczędności.
Sąd uznał, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób pozostających z osobą wnioskującą o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. W przedmiotowej sprawie J. N. nie wykazał dochodów jakie osiąga jego żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie uczynił tego również składając sprzeciw. Natomiast odnosząc się do kwestii pomocy ze strony rodziny, nadmienił jedynie, że takową otrzymuje sporadycznie, jednakże bez wskazania konkretnych jej przykładów. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. N. zaskarżył je w całości. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., polegające na odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącego postanowienie Sądu jest wadliwe, gdyż przedłożone do akt sprawy dokumenty oraz złożone oświadczenia są wiarygodne, a w efekcie wystarczające do przyjęcia, że nie jest w stanie uiścić wymaganego wpisu sądowego. Odnosząc się do okoliczności w zakresie dysproporcji pomiędzy dochodami a wydatkami wyjaśnił, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować jest sporadyczna pomoc rodziny. Bezzasadne są również twierdzenia, jakoby nie udokumentował rzeczywistych kwot osiąganych przez rodzinę dochodów. Wyjaśnił, że jego sytuacja finansowa w związku m. in. ze spadkiem cen nabiału i zawirowaniami na rynku mleczarskim, co spowodowało, iż drastycznie zmniejszyły się obroty firmy, uległa pogorszeniu w okresie ostatnich miesięcy. Jednocześnie żalący wskazał, iż na datę otrzymania kredytu, co miało miejsce kilka lat temu, posiadał płynność finansową oraz uzyskiwał znacznie wyższe dochody, co pozwoliło na zaciągnięcie tak wysokiego zobowiązania. Jednak obecnie jedynie dzięki pomocy rodziny stara się terminowo, bez żadnych opóźnień, regulować wszystkie zobowiązania. Zdaniem żalącego również fakt posiadania majątku nie może być traktowany jako jedna z okoliczności dyskwalifikujących skarżącego jako osobę, której należałoby przyznać prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, względnie rzecznika patentowego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), to przysługuje jej prawo pomocy w zakresie częściowym.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób, których środki do życia są ograniczone. Skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwójką dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni 178 m², mieszkanie o powierzchni 50 m² oraz nieruchomość rolną (5 ha). Wskazał, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą. Z treści wniosku wynika, że skarżący również prowadzi działalność gospodarczą.
Należy zauważyć, iż w niniejszym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m. in. poprzez wskazanie wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłanie kopii dokumentów PIT z rozliczeniem za 2015 r. wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazanie czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, osób trzecich, świadczenia z pomocy społecznej (przedłożenie kopii ostatnich decyzji przyznających pomoc), nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące, podanie marek i roczników samochodów oraz szacunkowych miesięcznych kosztów ich utrzymania.
Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów i nie udzielił informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić jego stan materialny i możliwości płatnicze w kontekście spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Zainteresowany winien wykazać zasadność złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Zaznaczyć należy, iż także wnosząc zażalenie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację materialną rodziny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia.
Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.