II OZ 80/26

II OZ 80/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Odrzucono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. i R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2673/24 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi K. P. i R. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 lipca 2024 r. nr 925/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. oddalić zażalenie R. P. 2. odrzucić zażalenie K. P.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 października 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2673/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił zażalenie R. P. (dalej jako "skarżący") na postanowienie tego Sądu z 10 września 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2673/24 odrzucające skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi z powodu złożenia przez skarżącego zażalenia osobiście zamiast dochowania wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego z art. 175 § 2 i § 3 P.p.s.a.
K. P. i R. P. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 65 akt), podnosząc, naruszenie:
• art. 194 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 175 § 1 – 3 P.p.s.a. przez przyjęcie, że brak profesjonalnego pełnomocnika przy sporządzaniu zażalenia stanowi "nieusuwalny brak" i automatycznie uzasadnia odrzucenie środka zaskarżenia, bez jakiejkolwiek próby zapewnienia skarżącemu realnej pomocy prawnej w ramach prawa pomocy;
• art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. poprzez zastosowanie tych przepisów w sposób czysto formalny, prowadzący do odrzucenia zażalenia jako niedopuszczalnego, zamiast uwzględnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ilości równoległych postępowań oraz rozważenia przyznania pełnomocnika z urzędu;
• art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez przyjęcie takiej wykładni przepisów o przymusie adwokacko-radcowskim, która w sytuacji faktycznej skarżącego prowadzi do faktycznego zamknięcia drogi sądowej i uniemożliwia merytoryczną kontrolę decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego dotyczącego jego prawa własności;
• art. 2 Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej) przez utrwalenie stanu, w którym władcza ingerencja organów nadzoru budowlanego w sferę prawa majątkowego skarżącego (umorzenie postępowania odwoławczego w sprawie nakazu rozbiórki) nie podlega realnej kontroli NSA z powodu skrajnego formalizmu procesowego;
• art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie wykładni przepisów procesowych, która pozbawi skarżącego efektywnej ochrony jego prawa własności i korzystania z nieruchomości, choć spór dotyczy decyzji nadzoru budowlanego bezpośrednio ingerującej w wykonywanie prawa własności.
Wobec powyższego domagają się uchylenia w całości postanowienia WSA w Warszawie z 5 listopada 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2674/24, uchylenia postanowienia tego Sadu z 10 września 2025 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zastosowania prokonstytucyjnej wykładni art. 175 § 1 -3 oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. z uwzględnieniem prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), zakazu zamykania drogi sądowej (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) oraz zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).
W uzasadnieniu wskazali, że przymus adwokacko-radcowski ma służyć zapewnieniu odpowiedniego poziomu merytorycznego skargi kasacyjnej i zażalenia, a nie ma być narzędziem do eliminacji z obrotu spraw, w których strona nie ma realnych możliwości finansowych ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd całkowicie pominął trudną sytuację majątkową skarżącej oraz fakt, że toczy się przeciwko niej bardzo duża liczba postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych związanych z błędami organów nadzoru budowlanego, co czyni obiektywnie niemożliwym opłacenie adwokata w każdej sprawie.
Mając na uwadze konstytucyjne prawo do sądu i zakaz zamykania drogi sądowej wskazuje, że wynika z nich aby sądy stosowały przepisy o przymusie adwokacko-radcowskim w sposób proporcjonalny, zapewniający realny a nie iluzoryczny dostęp do NSA. Mechaniczne zastosowanie art. 194 § 4 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 P.p.s.a. doprowadziło do sytuacji, w której decyzja nadzoru budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego – utrzymuje rozstrzygnięcie ingerujące w jej prawo własności – pozostaje poza jakąkolwiek kontrolą NSA.
Przymus adwokacko-radcowski nie może być oderwany od prawa pomocy. W sytuacji kiedy sąd konsekwentnie odmawia skarżącym pełnomocnika z urzędu albo nie zapewnia faktycznie prawa pomocy, stosowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w sposób prowadzący do odrzucania kolejnych środków zaskarżenia narusza zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji).
Zaskarżona decyzja ingeruje w ich prawo własności, którego ochronę gwarantuje Konstytucja RP. Ochrona prawa własności wymaga by dostęp do sądu nie był iluzoryczny i uzależniony wyłącznie od posiadania środków finansowych na odpłatnego pełnomocnika.
Zaskarżone postanowienie powinno być uchylone a skarga kasacyjna zostać rozpoznana z zapewnieniem skarżącym realnego dostępu do profesjonalnej pomocy prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie K. P. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie R. P. podlega odrzuceniu.
Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że R. P. składając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu jego skargi kasacyjnej nie dochował wymogu wniesienia takiego zażalenia, który wynika wprost z art. 194 § 4 P.p.s.a. czyli sporządzenia zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika.
Wymóg ten nie jest, jak widzi to skarżący, pozbawieniem jego prawa do sądu ale, jak sam zauważył, potrzebą zapewnienia takiemu zażaleniu odpowiedniego poziomu merytorycznego z powodu tego, że kwestionowana jest nim skarga kasacyjna również sporządzana przez adwokata lub radcę prawnego lub osoby wskazane w art. 175 § 2 – 3 P.p.s.a. Chodzi więc o spełnienie szczególnych wymogów odnośnie konstrukcji takiego środka zaskarżenia i jego merytorycznej zawartości a nie o to by skarżącemu utrudnić dostęp do sądu i uniemożliwić obronę swych praw, w tym prawa własności.
Właśnie aby pogodzić z jednej strony wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej i zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika, z drugiej zapewnić dostęp strony do sądu, funkcjonuje instytucja prawa pomocy. Strona na każdym etapie postępowania przed sądem może wystąpić z wnioskiem o prawo pomocy i przedstawić swoją sytuację finansową, której ocena oparta o wiarygodne dokumenty umożliwia sądowi ustalenie czy strona występująca o pomoc spełnia wymogi przewidziane prawem z art. 246 § 1, § 1a, § 3 P.p.s.a.
Jak wynika z akt sprawy skarżący wnosząc skargę wystąpił o prawo pomocy jednak prawa pomocy nie uzyskał bowiem zachodziła oczywista bezzasadność skargi z art. 247 P.p.s.a., która przejawiała się w tym, że skarżący nie posiadał legitymacji do zaskarżenia kontrolowanej decyzji. Skutkiem tego odmówiono jemu prawa pomocy bez rozpatrywania jego sytuacji osobistej i finansowej. W tych okolicznościach brak legitymacji do zaskarżenia kwestionowanej decyzji przesądził o odmowie prawa pomocy. Skarżący powinien powstrzymać się od podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w sprawie skargi gdyż nie istniał jego interes prawny w zaskarżeniu decyzji MWINB z 26 lipca 2024 r. nr 925/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki, bowiem organ I instancji nie uznał go za stronę postępowania i ta decyzja rozbiórkowa nie została mu doręczona. Organ odwoławczy mając to na uwadze umorzył postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem R. P. na decyzję PINB dla m.st. Warszawy z 18 stycznia 2024 r. nr IIWT/76/2024.
Jeśli zatem skarżący nie mógł być stroną skarżącą w niniejszej sprawie tym bardziej nie istniało prawo do sądu, które jemu by w tej sprawie przysługiwało. Nie doszło zatem do naruszenia jego prawa do sądu. Nie mógł uzyskać pełnomocnika w sprawie gdzie nie było jego interesu prawnego. Nie było potrzeby analizowania jego sytuacji finansowej skoro nie powinien w ogóle być stroną skarżącą w tej sprawie.
Skoro nie pogodził się z tym faktem i angażował siły i środki w miarę swoich możliwości by składać środki zaskarżenia, to robił to na własną odpowiedzialność i koszt. Sąd nie mógł mu zabronić składania środków zaskarżenia jednak gdy te nie spełniały wymogów przewidzianych prawem w postaci przymusu adwokacko – radcowskiego zobligowany był je odrzucać.
Zasadnie zatem Sąd I instancji odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej kiedy wymóg złożenia zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika z art. 194 § 4 P.p.s.a. nie został spełniony. Takie zażalenie podlegało odrzuceniu stosownie do art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. gdyż nie wypełniało określonych prawem wymogów. Nie doszło zatem do naruszenia ww. przepisów przez sąd.
Nie było też podstaw do prokonstytucyjnej wykładni tychże przepisów w duchu zapewnienia prawa do sądu skoro sytuacja prawna skarżącego od początku wniesienia skargi przesądziła, że nie powinien był składać skargi na zaskarżoną decyzję odnoszącą się wyłącznie do uprawnień i obowiązków K. P.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Zażalenie wniesione zaś przez K. P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez K. P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu zażalenia R. P. jest niedopuszczalne, ponieważ nie była ona podmiotem wnoszącym zażalenie. Był nim wyłącznie R. P.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia K. P.
W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.