II OZ 79/26

II OZ 79/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Odrzucono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. i R. P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2523/25 wzywające K. P. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2025 r. nr 899/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. oddalić zażalenie K. P., 2. odrzucić zażalenie R. P.
Uzasadnienie
K. P. (dalej jako Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2025 r. nr 899/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Skarga nie została opłacona.
Zarządzeniem z 11 grudnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału VII wezwał skarżącą do uiszczenia, na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej jako "P.p.s.a.") i § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpisu sądowego od skargi na Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr 406/2025 w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi.
K. P. i R. P. w piśmie z 31 grudnia 2025 r. wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie. Domagają się uwzględnienia ich sytuacji materialnej oraz dotychczasowych wniosków o prawo pomocy i odstąpienie od odrzucania skargi wyłącznie z powodu nieuiszczenia wpisu, ewentualnie ponownego rozpatrzenia ich sprawy w zakresie prawa pomocy.
Wskazują, że powiadomienie w zaskarżonym zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału o wpisie o rygorze odrzucenia skargi, braku możliwości zaskarżenia zarządzenia czy braku wstrzymania biegu terminu do uiszczenia wpisu poprzez złożenie wniosku o prawo pomocy narusza prawo do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Wymaga się by uiszczono wpis od skargi jednocześnie odmawiając realnego skorzystania z prawa pomocy i środków zaskarżenia. Podnoszą, że ich sytuacja materialna oraz liczne postępowania sądowe obiektywnie uniemożliwiają im uiszczanie wpisów i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Wraz z odmową prawa pomocy prowadzi to do całkowitego zablokowania dostępu do sądu.
Odrzucanie skargi na zasadzie art. 220 § 3 P.p.s.a. bez uwzględnienia ich sytuacji majątkowej i bez efektywnego rozpoznania prawa pomocy narusza art. 2 Konstytucji RP i zasadę równości z art. 32 Konstytucji RP, gdyż wyklucza się z ochrony sądowej osoby ubogie.
Ich zdaniem art. 220 § 3 P.p.s.a. należy interpretować zgodnie z art. 45 ust. 1 , art. 77 ust. 2 oraz art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPC. Niedopuszczalne jest takie stosowanie tego przepisu, które czyni dostęp do sądu iluzorycznym, szczególnie gdy liczba spraw oraz ich wszczęcie pozostają w istotnej mierze skutkiem działań i błędów organów administracji (PINB/MWINB), a nie nadużywania prawa procesowego przez skarżących.
Podkreślili, że nie stać ich na opłacenie wpisów sądowych i profesjonalnego pełnomocnika w licznych sprawach w których zostali postawieni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznając zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi sprawdza czy w przedmiotowej sprawie należało uiścić wpis sądowy i w jakiej wysokości. Nie bada się powodów dlaczego skarżący nie uiścili tej opłaty np. że ich sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie tego wydatku. Nie bada też w jakiej sytuacji finansowej skarżący się znajdują.
Ocena Sądu dotyczy tego czy w konkretnej sprawie wywołanej skargą skarżący zgodnie z przepisami powinni byli uiścić wpis sądowy od skargi i czy powinni to zrobić w takiej wysokości, jak wskazał to Przewodniczący Wydziału w skierowanym do nich wezwaniu. Oceniając, na skutek wniesionego zażalenia, legalność zaskarżonego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, NSA sprawdza jedynie czy istniał obowiązek uiszczenia przez stronę skarżącą wpisu sądowego od skargi i w jakiej wysokości.
Jeśli skarżąca nie posiadała w chwili wnoszenia skargi wystarczających środków na poniesienie opłat sądowych w tym wpisu od skargi to mogła na każdym etapie postępowania wystąpić o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych stosownie do przepisów o prawie pomocy.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca wnosząc skargę wystąpiła o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd przed rozpoznaniem tego wniosku wezwał skarżącą do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF załączając ten formularz – pismo z 4 listopada 2024 r. Wyznaczono na jego uzupełnienie i odesłanie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odebrała pismo z sądu 20 listopada 2024 r. Uzupełniony formularz PPF nie został nadesłany w terminie do 27 listopada 2024 r. W jego miejsce nadesłano kserokopię formularza PPF innej osoby. W tych okolicznościach na podstawie art. 257 P.p.s.a. starszy referendarz sądowy postanowieniem z 20 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 728/24 pozostawił wniosek K. P. o prawo pomocy bez rozpoznania. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Warszawie z 11 marca 2025 r., które jako ostateczne i prawomocne nie podlegało zaskarżeniu.
Wobec powyższego nie można twierdzić, że skarżącą w postępowaniu sądowym z jej skargi pozbawiono prawa pomocy nie biorąc pod uwagę jej sytuacji materialnej. Decydując się na prawo pomocy powinna była dopełnić wszelkich formalności z tym związanych – przesłać uzupełniony formularz PPF aby Sąd mógł dokonać oceny jej sytuacji finansowej i wypowiedzieć się merytorycznie odnośnie do przyznania bądź nie przyznania prawa pomocy.
W związku z powyższym uznać należy, że skarżąca z uwagi na brak spełnienia wymagań formalnych w postępowaniu o prawo pomocy sama pozbawiła się tego przywileju. W konsekwencji skarżąca nie może zarzucać Sądowi, że dyskwalifikuje ją z powodu jej ubóstwa. Skarżąca zanim otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu mogła ponowić wniosek o prawo pomocy wskazując swoją sytuację majątkową jednakże tego nie zrobiła. Sąd nie mógł przyznać zwolnienia od kosztów czy ustanowić pełnomocnika z uwagi na ilość postępowań sądowych zainicjowanych przez skarżącą nie znając jej sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, w okolicznościach sprawy nie doszło do naruszenia z art. 45 ust. 1 , art. 77 ust. 2 oraz art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPC bowiem nikt nie zabronił skarżącej wystąpić o prawo pomocy, które umożliwiałoby jej prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie bez ponoszenia kosztów, gdy jej sytuacja materialna i osobista zostanie zakwalifikowana według art. 246 P.p.s.a.
W tej sytuacji Przewodniczący Wydziału przyjmując 16 października 2024 r. do rozpoznania skargę K. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r. nr 899/2025 w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, która nie została opłacona i nie zostało przyznane prawo pomocy postąpił prawidłowo kierując do K. P. wezwanie na podstawie art. 220 § 1 i § 3 P.p.s.a. dotyczące obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Zasadnie określono też wysokość tego wpisu na kwotę 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Przedmiotem zaskarżenia była decyzja o rozbiórce obiektu budowlanego zatem sprawa dotyczyła zakresu architektura i budownictwo. Wpis sądowy od skargi z takiego zakresu wynosi 500 zł.
Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy obowiązek uiszczenia przez K. P. wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł istniał i wysokość tej opłaty została określona w zaskarżonym zarządzeniu prawidłowo. Tym samym, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. i art. 198 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Zażalenie R. P. podlegało odrzuceniu stosownie do art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. i art. 198 P.p.s.a. jako niedopuszczalne, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji postanowienia.
Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez R. P. na zarządzenie Przewodmniczącego Wydziału z 11 grudnia 2025 r. wzywające K. P. do uiszczenia wpisu od skargi przez nią wniesionej jest niedopuszczalne, ponieważ nie był on podmiotem zobowiązanym do uiszczenia wpisu z uwagi na wniesienie skargi. Była nim wyłącznie skarżąca.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego orzeczenia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie wskazanych w nim adresatów. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie do zażalenia R. P.