II OZ 740/13

II OZ 740/13 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2013-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-08-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
III SA/Gd 116/12 - Postanowienie WSA w Gdańsku z 2013-04-03
II OZ 110/15 - Postanowienie NSA z 2015-02-10
II OZ 647/15 - Postanowienie NSA z 2015-07-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 246 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 116/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 116/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego) wskazując, że ww. nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa.
W ustawowym terminie wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sprzeciw od w/w postanowienia. We wniesionym sprzeciwie J. J. zakwestionował odmowę przyznania prawa pomocy wskazując, że: " z treści oświadczenia o moim stanie majątkowym wynika brak możliwości opłacenia przeze mnie kosztów sądowych [...] w całości". Niemożność poniesienia kosztów sądowych potwierdza nadto zaświadczenie wydane przez Areszt Śledczy w W. Do sprzeciwu wnioskodawca załączył: - kserokopie skarg na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie datowane na 25 lutego oraz 14 maja 2013 r.; - kolejną skargę na przewlekłość przedmiotowego postępowania datowaną na dzień 20 czerwca 2013 r. W sprzeciwie wnioskodawca podał również, że przedkłada aktualne zaświadczenie Aresztu Śledczego w W. obrazujące jego sytuację materialną, ale przedmiotowy dokument nie został załączony do przesłanych do Sądu dokumentów.
WSA w Gdańsku odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że przedmiotem rozpoznania Sądu jest kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w tej samej sprawie. W wyniku rozpoznania poprzedniego wniosku, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 grudnia 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2013 r.
Sąd wskazał, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony.
Sąd podał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę uregulowania zawarte w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu ww. postanowienia sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy.
Sąd wskazał, że celem ustalenia, czy zaszły jakiekolwiek nowe okoliczności w sprawie, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji wnioskodawcy w kontekście jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy skierował do wnioskodawcy zarządzenie z dnia 31 maja 2013 r., w którym wezwał go do przedstawienia: a) oświadczenia czy w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego (przed sądami powszechnymi i administracyjnymi); jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania się toczyły, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania tych spraw zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; b) oświadczenia czy w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa (w tym Aresztowi Śledczemu w W.), osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym); w przypadku odpowiedzi twierdzącej zobowiązać wnioskodawcę do wskazania sądów, które rozpatrywały ww. sprawy w podanym okresie, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; c) oświadczenia w przedmiocie dat oraz kwot środków pieniężnych przekazanych przez wnioskodawcę osobom fizycznym w ramach darowizn w okresie ostatnich trzech lat.
Sąd wskazał, że w odpowiedzi na ww. wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo (datowane na dzień 6 czerwca 2013 r.), w którym wskazał, że w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów oraz skarg na przewlekłość postępowania sądowego. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że we wskazanym okresie nie otrzymał jakichkolwiek środków pieniężnych. Do nadesłanego pisma wnioskodawca załączył zaświadczenie z dnia 29 maja 2013 r. (podpisane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W.), zgodnie z którym posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę 1.235,18 zł. Z treści przedmiotowego oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca obciążony jest zajęciami komorniczymi w łącznej kwocie 112.869,88 zł.
Sąd wskazał, że o aktualnym zaświadczeniu wydanym przez administrację Aresztu Śledczego w W. wnioskodawca wspomniał w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2013 r. przy czym dokument ten nie został przez niego przedłożony do akt sprawy.
Sąd stwierdził, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Sąd podał, że nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii (jak np. niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę, oświadczenie, że nie składał w okresie ostatnich 9 miesięcy żadnych pozwów i skarg na przewłokę) za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W pewnym zakresie wnioskodawca podał dane, które należało obecnie zweryfikować. Dane te dotyczą stanu zadłużenia i wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym.
Sąd I instancji wskazał, że zmiana stanu zadłużenia (zajęć komorniczych) czy też wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym (tzw. akumulacji przekazywanej osadzonemu w momencie zwolnienia z jednostki penitencjarnej), które to okoliczności obrazuje zaświadczenie administracji aresztu śledczego nie może być uznana za taką, która automatycznie przesądza o zasadności złożonego wniosku. W realiach rozpatrywanego wniosku ocenie podlega bowiem całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy są niepełne, a sam wnioskodawca nie usunął wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Złożony przez niego formularz PPF nie zwiera żadnych informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Sąd wskazał, że dodatkowo wnioskodawca nadal podważa swoją wiarygodność składając w dniu 6 czerwca 2013 r. oświadczenie, że nie wnosił w okresie ostatnich 9 miesięcy skarg na przewlekłość postępowania, gdy tymczasem w toku niniejszego postępowania wnioskodawca zainicjował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, składając stosowne skargi w dniach 27 grudnia 2012 r., 15 lutego 2013 r. i 20 czerwca 2013 r. Z dokumentów sprawy wynika ponadto, że wnioskodawca zarzucił przewlekłość dwóch postępowań prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Sąd stwierdził, że ww. okoliczności faktyczne w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Wnioskodawca w mnogości prowadzonych postępowań składa bowiem sprzeczne, wykluczające się oświadczenia, które w jego ocenie przemawiać mają za przyznaniem prawa pomocy. Winien mieć zaś świadomość, że oświadczenie ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy musi być jak najbardziej rzetelne i kompletne.
Sąd stwierdził, że w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie umożliwił dokonania rzetelnej i pełnej oceny swojej sytuacji majątkowej. Ponadto, po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca jakiekolwiek zdarzenia rzutujące na inną ocenę rozpatrywanego żądania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J.J. wskazał, że z treści jego oświadczenia o stanie majątkowym wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów udzielenia pomocy prawnej. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przy czym konieczne jest, żeby oświadczenia strony dotyczące jej sytuacji majątkowej były rzetelne i kompletne. Tymczasem w niniejszej sprawie, co prawidłowo wskazał Sąd I instancji, takiej rzetelności brak. Skarżący bowiem przedstawił tylko te informacje, które mają świadczyć o braku możliwości poniesienia przez niego kosztów niniejszego postępowania, pominął zaś całkowicie informacje o uzyskanych w ostatnim okresie środkach pieniężnych i to pomimo tego, że Sąd wzywał go do wskazania, czy w ostatnich dziewięciu miesiącach inicjował postępowania sądowe przeciwko osobom fizycznym, osobom prawnym czy Skarbowi Państwa. Na tak sformułowane zapytanie skarżący odpowiedział przecząco. Tymczasem w toku niniejszego postępowania wnioskodawca zainicjował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, składając stosowne skargi w dniach 27 grudnia 2012 r., 15 lutego 2013 r. i 20 czerwca 2013 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że wnioskodawca zarzucił przewlekłość dwóch postępowań prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy za Sądem I instancji, że przedłożone przez skarżącego informacje są niekompletne, a on sam składając sprzeczne oświadczenia utracił wiarygodność. W tym stanie rzeczy, skoro skarżący nie współpracuje z Sądem celem wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej, a wręcz usiłuje wprowadzić Sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej przedstawiając nieprawdziwe informacje co do okoliczności, które mogą wskazywać na dysponowanie przez niego określonymi środkami finansowymi, to nie można uznać, że powyższe uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Bowiem sam fakt, że skarżący jest osadzony w zakładzie karnym i aktualnie nie jest zatrudniony odpłatnie oraz iż w tym zakładzie nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, nie oznacza sam przez się, że tych środków skarżący w ogólne nie posiada. Wszak możliwa jest taka sytuacja, jednakże z uwagi na opisane wyżej zachowanie skarżącego niemożliwe jest ustalenie, jak naprawdę wygląda jego sytuacja majątkowa.
Ponadto należy mieć na uwadze, że niniejsze postępowanie incydentalne w zakresie prawa pomocy jest już kolejnym. Poprzednio postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r. NSA oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu I instancji z dnia 17 grudnia 2012 r., którym to postanowieniem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Nadto w tym kolejnym wniosku skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności. W tej sytuacji wskazać należy, że takie same okoliczności w dwóch postępowaniach incydentalnych prowadzonych w tym samym przedmiocie i w tej samej sprawie nie mogą zakończyć się odmiennym rozstrzygnięciem.
W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.