IV CZ 107/09

Sygn. akt IV CZ 107/09 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 stycznia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
w sprawie z powództwa Edmunda G. 
przeciwko Związkowi Piłki Nożnej w G. 
o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 8 stycznia 2010 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 8 września 2009 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
      
Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda 
Edmunda G. od wyroku Sądu Okręgowego w G., który oddalił jego powództwo 
przeciwko Związkowi Piłki Nożnej w G. o ochronę dóbr osobistych przez nakazanie 
pozwanemu zamieszczenia w gazecie „Dziennik […]” oświadczenia określonej 
treści oraz zasądzenie na wskazany cel społeczny kwoty 5000 zł. 
       
W dniu 21 sierpnia 2009 r. powód wniósł skargę kasacyjną, którą zaskarżył 
w całości wyrok Sądu Apelacyjnego i uiścił opłatę sądową  w kwocie 600 zł. 
       
Skargę tę odrzucił Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 8 września 2009 r. 
Sąd wskazał, że skarga kasacyjna podlegała opłacie stałej w kwocie 600 zł od 
żądania niemajątkowego i opłacie stosunkowej w kwocie 250 zł od roszczenia 
majątkowego, a więc w sumie – opłacie w wysokości 850 zł. Wobec  tego, że ani ze 
skargi, ani z dowodu wpłaty nie wynika, od którego żądania została uiszczona 
część należnej opłaty, Sąd uznał, iż cała skarga jest nienależycie opłacona i 
stwierdził, że na podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 1302 § 1 k.p.c. skargę należało 
odrzucić bez wzywania pełnomocnika powoda do uiszczenia brakującej części 
opłaty lub wyjaśnienia, którego żądania dotyczy uiszczona część opłaty. 
      
W zażaleniu na to postanowienie powód wniósł o jego uchylenie, zarzucając 
naruszenie art. 3986 § 2 w zw. z art. 1302 § 1 k.p.c. oraz art. 26 ust. 1 pkt 3 w zw. 
z art. 18 ust. 2 i art. 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398). Skarżący twierdził, powołując się 
na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2006 r., I CZ 62/06,  
że skarga w sprawie kasacyjnej o ochronę dóbr osobistych, mającej za przedmiot 
roszczenie niemajątkowe i majątkowe, podlega tylko opłacie stałej w kwocie 600 zł. 
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 
Skarżący bezpodstawnie zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błąd w ocenie 
właściwego sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawie ochronę dóbr 
osobistych, gdy skargą kasacyjną objęte są żądania zarówno o charakterze 
niemajątkowym, jak i majątkowym. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej kwestii 

 
3 
nie było jednolite, jednak wyraźnie dominowało stanowisko, z którym pozostaje 
w zgodzie pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym orzeczeniu. 
To stanowisko zostało uznane za prawidłowe w uchwale składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z 16 października 2009 r., III CZP 54/09 (Biuletyn SNIC z 2009 
r. nr 11), zgodnie z którą opłatę stałą przewidzianą w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych pobiera się od pozwu o ochronę dóbr 
osobistych w części dotyczącej roszczeń niemajątkowych. Przy uwzględnieniu art. 
18 ust. 2 tej ustawy, dotyczy to również skargi kasacyjnej. Stanowisko takie, 
wyraźnie  przeważające we wcześniejszej judykaturze Sądu Najwyższego, a także 
w orzecznictwie sądów powszechnych, podziela Sąd Najwyższy rozpoznający 
zażalenie. 
      
Błędny 
jest 
natomiast 
pogląd 
Sądu 
Apelacyjnego, 
że 
uiszczenie 
w analizowanym przypadku jedynie opłaty w kwocie 600 zł uzasadniało odrzucenie 
skargi w całości, jako nienależycie opłaconej. Jeżeli strona dochodzi kilku 
przedmiotowo odrębnych roszczeń, a uiści opłatę tylko od jednego z nich, należy 
nadać bieg pismu w części dotyczącej opłaconego roszczenia, a jedynie 
w pozostałym zakresie pismo – w zależności od jego rodzaju – zwrócić albo 
odrzucić. Tak też, jednolicie, przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego 
(por. postanowienia z dnia 6 lutego 1998 r., I CKN 728/97, OSNC 1998, nr 8, poz. 
184, z dnia 10 listopada 2004 r., IV CK 407/04 i z dnia 23 lutego 2006 r., I CZ 5/06, 
niepublikowane, a także – wydane w analogicznym stanie faktycznym w sprawie 
o ochronę dóbr osobistych – postanowienie z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZ 94/06, 
niepublikowane). W razie wątpliwości, którego z kilku roszczeń dotyczy uiszczona 
opłata, należy wezwać stronę do sprecyzowania, na poczet którego z nich należy 
opłatę zaliczyć. Można jedynie dodać, że niniejszej w sprawie wątpliwości takie 
trudno 
dostrzec, 
zważywszy, 
iż 
uiszczono 
opłatę 
w 
wysokości 
ściśle 
odpowiadającej opłacie stałej od roszczenia niemajątkowego. W każdym razie, 
odrzucenie skargi kasacyjnej powoda w całości, było bezpodstawne. 
        Nie można jednak poprzestać na tym stwierdzeniu, gdyż niewątpliwie 
od jednego z żądań, objętych skargą kasacyjną wniesioną przez adwokata, opłata 
nie została uiszczona. Wymaga to rozstrzygnięcia, czy w części nieopłaconej 
skarga podlegała odrzuceniu wprost, czy też właściwy był inny tok postępowania. 

 
4 
Sąd Apelacyjny jako podstawę odrzucenia skargi powołał art. 1302 § 1 k.p.c. (w zw. 
z art. 3986 § 2 k.p.c.), nie uzasadniwszy przesłanek zastosowania tego przepisu do 
środków zaskarżenia. 
         Kwestia ta wymaga jednak bliższego rozważenia. 
     
 Pomimo, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją 
jedynie art. 1302 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c. (wyrok z dnia 26 
czerwca 2008 r., SK 20/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 86), a nie stwierdził 
niezgodności z Konstytucją art. 1302 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewidywał 
odrzucenie bez wezwania wniesionych przez profesjonalnego pełnomocnika 
nieopłaconych środków odwoławczych - apelacji lub zażalenia (odpowiednio wyroki 
z dnia 17 listopada 2008r., SK 33//07, OTK-A 2008, nr 9, poz. 154 i z dnia 28 maja 
2009 r., P 87/08, OTK-A 2009, nr 5, poz. 72), ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. 
o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 234, poz. 1571) z dniem 1 lipca 2009 r. zostały w całości uchylone 
przepisy § 3 i § 4 art. 1302 k.p.c. (art. 1 ust. 3 i art. 9 ustawy). Przy uwzględnieniu 
art. 8 ust. 1 ustawy, przepisy obowiązujące od chwili jej wejścia w życie należy 
w postępowaniu kasacyjnym stosować  do skarg kasacyjnych wniesionych od dnia 
1 lipca 2009 r. 
     
Luki powstałej po uchyleniu art. 1302 § 3 k.p.c. ustawodawca nie wypełnił 
żadną regulacją, w wyniku czego od dnia 1 lipca 2009 r. Kodeks postępowania 
cywilnego nie normuje skutków sytuacji procesowej polegającej na wniesieniu 
przez adwokata (radcę prawnego, rzecznika patentowego) środków odwoławczych 
lub środków zaskarżenia bez uiszczenia należnej opłaty stałej albo stosunkowej. 
     
Zdaniem 
Sądu 
Najwyższego 
rozpoznającego 
zażalenie, 
poszukując 
najwłaściwszego sposobu wypełnienia luki w ustawie procesowej należy zmierzać 
do takiego rozwiązania, które można w miarę harmonijnie wkomponować 
w przepisy normujące określone instytucje procesowe i dążyć do ograniczenia 
rozmiarów zaburzenia spójności w ramach tych instytucji, będącego następstwem 
chaotycznej w nie ingerencji i niepełnej regulacji. Trzeba przy tym mieć na 
względzie ochronę praw uczestników postępowania cywilnego, co wymaga takiego 
rozumienia i stosowania przepisów niejasnych lub niespójnych, które nie powodują 

 
5 
dla stron negatywnych skutków dalej idących, niż te, które wynikają wyraźnie 
z ustawy.  
      
Należy jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że w obecnym stanie prawnym brak 
przepisu, który przewidywałby negatywne dla strony konsekwencje wniesienia 
przez adwokata (radcę prawnego, rzecznika patentowego) nieopłaconego środka 
odwoławczego lub środka zaskarżenia. Możliwy do obrony byłby pogląd, że jest to 
wystarczające do wykluczenia możliwości odrzucenia takiego środka wprost, bez 
procedury naprawczej. 
     
Inaczej sytuację ocenił Sąd Apelacyjny, powołując jako podstawę odrzucenia 
skargi bezpośrednio art. 1302 § 1 k.p.c. 
        Przepis ten stanowi, że pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego 
lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący 
zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli podlega ono opłacie stałej lub 
stosunkowej. Jednak zwrot pisma nie zamyka sprawy, gdyż  art. 130 § 2 k.p.c. 
przewiduje możliwość uiszczenia opłaty w terminie tygodniowym od doręczenia 
zarządzenia, która to czynność powoduje, że pismo wywołuje skutek od daty 
wniesienia. 
      
Nieusunięcie braków albo nieopłacenie pisma procesowego będącego 
środkiem odwoławczym lub środkiem zaskarżenia nie może uzasadniać zwrotu 
pisma, lecz jego odrzucenie (por. m.in., co do środków odwoławczych: apelacji – 
art. 370 k.p.c., zażalenia – art. 397 § 2 w zw. z art. 370 k.p.c. oraz co do środków 
zaskarżenia:  sprzeciwu od wyroku zaocznego – art. 344 § 3, skargi kasacyjnej – 
art. 3986 § 1 i § 2, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia – art. 4246 § 3 i 4248 § 1 k.p.c.). Z tą różnicą pomiędzy „zwykłymi” 
pismami procesowymi a środkami odwoławczymi i zaskarżenia powiązana jest 
istotna różnica co do rodzaju orzeczenia wydawanego w wypadku nieusunięcia 
braków – jest to (odpowiednio) zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma  
albo  postanowienie sądu o odrzuceniu środka odwoławczego (zaskarżenia). 
      
Stosowanie art. 1302 § 1 k.p.c. pozostaje w ścisłym związku z możliwością 
naprawienia uchybienia w drodze czynności dokonanej przez stronę. Gdyby więc 
do 
pisma 
procesowego 
będącego 
środkiem 
odwoławczym 
(zaskarżenia) 

 
6 
zastosować ten przepis, to należałoby stosować także § 2 art. 1302. Bez wyraźnej 
po temu podstawy w ustawie nie można bowiem pogorszyć sytuacji procesowej 
strony przez odmówienie jej  możliwości usunięcia skutków uchybienia.  
O ile jednak w odniesieniu do zarządzenia przewodniczącego ustawa dopuszcza 
jego „upadek”, i to automatycznie, bezpośrednio w wyniku czynności podjętej przez 
stronę, o tyle trudno zaakceptować taki skutek w odniesieniu do postanowienia 
sądu. Czynności sądu dokonane w formie postanowień nie mogą być pozbawione 
skuteczności w wyniku działania strony. Jedynie w wypadkach przewidzianych 
w ustawie postanowienia mogą być przez ten sam sąd uchylone, zmienione  
(art. 240 § 1, art. 359 § 1 k.p.c.) lub pozbawione skutku (w wyniku przywrócenia 
terminu), ale to także wymaga wydania postanowienia przez sąd.   
Z omówionych względów rezultat poszukiwania rozwiązania w zastosowaniu 
art. 1302 § 1 k.p.c. należy uznać za niezadowalający. 
      
Alternatywą jest zastosowanie w koniecznym zakresie art. 130 § 1 k.p.c., 
przewidującego procedurę naprawczą, czyli wzywanie przez przewodniczącego do 
usunięcia braku formalnego pisma lub jego opłacenia. 
Ponieważ ustawa nie przewiduje obecnie wyłączenia stosowania tej procedury 
w  odniesieniu do dotkniętych brakami formalnymi lub nieopłaconych środków 
odwoławczych (zaskarżenia),  wnoszonych przez profesjonalnych pełnomocników, 
najwłaściwsze będzie zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c., z modyfikacją dotyczącą 
właściwego rygoru, czyli nie zwrotu pisma, lecz jego odrzucenia w wypadku 
nieuiszczenia  opłaty w ustawowym terminie. 
      
Chociaż łatwo dostrzec, że i to rozwiązanie jest niedoskonałe, gdyż 
wiąże   się   z odstępstwem od wymagań stawianych obecnie profesjonalnym 
pełnomocnikom stron, to nie jest obarczone tak istotnymi wadami, jak wersja 
rozważana wcześniej.  Nie narusza zasady, że szczególne wymagania oraz 
ograniczenia uprawnień  procesowych stron powinny wyraźnie wynikać z ustawy 
i  że nie należy w drodze analogii stosować przepisów przewidujących takie 
ograniczenia, choćby w  podobnych sytuacjach. Nie prowadzi też do dekompozycji 
konstrukcji 
kodeksowych 
dotyczących 
środków 
odwoławczych 
i 
środków 
zaskarżenia, jako pism o odrębnych w stosunku do innych pism procesowych 

 
7 
właściwościach, ani  zasad wzruszania kończących postępowanie postanowień 
sądu. 
      
Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie  
w  całości, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.