II OZ 605/25

II OZ 605/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tomasz Bąkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Sygn. powiązane
II SA/Lu 44/25 - Wyrok WSA w Lublinie z 2025-07-10
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 44/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi R.D. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 5 grudnia 2024 r., znak PEA-X.7723.22.2024 w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 44/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi R.D. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z 5 grudnia 2024 r., znak PEA-X.7723.22.2024 w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia.
Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
R.D. wniósł skargę na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z 5 grudnia 2024 i w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. Tym postanowieniem organ utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z 16 października 2024 r., którym nałożono na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 8.000 zł z powodu uchylania się od wykonania obowiązku określonego w doręczonym odpisie tytułu wykonawczego z 7 lutego 2024 r. Wskazany tytuł wykonawczy dotyczy rozbiórki instalacji kanalizacji sanitarnej – zbiornika na nieczystości ciekłe.
Skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że "ze względu na trudną sytuację finansową nie jestem w stanie samodzielnie pokryć kary 8 000 złotych, która została na mnie nałożona. Mam już prawie 93 lata, gdy udałem się do banku w celu uzyskania pożyczki, poinformowano mnie, że w tym wieku już jej nie dostanę." Skarżący podał, że jest gotów wykonać nowy zbiornik, ale inwestycja jest blokowana przez współwłaścicielkę. Wskazał na toczące się spory między współwłaścicielami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wyjaśnił, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu określony w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") jest zamknięty, zaś obowiązek ich uprawdopodobnienia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd jedynie ocenia, czy w istocie wskazana przez stronę szkoda ma znaczny rozmiar lub istnieje niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu skarżący winien tak określić ewentualną szkodę lub w taki sposób wskazać skutki, które nastąpiłyby w związku z wykonaniem aktu, aby sąd mógł stwierdzić w oparciu o konkretne dane, że wielkość szkody jest znaczna, a skutki trudne do odwrócenia.
Sąd stwierdził, że skarżący, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Nie wykazał, że wykonanie postanowienia będzie stanowiło dla niego znaczne obciążenie finansowe (co należy ocenić w kontekście rzetelnie przedstawionej sytuacji majątkowej). W szczególności nie uprawdopodobnił, że zaistnieje ryzyko utraty środków do życia lub ryzyko wystąpienia innego rodzaju znacznej szkody lub trudnego do odwrócenia skutki. Samo twierdzenie strony, że nie uzyskała pożyczki w banku na pokrycie grzywny w celu przymuszenia nie stanowi o spełnieniu się przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Ewentualne wyegzekwowanie obowiązku pieniężnego, wynikającego z zaskarżonego postanowienia, nie oznacza automatycznie, że zaistnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Każde rozstrzygnięcie zobowiązujące do uiszczenia należności pieniężnych, pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach strony zobowiązanej (tj. konieczność zapłaty). Nie jest to więc sytuacja, która sama z siebie uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż w razie uwzględnienia przez sąd skargi i uchylenia decyzji (postanowienia) można otrzymać zwrot uiszczonej.
Sąd podkreślił, że merytoryczne zarzuty dotyczące prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie stanowią przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu, a zasadność rozstrzygnięć wydawanych w trakcie postępowania przed organami administracji będzie przedmiotem oceny dopiero w toku rozpoznawania wniesionej skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł R.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Żalący podniósł, że w dotychczas złożonych w tej sprawie pismach procesowych R.D. obszernie przedstawił całą skomplikowaną sytuację prawną i faktyczną dotyczącą nieruchomości w M., której współwłaścicielką w części 1/2 jest M.W.
Po przytoczeniu powyższych okoliczności żalący wskazał, że po uregulowaniu sytuacji prawnej zamierza sfinansować rozbiórkę przedmiotowej instalacji kanalizacji sanitarnej – zbiornika na nieczystości ciekłe. Gdyby tylko dysponował jakimikolwiek wolnymi środkami finansowym uczyniłby to niezwłocznie i już dawno temu.
Skarżący zaznaczył, że koszty wskazanych procesów w zestawieniu z niską emeryturą, do tej pory uniemożliwiają mu zrealizowanie tego obowiązku. Zdesperowany próbował nawet zaciągnąć kredyt, aby sfinansować rozbiórkę zbiornika na nieczystości i w ten sposób uwolnić się od nałożonej grzywny. W tym celu udał się do oddziałów kilku banków. We wszystkich odmówiono mu jednak udzielenia jakiegokolwiek kredytu. Usłyszał tylko, że z uwagi na wiek – prawie 93 lata – istnieje duże ryzyko, że nie zdąży spłacić takiego kredytu. Niestety żalący nie ma żadnej bliskiej rodziny, która mogłaby udzielić mu takiej pożyczki.
Z omówionych względów R.D. nie wie również, dlaczego tylko na niego został nałożony obowiązek uiszczenia całej kwoty grzywny. Sporna nieruchomość stanowi przecież współwłasność łączną. Pomimo tego ani Lubelski Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Lublinie, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w żaden sposób nie wyjaśnili z jakiego względu grzywną w stosownej części nie została obciążona współwłaścicielka nieruchomości M.W., szczególnie iż zbiornik na nieczystości praktycznie wyłącznie przez nią był użytkowany w czasie, gdy w wiatraku prowadziła kawiarnię.
W ocenie żalącego uiszczenie grzywny w kwocie 8.000 zł obiektywnie wręcz całkowicie przekracza jego możliwości finansowe. Jedyny majątek jakim dysponuje to współudział w przedmiotowej nieruchomości, mieszkanie w L., w którym na stałe przebywa oraz niewielka emerytura. Z oczywistego względu nie jest on w stanie np. podjąć dodatkowego zatrudnienia lub w jakikolwiek inny sposób zdobyć wskazaną kwotę. Ponadto, co oczywiście zrozumiałe, skarżący miesięcznie znaczące kwoty wydaje również na leki i niezbędne suplementy diety. Radzi sobie jak może by dotrwać do końca procesów sądowych i odzyskać należne mu kwoty. Ewentualne ograniczenie wysokości środków wydatkowanych na wyżywienie także nie jest dobrym rozwiązaniem, szczególnie w przypadku 93 letniego emeryta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu powołana została w celu ochrony tymczasowej przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie takiego aktu, zanim zostanie on zbadany przez sąd administracyjny pod kątem jego legalności. Ochrona tymczasowa ma służyć temu, aby w okresie do rozpatrzenia skargi strona, z uwagi na skutki, jakie może wywołać wykonanie zaskarżonego aktu, nie poniosła znacznej szkody lub by nie doszło do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z 14.11.2018 r., sygn. akt II OZ 1129/18).
Ochrona tymczasowa w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków). Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek skutki i jakąkolwiek szkodę, ale o szkodę i skutki kwalifikowane, tzn. przekraczające normalne następstwa związane z wykonywaniem aktu. W każdej tego typu sprawie musi być zatem zbadana kwestia zaistnienia przesłanek do zastosowania ochrony tymczasowej w kontekście konkretnych okoliczności sprawy i argumentacji skarżącego.
Skarżący przedstawił swoją sytuację prawną, okoliczności związane z współwłasnością nieruchomości oraz kwestie roszczeń z nią związanych, jak również ogólny stan majątkowy, a także przybliżył sytuację życiową i zdrowotną, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wykazał przesłanek do zastosowania ochrony tymczasowej.
Powołane w zażaleniu okoliczności nie przedstawiają adekwatnych informacji obrazujących rzeczywistą i aktualną sytuację finansową skarżącego. Żalący nie wskazał nawet przybliżonych kwot dochodów ("niewielka emerytura"), czy też wyliczeń związanych z realizacją nałożonego obowiązku (rozbiórki instalacji kanalizacji sanitarnej – zbiornika na nieczystości ciekłe).
Poza tym wypada zauważyć, że nie każda szkoda spowodowana uiszczeniem należności ustalonej przez organ będzie mogła być uznana za szkodę o znacznych rozmiarach. Sąd natomiast nie jest zobowiązany, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania, do przeprowadzania z urzędu postępowania dowodowego w tym zakresie.
Na marginesie wypada wskazać, że grzywna w celu przymuszenia nie jest karą, lecz środkiem egzekucyjnym służącym przymuszeniu do wykonania obowiązku publicznoprawnego. Nie ma ona też charakteru bezwzględnego, czy nieodwracalnego. Zgodnie bowiem z art. 125 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."), w razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu. Natomiast w myśl art. 126 u.p.e.a. zd. 1, na wniosek zobowiązanego, który wykonał obowiązek, grzywny uiszczone lub ściągnięte w celu przymuszenia mogą być w uzasadnionych przypadkach zwrócone w wysokości 75% lub w całości.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.