II OZ 605/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-05
NSAAdministracyjneWysokansa
zdolność sądowajednostka budżetowasamorządzarząd drógpostępowanie sądowoadministracyjneuzasadnienie wyrokuzażalenieNSAWSA

NSA uchylił postanowienie WSA odmawiające sporządzenia uzasadnienia wyroku, uznając, że jednostka budżetowa gminy (Zarząd Dróg i Komunikacji) ma zdolność sądową do złożenia takiego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku dla Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie, uznając, że jako jednostka budżetowa nie posiada zdolności sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie, stwierdzając, że jednostki samorządowe nieposiadające osobowości prawnej, którym przekazano określone kompetencje (jak zarząd dróg), posiadają zdolność sądową. Wniosek o uzasadnienie wyroku, warunkujący możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, mieści się w zakresie tych kompetencji.

Sprawa dotyczyła zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku dla Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie. WSA uznał, że jednostka budżetowa nie posiada zdolności sądowej, a zatem nie może skutecznie wnioskować o uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie. Sąd wskazał, że zgodnie z Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zdolność sądową mają również samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Analizując statut Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie, NSA stwierdził, że jednostka ta, mimo że jest jednostką budżetową i nie posiada osobowości prawnej, została wyposażona w szerokie kompetencje w zakresie zarządu drogami i zarządzania ruchem na drogach. W związku z tym, uznał, że posiada zdolność sądową do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, który warunkuje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. NSA podkreślił, że czynność ta mieści się w zakresie powierzonych jednostce kompetencji. Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej analizy statutu i błędnie wywiódł brak zdolności sądowej. Ostatecznie NSA uchylił zaskarżone postanowienie, uznając Zarząd Dróg i Komunikacji za uczestnika postępowania na prawach strony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, samorządowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której przekazano szerokie kompetencje w zakresie zarządu drogami i zarządzania ruchem, posiada zdolność sądową do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Uzasadnienie

Zdolność sądową posiadają również samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Jednostka budżetowa, której statut przyznaje szerokie kompetencje w zakresie zarządu drogami, może być uznana za posiadającą zdolność sądową, gdyż wniosek o uzasadnienie wyroku mieści się w zakresie tych kompetencji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

P.p.s.a. art. 25 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 9

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. h

Ustawa o samorządzie gminnym

ustawa o finansach publicznych art. 11 § ust. 1

Ustawa o finansach publicznych

ustawa o finansach publicznych art. 12 § ust. 1

Ustawa o finansach publicznych

P.p.s.a. art. 32

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 197 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Jednostka budżetowa gminy, której przekazano szerokie kompetencje w zakresie zarządu drogami, posiada zdolność sądową. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku mieści się w zakresie kompetencji jednostki budżetowej.

Odrzucone argumenty

Jednostka budżetowa gminy nie posiada zdolności sądowej, ponieważ nie ma osobowości prawnej i jest jedynie jednostką pomocniczą.

Godne uwagi sformułowania

Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie co prawda jest jednostką niesamodzielną finansowo, jednak jako gminna samorządowa jednostka organizacyjna w upoważniona została do podejmowania za Gminę wszelkich zadań związanych z zarządem drogami oraz zarządzaniem ruchem na drogach.

Skład orzekający

Grzegorz Czerwiński

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zdolności sądowej jednostek budżetowych gmin w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawach związanych z ich zakresem działania."

Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw, w których jednostki budżetowe wykonują zadania własne gminy i posiadają odpowiednie upoważnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dotyczącej zdolności sądowej jednostek samorządowych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy jednostka budżetowa może stanąć przed sądem? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OZ 605/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6011 Nałożenie obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, rozbiórkę lub użytkowanie
Hasła tematyczne
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2822/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-07
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 559
art. 7 ust. 1 pkt 2, art. 9, art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 305
art. 11, art. 12 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 25 § 2, art. 32, art. 141 § 2, art. 185 § 1, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2822/23 o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2023 r., nr DOR.7100.57.2023.WEJ w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2822/23, oddalił skargę Gminy Miasta Tarnów na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2023 r. nr DOR.7100.57.2023.WEJ w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego.
Wnioskiem z 14 maja 2024 r. Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie zwrócił się o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku.
Postanowieniem z 23 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2822/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu ww. wniosku, na podstawie art. 141 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśniając powody rozstrzygnięcia stwierdził, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie pochodzi od strony niniejszego postępowania.
Sąd wskazał, że z treści art. 141 § 2 P.p.s.a. wynika, że uprawnienie do żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku ma wyłącznie strona tego postępowania. Ponadto wymienił które podmioty mogą, poza stroną, brać udział w postępowaniu wywołanym skargą na akt organu administracji publicznej w charakterze uczestnika postępowania na podstawie art. 32 i art. 33 P.p.s.a.
Zdaniem WSA w Warszawie, Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie nie miał w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym przymiotu strony ponieważ – jak wynika z załącznika do uchwały Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 5 marca 2015 r. nr VII/60/2015 będącego statutem Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie, znajdującego się w aktach sprawy – jest on jednostką budżetową Gminy Miasta Tarnowa, a więc jest jednostką organizacyjną Gminy Miasta Tarnowa nieposiadającą osobowości prawnej, powołaną jako jednostka pomocnicza Prezydenta Miasta Tarnowa do wykonywania przez niego zadań. Ponadto z § 3 powołanej uchwały wynika, że Dyrektor Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie upoważniony został do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej należących do zakresu zadań Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie, w tym do wydawania decyzji administracyjnych i zaświadczeń wskazanych w: 1) ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym; 2) ustawie z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym. Wobec powyższego Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie nie ma przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zakończonym przedmiotowym wyrokiem, dotyczącym zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego. Zatem Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie – jako jednostka organizacyjna i pomocnicza Gminy Miasta Tarnowa – nie może skutecznie wnieść o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wydanego w tej sprawie, bowiem przymiot strony w niniejszym postępowaniu ma Gmina Miasta Tarnów, która w sprawie zgłosiła w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości. W ocenie pełnomocnika, zaskarżone postanowienie narusza art. 25 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 32 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie nie jest stroną postępowania pomimo iż jako jednostka organizacyjna Gminy Miasta Tarnowa posiada kompetencje w zakresie zarządu drogami publicznymi, gospodaruje częścią majątku komunalnego, wykonuje zadania w zakresie zarzadzania ruchem na drogach publicznych.
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 25 § 2 P.p.s.a. zdolność sądowa przysługuje także komunalnym jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej. Stosownie do postanowień Statutu (§ 3 .1) Zarząd Dróg i Komunikacji jest wyodrębnioną organizacyjnie w strukturze Gminy Miasta Tarnowa jednostką budżetową, posiadającą kompetencje w szczególności w zakresie planowania, budowy, utrzymania i ochrony dróg publicznych, wykonywania obowiązków zarządcy dróg publicznych położonych w granicach administracyjnych miasta, realizacji zadań w zakresie inżynierii ruchu, koordynacji robót w pasie drogowym, utrzymania kanalizacji opadowej, zapewnienia letniego i zimowego utrzymania dróg.
Pełnomocnik wskazał, że z uwagi na zakres kompetencji, samodzielności Zarządu Dróg Komunikacji, odrębność organizacyjną, dysponowanie przez jednostkę majątkiem oraz środkami budżetowymi zasadnym jest przyjęcie, iż skarżący posiada zdolność sądową i jest stroną niniejszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Powodem odmowy sporządzenia uzasadnienia na wniosek złożony przez Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie zawarty w piśmie z 14 maja 2024 r. (k. 94 akt) była okoliczność, że Sąd I instancji uznał, że podmiot ten jako jednostka budżetowa Gminy Tarnów nie posiadała zdolności sądowej w sprawie ze skargi Gminy Miasta Tarnów na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2023 r., nr DOR.7100.57.2023.WEJ, którą utrzymano w mocy decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru budowlanego z 19 kwietnia 2023 r. Nr 165/2023 zatwierdzającą projekt budowlany zamienny dla zamierzenia budowlanego "Przebudowa stacji [...] w km 76,200 – 80,200 w ramach zamierzenia: Zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych na linii kolejowej [...], na odcinku [...] w km 61,300 -80,200, w ramach projektu: Modernizacja linii kolejowej [...], etap III, m.in. w zakresie "przebudowy i budowy układów drogowych wraz z odwodnieniem" i zobowiązującą PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. do uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu.
Zasadniczo brak zdolności sądowej uniemożliwia dokonywanie skutecznie czynności procesowych a zatem podmiot pozbawiony zdolności sądowej nie może występować w sprawie i dokonywać czynności procesowych w tym np. składać wniosków o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę stosownie do treści art. 141 § 2 P.p.s.a.
W myśl art. 25 § 2 P.p.s.a., zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej.
Ustawa z dnia 8 marca 1980 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559), dalej: "u.s.g.", przewiduje możliwość tworzenia jednostek organizacyjnych (art. 9) oraz podejmowanie przez Radę Gminy uchwał w sprawach majątkowych gminy, m.in. dotyczących tworzenia, likwidacji i reorganizacji przedsiębiorstw, zakładów i innych gminnych jednostek organizacyjnych oraz wyposażania ich w majątek.
Zgodnie z art. 9 u.s.g., w celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. W przepisie tym nie określa się, o jakiego typu jednostki organizacyjne chodzi. Pojęcie jednostki organizacyjnej oznacza więc podmiot posiadający określoną strukturę organizacyjną. Pojęcie "jednostka organizacyjna gminy" oznacza gminną jednostkę organizacyjną, która dodatkowo spełnia warunek bycia częścią struktury organizacyjnej gminy (np. jako zakład czy jednostka budżetowa).
Tworzenie samorządowych jednostek organizacyjnych oraz uchwalanie ich statutu należy do wyłącznej kompetencji organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h u.s.g.). Kompetencja ta obejmuje wyposażanie przedmiotowych jednostek w majątek. Szczegółowe zasady i tryb funkcjonowania jednostek organizacyjnych regulują odrębne przepisy. W przypadku gminnych zakładów i jednostek budżetowych - przepisy art. 10-16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305), dalej: "ustawa o finansach publicznych".
Zgodnie z art. 11 ustawy o finansach publicznych jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (ust. 1). Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności (ust. 2). Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, zwany dalej "planem finansowym jednostki budżetowej" (ust. 3).
Samorządowe jednostki organizacyjne działają zatem jako stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną jednostki samorządu terytorialnego - gminy, powiatu lub województwa, z tym że ustawa o finansach publicznych dopuszcza dodatkowo możliwość ich funkcjonowania w formie samorządowych jednostek i zakładów budżetowych (patrz m.in. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OZ 62/22; Kazimierz Bandarzewski (w:) "Ustawa o samorządzie gminnym", pod red. P. Chmielnickiego, WKP 2022, pkt 1 do art. 9; Małgorzata Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LEX/el 2021, pkt 7 do art. 25).
Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jednostki budżetowe, z zastrzeżeniem odrębnych ustaw, tworzą, łączą i likwidują:
1) ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz inne organy działające na podstawie odrębnych ustaw - państwowe jednostki budżetowe;
2) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego - gminne, powiatowe lub wojewódzkie jednostki budżetowe.
Tworząc jednostkę budżetową, organ, o którym mowa w ust. 1, nadaje jej statut, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej, oraz określa mienie przekazywane tej jednostce w zarząd (ust. 2).
Na podstawie powyższych unormowań należy dojść do wniosku, że jednostka budżetowa posiada ograniczoną samodzielność finansową a nadto nie posiada osobowości prawnej.
Do zadań własnych gminy należą sprawy gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego (art. 7 ust. 1 pkt 2 u.s.g.).
Ocena, czy Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie ma zdolność sądową do wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie wyroku w niniejszej sprawie uwarunkowana jest zakresem przekazanych jemu przez Gminę, tj. Gminę Miasta Tarnów uprawnień związanych z wykonywaniem zadań dotyczących gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, kwalifikacją dokonanej przezeń czynności procesowej oraz przedmiotu sprawy w której czynność ta została dokonana.
Zakres upoważnienia określony został w uchwale Nr VII/60/2015 Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 5 marca 2015 r. w sprawie zmiany nazwy jednostki budżetowej pod nazwą Tarnowski Organizator Komunalny, nadania jej statutu oraz upoważnienia Dyrektora jednostki budżetowej do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej. Uchwala ta podjęta została na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h u.s.g. oraz art. 39 ust. 4 u.s.g. oraz art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 595 z późn. zm.). Uchwałą tą zmieniono nazwę jednostki budżetowej na Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie, nadając jej Statut stanowiący Załącznik Nr 1 do uchwały.
W § 3 uchwały upoważniono Dyrektora jednostki budżetowej do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej należących do zakresu zadań Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie, w tym do wydawania decyzji administracyjnych i zaświadczeń wskazanych w ustawie Prawo o ruchu drogowym, ustawy o publicznym transporcie zbiorowym.
Natomiast Statut w § 1 pkt 1 stanowi, że jednostka jest zarządem dróg w rozumieniu ustawy o drogach publicznych utworzonym w celu zapewnienia wykonywania przez Prezydenta Miasta Tarnowa funkcji zarządcy dróg, zarządzającego ruchem na drogach w rozumieniu ustawy o Prawo o ruchu drogowym. W § 3 pkt 1 statutu określono przedmiot działalności jednostki w zakresie zarządu dróg oraz zarządzającego ruchem na drogach wskazując w szczególności na: a) planowanie, budowę, przebudowę, remont, utrzymanie i ochronę dróg publicznych – krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych – w granicach administracyjnych miasta Tarnowa, w tym parkingów miejskich, z wyłączeniem dróg ekspresowych i autostrad; b) wykonywanie obowiązków zarządcy dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych w granicach miasta Tarnowa z ograniczeniami z pkt a) w tym w szczególności m.in. utrzymanie i eksploatacja kanalizacji opadowej w obrębie pasów drogowych.
Według § 4 Statutu, działalnością jednostki kieruje Dyrektor zatrudniany przez Prezydenta Miasta Tarnowa. § 1 pkt 1 stanowi zaś, że Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie jest jednostką budżetową Gminy Miasta Tarnowa.
Treść przywołanych unormowań prowadzi do wniosku, że Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie co prawda jest jednostką niesamodzielną finansowo, jednak jako gminna samorządowa jednostka organizacyjna w upoważniona została do podejmowania za Gminę wszelkich zadań związanych z zarządem drogami oraz zarządzaniem ruchem na drogach. Wobec tego wykazuje się w tym zakresie samodzielnością choć zadania te jako zadania własne Gminy wykonuje na jej rzecz i w jej imieniu.
Poddanie ww. jednostki organizacyjnej Gminy wskazanym wyżej unormowaniom ustawy o samorządzie gminnym i ustawy o finansach publicznych, a także charakter zadań przekazanych jej przez Gminę Miasto Tarnów, wyraźnie wskazują na to, że jest ona uprawniona do zastępowania Gminy w zakresie zarządu dróg i zarzadzania ruchem na drogach Gminy. Z tego powodu uprawnione jest w niniejszej sprawie zaaprobowanie poglądu, według którego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym samorządowym jednostkom organizacyjnym przysługuje wprawdzie zdolność sądowa, ale - nawet przy braku wyraźnego zastrzeżenia w art. 25 § 2 P.p.s.a.- przyjąć trzeba, że wtedy gdy przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki bezpośrednio (a nie na osobę prawną, w skład której wchodzą) obowiązków lub przyznania im określonych uprawnień (patrz: postanowienia NSA z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OZ 62/22 i I OZ 65/22; Marta Romańska (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod red. T. Wosia, WK 2016, pkt 16 i 18 do art. 25).
Czynnością procesową, która jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministarcyjnego było złożenie przez Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie wniosku o uzasadnienie wyroku ze skargi Gminy Miasta Tarnów na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2023 r., nr DOR.7100.58.2023.WEJ, którą utrzymano w mocy decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru budowlanego z 28 marca 2023 r. Nr 125/2023 stwierdzającą wypełnienie przez inwestora obowiązków wynikających z decyzji MWINB z 9 września 2021 r. nr 422/2021 w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego dotyczącego przebudowy ul. [...] w T..
Oceniając charakter dokonanej czynności, a więc złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku, którego otrzymanie umożliwia wniesienie skargi kasacyjnej, w przedstawionym zakresie, zasadne jest sięgnięcie, w drodze wykładni systemowej, do podziału na czynności prawne przekraczające zwykły zarząd i nieprzekraczające zakresu zwykłego zarządu (art. 199 i art. 201 k.c.), przy czym pamiętać należy, iż czynności rozporządzające są, według art. 199 k.c., czynnościami przekraczającymi zakres zwykłego zarządu. Należy odnotować, że budowa drogi, przebudowa, a nawet kosztowny remont, są czynnościami faktycznymi uznawanymi za przekraczające zakres zwykłego zarządu, zaś czynnościami zwykłego zarządu są czynności związane z normalną eksploatacją rzeczy wspólnej, np. pobieranie pożytków, konserwacja, administracja oraz czynności zachowawcze, w tym także dotyczące sposobu korzystania z rzeczy. Inaczej ocenić należy czynność jak w niniejszej sprawie polegającą na zatwierdzeniu projektu budowlanego zamiennego i zobowiązaniu do uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, które czyni legalną prowadzoną inwestycję z punktu widzenia organu nadzoru budowlanego. Jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu rzeczą (por. Stanisław Rudnicki, Grzegorz Rudnicki "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe", LexisNexis 2011, s. 298, 300-301).
Realizacja czynności faktycznych w postaci wykonywania robot budowlanych lub utrzymanie i eksploatacja kanalizacji opadowej przebudowywanej drogi nie stanowi czynności prawnych w rozumieniu prawa cywilnego, jakkolwiek wiąże się ze skutkami w zakresie aktywów inwestora. Jednak możliwość legalnego wykonania tych czynności faktycznych jest uwarunkowana dochowaniem obowiązujących procedur i akceptacją organów administracji architektoniczno-budowlanej lub organów nadzoru budowlanego. O ważności przystąpienia do użytkowania świadczy podleganie tej czynności szczególnej regulacji administracyjnej, jaką jest reglamentacja wynikająca z przepisów powszechnie obowiązujących, w tym wypadku norm art. 54-59 oraz art. 50-51 Prawa budowlanego. Wniosek do organu w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie stanowi zatem czynność procesową wywierającą skutki w zakresie praw administracyjnych strony oraz może doprowadzić do skutków cywilnoprawnych - zmiany w prawie korzystania z rzeczy. W obu płaszczyznach (administracyjnej i cywilnoprawnej), w odniesieniu do legalności użytkowania obiektu budowlanego, nie można mówić o drobnej bieżącej sprawie życia codziennego, czy też o czynności zmierzającej jedynie do bieżącego utrzymania rzeczy. Ta sama ocena odnosi się do udziału w postępowaniu organu nadzoru budowlanego, którego przedmiotem jest legalność użytkowania obiektu budowlanego w powiązaniu z oceną zgodności z prawem robót budowlanych. Udział ten nie jest zwykłą czynnością zachowawczą (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2074/10).
W konsekwencji, złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, który to wiosek warunkuje wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku orzekającego o legalności decyzji zatwierdzającej zamienny projekt budowlany i zobowiązującej do uzyskania pozwolenia na użytkowanie, która to ocena jest związana z legalnością robót budowlanych przy przebudowie drogi, należącej do zarządu Gminy, zdaniem NSA, mieści się w przekazanych przez Gminę na rzecz jednostki budżetowej kompetencjach w zakresie zarządu dróg i ich właściwym utrzymaniem na mocy Statutu.
Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej analizy Statutu i błędnie wywiódł, że Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie nie mógłby w niniejszej sprawie reprezentować interesu prawnego Gminy w zakresie powierzonych mu zadań jako jednostce budżetowej. W realiach niniejszej sprawy Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie choć jest samorządową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej z art. 25 § 2 P.p.s.a. to posiada zdolność sądową bowiem szerokie kompetencje przekazane mu przez Gminę do zarządu drogami i zarządzania ruchem na drogach, w szczególności planowanie, budowa, przebudowa, remont, utrzymanie i ochrona dróg publicznych w granicach administracyjnych miasta Tarnowa potwierdza, że możliwe i uzasadnione byłoby na podstawie przepisów prawa nakładanie na nią obowiązków lub przyznawanie uprawnień, skierowanie nakazów lub zakazów, stwierdzenie albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Wobec tego posiada zdolność sądową, o której mowa w art. 25 § 3 P.p.s.a. Zatem Sąd I instancji nieprawidłowo, na podstawie art. 141 § 1 i § 2 P.p.s.a., odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku na wniosek Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie.
Podkreślić należy, że Gmina Miasta Tarnów ustanawiając Dyrektora Zarządu swoim pełnomocnikiem w niniejszej sprawie, który formułuje i wnosi skargę, sama wskazała, że ta właśnie jednostka organizacyjna jest merytorycznie przygotowana do zakwestionowania skarżonej decyzji z uwagi na dostrzeżone wady w dokumentacji inwestycji dotyczącej przebudowy drogi.
Na marginesie zauważyć należy, że prawo do sądu Gminy nie zostało naruszone zaskarżonym postanowieniem bowiem drugiemu pełnomocnikowi Gminy adwokatowi T. Z. ustanowionemu w sprawie doręczono na jego wniosek wyrok z uzasadnieniem. Ponadto status skarżącego Zarządu Dróg i Komunikacji w Tarnowie jako uprawnionego do działania w interesie Gminy zauważył sam Sąd bowiem Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z marca 2024 r. (k. 61 akt) nakazał określić stronę skarżącą jako Gminę Miasto Tarnów – Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie.
W ocenie NSA, uchylenie postanowienia Sądu I instancji nie będzie miało wymiernych skutków procesowych a jedynie spełni funkcję porządkującą bowiem strona skarżąca, którą jest Gmina Miasta Tarnów uzyskała odpis wyroku z uzasadnieniem i może składać środki odwoławcze. Zarząd Dróg i Komunikacji w Tarnowie należy uznać za uczestnika postępowania na prawach strony.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI