II OZ 552/24

II OZ 552/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej, sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w sprawie ze skargi A. F. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia 21 czerwca 2022 r., nr L/394/2022 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 oddalił wniosek A. F. (dalej: skarżący, strona) o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej, sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w niniejszej sprawie.
Sąd wskazał, że skarżący w dniu 19 marca 2024 r. złożył wniosek o wyłączenie wskazanych powyżej sędziów oraz asesora od orzekania w jego sprawie ze skargi na uchwałę Rady Gminy C. z 21 czerwca 2022 r., nr L/394/2022 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [...] w gminie C.. Uzasadniając wniosek o wyłączenie skarżący podniósł, że w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielkiej Izby) z 19 listopada 2019 r. (nr C 585/18, C 624/18, C 625/18) oraz uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) zachodzą wątpliwości co do bezstronności i niezależności wskazanych sędziów oraz asesora, gdyż osoby te znajdują się na liście tzw. neo-sędziów. Wyrok wydany przez nieprawidłowo powołanych sędziów może być zatem uznany za nieważny z mocy prawa, co może narazić Skarb Państwa na nieuzasadnione koszty. Ponadto skarżący wskazał, że za zasadnością wniosku przemawia też okoliczność, iż nie udzielono mu odpowiedzi na jego wniosek z 3 października 2023 r. w kwestii podjęcia przez Sąd z urzędu kroków prawnych wobec Wójta Gminy C., który mógł się dopuścić przestępstw poświadczenia nieprawdy w dokumentach wysłanych do Sądu w tej sprawie. Dodatkowo skarżący podał, że podczas przeglądania akt sprawy w dniu 15 marca 2024 r. trafił na luźny dokument, pt. "zarządzenie" - oznaczony datą 14 stycznia 2024 r., bez numeracji porządkowej akt, podpisany podpisem nieczytelnym, a zatem zachodzi podejrzenie, że dokument ten został sporządzony nieprawidłowo, z datą wsteczną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając wniosek skarżącego podniósł, że sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski oraz sędzia WSA Diana Trzcińska i asesor WSA Wojciech Wycichowski złożyli odpowiednio w dniu 26 marca 2024 r. oraz w dniu 27 marca 2024 r. oświadczenia o braku przesłanek określonych w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a", a skarżący nie wykazał we wniosku, by zaistniała któraś z okoliczności warunkujących wyłączenie wskazanych we wniosku sędziów i asesora na podstawie art. 18 czy też art. 19 tej ustawy. Sąd wyjaśnił przy tym, że asesor jest z mocy prawa uprawniony do orzekania w sprawach zawisłych przed sądem administracyjnym, pełniąc obowiązki sędziego. Ponadto wskazana we wniosku sędzia WSA Diana Trzcińska została wyznaczona sędzią zastępcą w niniejszej sprawie, tak więc jej merytoryczny udział w składzie orzekającym będzie mieć miejsce dopiero wówczas, gdy zajdzie konieczność dokonania zmiany w wyznaczonym do orzekania składzie trzyosobowym.
Odnosząc się natomiast do zastrzeżeń skarżącego, dotyczących trybu powoływania wskazanych sędziów i asesora, Sąd wskazał, że kwestionowanie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa nie przekłada się automatycznie na możliwość uznania, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Również z orzecznictwa ETPC, jak też Trybunał Sprawiedliwości nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego. Nawiązując z kolei do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20, Sąd wskazał, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Ponadto Sąd zauważył, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 stwierdzono, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492).
W związku z powyższym Sąd podkreślił, że wyłączenie sędziego nie może następować automatycznie. W każdej sprawie konieczna jest bowiem indywidualna ocena czy powołane okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego. Przy czym obowiązek wykazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia sędziego ustawodawca nałożył na stronę postępowania. Natomiast sąd ma jedynie obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje, co wynika wprost z art. 20 § 1 p.p.s.a. Tak więc okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest bowiem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie i subiektywne odczucie o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego. Instytucja wyłączenia sędziego, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów.
Analizując zatem w powyższym zakresie przedstawioną we wniosku argumentację skarżącego Sąd podniósł, że nie wskazuje ona na istnienie w odniesieniu do wskazanych sędziów i asesora okoliczności mogących budzić wątpliwości co do ich bezstronności w tej konkretnej sprawie. Argumentacja ta odnosi się bowiem wyłącznie do kwestii trybu ich powołania, co jak zauważył Sąd, nie jest przesądzające w kontekście przesłanki z art. 19 p.p.s.a. Również z oświadczeń złożonych przez sędziów i asesora nie wynika, by zachodziły podstawy do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie, a skarżący nie wskazał i nie udowodnił okoliczności, które można by przeciwstawić względem wspomnianych oświadczeń. Takimi okolicznościami nie mogą być bowiem podnoszone przez skarżącego kwestie domniemanych powiązań skarżonego organu i innych podmiotów z nim związanych z członkami uprzedniej władzy, gdyż są to jedynie przypuszczenia skarżącego, nieodnoszące się do konkretnie wskazanych sędziów i asesora. Z powołanych przez skarżącego okoliczności nie można wywieść osobistych powiązań, pozytywnych i negatywnych, w stosunku do stron postępowania lub przedmiotu niniejszej sprawy. Odnosząc się z kolei do budzącego wątpliwości strony zarządzenia datowanego początkowo na 14 stycznia 2024 r., które nie zostało wszyte do akt, a znajdowało się w nich podczas przeglądania akt przez skarżącego, Sąd wyjaśnił, że okoliczności związane z tym dokumentem w żaden sposób nie dotyczą objętych wnioskiem sędziów i asesora, gdyż dokument ten nie został przez te osoby wytworzony.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. F., wnosząc o jego uchylenie w całości. Skarżący podniósł, że przed otrzymaniem w dniu 5 sierpnia 2024 r. odpisu skarżonego postanowienia z 17 kwietnia 2024 r. otrzymał odpis postanowienia z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 wydanego jednoosobowo przez sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz, którym to postanowieniem odmówiono wyłączenia sędziów WSA Krzysztofa Kaszubowskiego i Diany Trzcińskiej oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Na postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. skarżący nie wniósł zażalenia. A zatem zdaniem skarżącego postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. jest postanowieniem wydanym w tej samej, prawomocnie już osądzonej sprawie. Skarżący zauważył bowiem, że doręczony mu odpis postanowienia z 11 kwietnia 2024 r. był opatrzony odpowiednimi pieczęciami Sądu i poświadczony za zgodność z oryginałem przez pracowników sekretariatu Sądu. Tym samym w ocenie skarżącego za niewiarygodne uznać należy wyjaśnienia zawarte w zawiadomieniu o doręczeniu mu odpisu postanowienia z 17 kwietnia 2024 r., że postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. zostało mu wysłane pomyłkowo. Świadczyłoby to bowiem o tym, że osoby uprawnione pracujące w Sądzie poświadczyły nieprawdę w ważnym dokumencie Sądu. Dodatkowo w ocenie skarżącego nie można uznać, że wyjaśnienia takie znoszą prawomocności postanowienia z 11 kwietnia 2024 r., skoro w postanowieniu z 17 kwietnia 2024 r. nie wskazano, że postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. jest nieważne. Dodatkowo skarżący podniósł, że sędziowie wydający postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. musieli mieć świadomość bezprawności swojego działania, co powoduje, że postępowanie takie narusza zaufanie do Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, a ponadto narusza powagę Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 p.p.s.a. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p.p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, sędziów musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, sędziów, których wniosek dotyczy. Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
W niniejszej sprawie sędziowie oraz asesor, których wyłączenia domaga się skarżący, złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości.
Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że argumenty skarżącego zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów i asesora nie mogą być w żaden sposób uznane za takie, które podważyłyby wiarygodność złożonych przez sędziów i asesora oświadczeń. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zauważył bowiem, że z orzecznictwa ETPC nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa, których w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Również w uchwale siedmiu sędziów z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a., na którą powołał się we wniosku skarżący, nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
A zatem mając na uwadze art. 19 p.p.s.a., to wnioskodawca ma obowiązek uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia wskazanych sędziów. Nie jest przy tym wystarczająca sama wątpliwość strony co do bezstronności sędziego w danej sprawie i subiektywne odczucie o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być realna, oparta o zobiektywizowane przesłanki dotyczące konkretnej sprawy, w której wniosek został złożony. Okoliczności takich skarżący zarówno we wniosku jak i w zażaleniu nie wykazał. W zażaleniu skarżący skupił się jedynie na okoliczności otrzymania z Sądu dwóch postanowień wydanych w tym samym przedmiocie z dnia 11 kwietnia 2024 r. i z dnia 17 kwietnia 2024 r. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącego z 19 marca 2024 r. o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej, sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w niniejszej sprawie rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23, wydanym w składzie trzyosobowym, doręczonym skarżącemu w dniu 5 sierpnia 2024 r. Postanowienie to jest jedynym postanowieniem wydanym przez Sąd w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 19 marca 2024 r. Jak wynika z akt sprawy postanowienie z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 wydane na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2024 r. zostało wraz z uzasadnieniem podpisane przez skład orzekający (Przewodniczącego: sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz (sprawozdawcę), sędziego WSA Jolantę Górską i sędziego WSA Dariusza Kurkiewicza). Postanowieniem tym Sąd jest zatem związany. Zgodnie bowiem z treścią art. 164 p.p.s.a. sąd związany jest postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym od chwili, w której zostało ono podpisane wraz z uzasadnieniem. Tym samym, wbrew twierdzeniom skarżącego, w niniejszej sprawie nie zostało wydane wiążące postanowienie Sądu z 11 kwietnia 2024 r. Fakt, że skarżącemu doręczono, z uwagi na pomyłkę pracownika sekretariatu, pismo z 11 kwietnia 2024 r., które było jedynie niepodpisanym projektem postanowienia, nie świadczy o tym, że w niniejszej sprawie wydano postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. O fakcie pomyłki skarżący został poinformowany w piśmie z 24 lipca 2024 r., przy którym wysłano prawidłowy odpis postanowienia Sądu z 17 kwietnia 2024 r. Zaistniała sytuacja mogła niewątpliwie wywołać u skarżącego konsternację, jednak nie świadczy o tym, że w obrocie prawnym istnieją dwa identyczne postanowienia wydane w tej samej sprawie w różnych składach orzekających i w różnych datach. Ponadto skarżący podnosząc w zażaleniu okoliczności mające wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów, wskazuje na nieprawidłowość działania sędziów wydających postanowienie z 17 kwietnia 2024 r., którzy to sędziowie nie są objęci rozpoznawanym wnioskiem o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie złożonym w dniu 19 marca 2024 r.
W związku z powyższym podnoszone przez skarżącego zarówno we wniosku jak i w zażaleniu okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i asesora, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 203/16).
W ocenie NSA w niniejszej sprawie nie zachodzi zatem żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów i asesora objętych wnioskiem skarżącego i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.