III CZP 6/06

Uchwała z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Jan Górowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana B. przeciwko Izie R. o 
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 
lutego 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Krakowie postanowieniem z dnia 6 grudnia 2005 r.: 
a) Czy w myśl zasady wynikającej z treści art. 397 § 2 k.p.c. do zażaleń 
sporządzanych przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, a 
niespełniających wymagań w zakresie 
– wskazania zaskarżonego postanowienia (zarządzenia) 
– sformułowania wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia (zarządzenia) 
– zwięzłego uzasadnienia zażalenia 
stosuje się odpowiednio art. 3701 k.p.c.; 
b) w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi w przedmiocie zagadnienia 
opisanego w pkt a), czy Sąd drugiej instancji zobowiązany jest zawiadamiać 
właściwy organ samorządu zawodowego o dostrzeżonych uchybieniach?" 
podjął uchwałę: 
 
Zażalenie sporządzone przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika 
patentowego, niezawierające wskazania zaskarżonego postanowienia, 
wniosku o jego zmianę lub uchylenie albo uzasadnienia (art. 394 § 3 k.p.c.), 
podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia tych braków ( art. 3701 w 
związku z art. 397 § 2 k.p.c.); 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu 
odrzucił sprzeciw pozwanej od nakazu zapłaty wydanego w dniu 30 maja 2005 r. w 
postępowaniu upominawczym, a następnie – postanowieniem z dnia 20 września 
2005 r. – zażalenie od tego orzeczenia. 
Pozwana, działająca przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła 
zażalenie na postanowienie z dnia 20 września 2005 r. Przy jego rozpoznawaniu 
powstało, przedstawione przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, zagadnienie 
prawne budzące poważne wątpliwości o treści przytoczonej na wstępie. Przyczyną 
tych wątpliwości jest stwierdzenie, że zażalenie strony pozwanej, mimo wymagania 
określonego w art. 394 § 3 k.p.c., nie zawiera wniosku o zmianę lub uchylenie 
zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zmiany dokonywane w ostatnich latach w kodeksie postępowania cywilnego 
wskazują, że ustawodawca systematycznie zwiększa wymagania stawiane 
adwokatom, radcom prawnym i rzecznikom patentowym, co jest w pełni 
uzasadnione, gdyż chodzi o uczestników procesu, których udział w postępowaniu 
nosi znamiona funkcji o charakterze publicznym. Osoby te są zresztą specjalnie 
kwalifikowanymi pełnomocnikami procesowymi (art. 87 § 1 in pricipio oraz art. 871 
k.p.c.), co pozwala oczekiwać od nich spełniania wysokich standardów 
zawodowych, wśród których jako zupełnie podstawowe wymienić należy 
prawidłowe sporządzanie pism procesowych i środków odwoławczych 
(zaskarżenia), terminowe zgłoszenie twierdzeń, zarzutów i dowodów, uiszczanie 
należnych opłat itp. Jest oczywiste, że dokonywanym zmianom ustawowym 
przyświeca zamiar usprawnienia i przyspieszenia postępowania sądowego, a nie 
samo tylko zwiększanie formalizmu procesowego, w tym wypadku formalizmu 
stanowionego tylko ze względu na podmioty czynności procesowych. 
Jednym z przepisów zaostrzających wymagania i rygory w stosunku do 
adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych jest art. 3701 k.p.c., 
wprowadzony do kodeksu ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804). 
Zgodnie z tym przepisem, apelacja sporządzona przez wymienionych 
pełnomocników, niespełniająca wymogów określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i pkt 5, 
podlega odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji bez wzywania do usunięcia tych 

braków. Oznacza to m.in., że prawidłowe – od strony formalnej – sporządzenie 
apelacji jest uznawane za elementarne zadanie warsztatowe zawodowego 
pełnomocnika, w związku z czym, zdaniem ustawodawcy, nie ma uzasadnionych 
powodów aby – w przeciwieństwie do apelacji wnoszonych przez same strony lub 
pełnomocników nieprofesjonalnych (por. art. 370 k.p.c.) – tolerować brak 
fachowości albo zwykłą niesumienność i wdrażać działania naprawcze, prowadzące 
zwykle do przewleczenia postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 27 października 2005 r., III CZ 78/05, nie publ.). 
Odpowiedź na pytanie, czy art. 3701 k.p.c. ma – przez art. 397 § 1 k.p.c. – 
zastosowanie do zażalenia, udzielana z tego punktu widzenia, musi być zatem 
twierdząca, nie budzi bowiem wątpliwości, że sporządzenie zażalenia, środka dużo 
mniej sformalizowanego niż apelacja, a tym bardziej niż skarga kasacyjna lub 
skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por. art. 
3984 w związku z art. 3986 § 2 oraz art. 4245 w związku z art. 4248 § 1 k.p.c.), jest 
zadaniem nieprzekraczającym podstawowych umiejętności zawodowego 
pełnomocnika. Mówiąc inaczej, rygoryzm przyjęty w odniesieniu do apelacji – 
środka odwoławczego wymagającego wyższych umiejętności i większego nakładu 
pracy – jest tym bardziej uzasadniony w stosunku do zażalenia. Wskazuje na to 
również proporcja skutków, jakie wiążą się z odrzuceniem obu tych środków 
odwoławczych. Poza tym nie budzi wątpliwości, że stosowanie art. 3701 k.p.c. w 
postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia przyspiesza tzw. postępowanie 
międzyinstancyjne w jeszcze większym stopniu niż stosowanie tego przepisu w 
postępowaniu apelacyjnym. 
Należy ponadto podkreślić, że po wprowadzeniu do procesu cywilnego 
systemu apelacyjnego, opartego na apelacji pełnej, niemal całkowitemu zatarciu 
uległy – istniejące w systemie rewizyjnym – różnice między zażaleniem a środkiem 
odwoławczym przysługującym od orzeczeń co do istoty sprawy. O ile bowiem 
rewizja była środkiem kontrolnym, o tyle apelacja – podobnie jak zażalenie – ma 
charakter merytoryczny. W tej sytuacji wysnuwanie jakichkolwiek wniosków z 
rzekomych różnic między zażaleniem a apelacją jest przy udzielaniu odpowiedzi na 
analizowane pytanie bezzasadne. Przeciwnie, skoro wśród przepisów dotyczących 
zażalenia nie ma żadnej normy regulującej skutki złożenia zażalenia 
niespełniającego ustanowionych dla niego wymagań, uzasadnione i konieczne jest 
odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym, a wśród nich – w 

wypadku zażalenia sporządzonego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika 
patentowego – także art. 3701 (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, 
poz. 87). 
Sięgając do odpowiedniego stosowania art. 3701 k.p.c. nie można pomijać 
faktu, że wśród wymagań formalnych stawianych zażaleniu w art. 394 § 3 k.p.c. 
łatwo znaleźć odpowiedniki wymagań przewidywanych dla apelacji, których 
niespełnienie powoduje jej odrzucenie a limine; wymaganie wskazania 
zaskarżonego postanowienia odpowiada wymaganiu oznaczenia wyroku, od 
którego apelacja jest wnoszona (art. 368 § 1 pkt 1), wymaganie umieszczenia w 
zażaleniu wniosku o uchylenia lub zmianę postanowienia jest odpowiednikiem 
wymagania wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku (art. 368 § 1 pkt 
5), a wymaganie zwięzłego uzasadnienia stanowi korelat wymagania zwięzłego 
przedstawienia w apelacji zarzutów i ich uzasadnienia (art. 368 § 1 pkt 2 i 3). 
Różnice istniejące między art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5 a art. 394 § 3 k.p.c. dają się łatwo 
uwzględnić – na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. – w ramach formuły odpowiedniego 
(adaptacyjnego) stosowania art. 3701 k.p.c. w postępowaniu wywołanym 
wniesieniem zażalenia. Odmienne wnioski, jakie wysnuł Sąd Najwyższy w 
postanowieniu z dnia 10 listopada 2005 r., III CZ 86/05 (nie publ.), nie mogą być 
zatem uznane za przekonywające. 
Za stosowaniem do zażalenia rygorów ustanowionych dla apelacji 
przemawiają także argumenty systemowe. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 
17 zdanie drugie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.), surowy rygor 
w postaci odrzucenia środka zaskarżenia w wypadku wniesienia go przez 
adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego i nieuiszczenia opłaty w 
wysokości stałej dotyczy zarówno apelacji, jak i zażalenia. Zasada ta zostanie 
utrzymana, a nawet rozszerzona po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398), zgodnie 
bowiem z art. 1302 § 3 k.p.c., sąd odrzuci bez wezwania o uiszczenie opłaty środki 
zaskarżenia – w tym apelację i zażalenie – wniesione przez adwokata, radcę 
prawnego lub rzecznika patentowego, nieopłacone opłatą w wysokości stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
zaskarżenia. Podobieństwo rozwiązań systemowych wspiera więc postawioną 

wcześniej tezę, że art. 3701 k.p.c. ma zastosowanie także do zażalenia, 
wnoszonego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które 
dotknięte jest brakami w zakresie wymagań określonych w art. 394 § 3 k.p.c. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie. 
Przechodząc do drugiej kwestii przedstawionej w postanowieniu Sądu 
Okręgowego, należy wyjaśnić, że określony w art. 3701 in fine obowiązek 
zawiadomienia właściwego organu samorządu zawodowego zrzeszającego 
pełnomocnika, który sporządził apelację odrzuconą ze względu na niespełnienie 
wymagań określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5, został podyktowany troską państwa 
o należyte wykonywanie przez zawodowych pełnomocników ich warsztatowych 
obowiązków, wynikających z przepisów określających formę podejmowanych 
czynności procesowych. Uchybienia w tym zakresie, będące najczęściej efektem 
niestaranności lub zaniedbań, ale także braku odpowiedniego przygotowania 
zawodowego, są spotykane w praktyce – zwłaszcza praktyce Sądu Najwyższego 
(por. art. 3984 w związku z art. 3986 § 2 oraz art. 4245 w związku z art. 4248 § 1 
k.p.c.) – stosunkowo często, a ich skutki mają dla stron bardzo doniosły charakter. 
Ustawodawca powziął zatem zamiar wyeliminowania lub ograniczenia tego 
negatywnego zjawiska przez zaangażowanie władz samorządowych 
(korporacyjnych), które są władne oddziaływać na swych członków różnymi 
metodami, m.in. przez wszczynanie postępowań dyscyplinarnych (por. 80 i nast. 
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. 
Nr 12, poz. 1058 ze zm., art. 64 i nast. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach 
prawnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., oraz art. 57 i nast. 
ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, Dz.U. Nr 49, poz. 509 
ze zm.). 
Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie jest znane w państwach 
europejskich, w których sankcje za uchybienia w zakresie wnoszenia środków 
zaskarżenia obejmują niekiedy także wymierzanie grzywien (kar pieniężnych). 
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 531 k.p.k. z 1928 r., jeżeli kasację złożono 
oczywiście lekkomyślnie lub jedynie w celu działania na zwłokę, Sąd Najwyższy 
zawiadamiał o tym „władzę dyscyplinarną obrońcy lub pełnomocnika, który podpisał 
kasację”. Tak więc unormowanie zastosowane w kodeksie postępowania cywilnego 
ma swe historyczne i międzynarodowe odniesienia, jak też znajduje uzasadnienie w 
praktyce wymiaru sprawiedliwości. 

Należy jednak zaznaczyć, że czynność zawiadomienia przewidziana w art. 
3701 in fine k.p.c. (także w art. 3986 § 4 k.p.c.) nie ma charakteru czynności 
jurysdykcyjnej; jest czynnością o charakterze ustrojowo-organizacyjnym, 
stanowiącą bezpośrednie następstwo wydania postanowienia o odrzuceniu środka 
zaskarżenia z określonych ustawowo przyczyn. Czynność ta nie wymaga zatem 
wydania orzeczenia przez sąd; właściwa jest tu forma pisma adresowanego do 
organu samorządowego, zawierającego wyczerpującą informację o wydaniu 
postanowienia o odrzuceniu środka i jego treści. Oczywiście, zawarty w art. 3701 
wyraz „sąd” nie powinien mylić, gdyż został użyty jedynie w celu uproszczenia 
stylistycznego; ustawodawca czyni tak niejednokrotnie, w ten właśnie sposób 
oznaczając przewodniczącego składu lub – jak w tym wypadku – 
przewodniczącego w rozumieniu ustrojowo-organizacyjnym (tak samo np. w art. 
375 k.p.c.). 
W tym stanie rzeczy, skoro zawiadomienie przewidziane w art. 3701 in fine 
k.p.c. nie przybiera formy orzeczenia, jest oczywiste, że udzielenie odpowiedzi na 
pytanie Sądu Okręgowego ujęte w pkt. b nie może mieć żadnego wpływu na 
rozstrzygnięcie zażalenia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 
sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). Z tych względów 
odmówiono podjęcia uchwały w omawianym zakresie.