II OZ 52/16

II OZ 52/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II OZ 475/15 - Postanowienie NSA z 2015-05-26
II SA/Bk 6/15 - Postanowienie WSA w Białymstoku z 2015-07-06
II OSK 1924/16 - Postanowienie NSA z 2016-08-23
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184 w zw. z art. 197 § 2, art. 246 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 listopada 2015r., sygn. akt II SA/Bk 6/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2014r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy drogi gruntowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015r., sygn. akt II SA/Bk 6/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2014r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy drogi gruntowej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2015 r. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, podając, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia 11 marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem zachodzi konieczność wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. E. S. nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez urząd skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, a także otrzymał kwotę 1.033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest siedem postępowań egzekucyjnych. E. S. ma zadłużenie na kwotę 15.000 zł. W lutym br. skarżący doznał ostrego zawału serca, w rezultacie nie może on wykonywać żadnych prac w gospodarstwie oraz zmuszony jest ponosić zwiększone koszty związane z zakupem lekarstw oraz zapłatą dla pracowników wynajmowanych do obsługi zwierząt (k. 112 - 114).
W sprawie II SA/Bk 736/13 na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 r. ustalono, że uczestnik postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił skarżącemu kwotę 121.000,00 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bo skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w tej sprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. skarżący podał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika. Powyższe informacje zostały doprecyzowane przez Sąd Okręgowy w Łomży, który w dniu 4 września 2014r. przesłał odpisy postanowień: 1) Sądu Rejonowego w Zambrowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w Wysokiem Mazowieckiem z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I Ns 2/13 z którego wynika, że T. M. przyznano na własność nieruchomość rolną położoną we wsi Ż. złożoną z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: [...] o łącznej powierzchni 12.9590 ha i zasądzono od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121.779,25 zł płatną w dwóch ratach: I rata w wysokości 100.000,00 zł w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, II rata w wysokości 21.779,25 zł w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (pkt V i VI sentencji postanowienia) - k. 26; 2) Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I Ca [...] oddalającego apelację od postanowienia z dnia 9 stycznia 2013 r. (k. 27 - 28). Jednocześnie poinformowano, że skarżący w dniu 25 lipca 2014 r. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu. Z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w Zambrowie wynika, że postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI Ns [...] zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100.000,00 zł, a dniu 25 czerwca 2014 r. kwota 17.779.25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1.421,26 zł - pisma z dnia 17 września 2014 r. i 29 września 2014 r. (k. 29 i k. 31). Ponadto w sprawie II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem złożył wniosek o cofnięcie przyznanego skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy [...], składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego oraz trzech kombajnów: zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk).
Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący wskazując na naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i stronniczą ocenę zgromadzonych dowodów. Podkreślił, że znajduje się w tragicznej sytuacji życiowej i materialnej, zaś informacje przekazane przez organ nadzoru budowlanego są nieprawdziwe. Zaznaczył, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, posiada zaświadczenie o konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przytoczył art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stwierdził, że analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania skarżącego, albowiem nie wykazał on w wystarczający sposób, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie o jego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym, zwłaszcza w świetle dokumentów znajdujących się w aktach innych spraw skarżącego zawisłych przed Sądem. Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł, czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz jednorazowy dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł i dopłat unijnych w wysokości 1.033 zł. W skład jego majątku wchodzą nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Skarżący ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 15.000 zł, co znacznie ogranicza produkcję rolną. Jednakże w powyższym wniosku skarżący nie wskazał, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu, tytułem spłaty za zniesienie współwłasność określonych użytków rolnych. Okoliczność, że kwota ta znajduje się w depozycie sądowym nie przeczy temu, że to skarżący nadal jest dysponentem tych środków. Ponadto, z informacji przekazanych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem wynika, że skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy.
W ocenie Sądu oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Wobec takich ustaleń nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie. Sprzeciw nie zawiera żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącego niż wynikająca ze złożonego oświadczenia oraz dokumentów przekazanych przez sądy powszechne oraz pisma organu nadzoru budowlanego. Zdaniem Sądu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie mogą mieć wpływu podnoszone w sprzeciwie zatargi i spór pomiędzy nim, a rodziną M. Kwota złożona do depozytu sądowego została zajęta przez komornika jedynie w niewielkiej wartości – 1.421.26 zł. Tym samym, to skarżący może swobodnie dysponować kwotą ponad 100.000 zł. Przekazana zaś przez skarżącego w dniu 23 października 2015 r. informacja jakoby Sąd Najwyższy w dniu 22 października 2015r. wydał orzeczenie w sprawie o sygn. akt IV CSK 575/15, z którego miałoby wynikać, że w depozycie sądowym nie ma żadnych pieniędzy, nie została potwierdzona. Z pisma Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2015r. (załączonego do sprawy o sygn. akt II SA/BK 733/11) wynika jednoznacznie, że przedmiotem postanowienia wydanego w sprawie sygn. akt IV CSK 575/15 z dnia 9 września 2015r. było wyłącznie zawieszenie postępowania kasacyjnego w związku ze śmiercią jednej z uczestniczek oraz podjęcie tego postępowania z udziałem jej następczyni prawnej.
Zdaniem Sądu twierdzenia skarżącego, dotyczące jego stanu zdrowia, wieku, braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, a zatem mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą. W ocenie Sądu, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w prowadzonym gospodarstwie pomagały skarżącemu osoby trzecie, co nie wyklucza znacznej dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego.
W zażaleniu E. S. zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia E. S. podniósł, że jest osobą samotną w wieku 64 lat z ciężką chorobą serca co uniemożliwia mu prowadzenie jakichkolwiek prac w gospodarstwie.
Żalący podkreślił, że mimo zaniku dochodów nie spadają wydatki, czego skutkiem jest wzrost długów. Nadto podniósł, że z kwoty wpłaconej do depozytu sądowego nie podjął, ani jednej złotówki. Odnosząc się do informacji przekazanych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowiecki E. S. podał, że organ nie posiada żadnych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jego gospodarstwa.
Nadto w zażaleniu M. S. podkreślił, że postanowieniem z dnia [...] października 2015r. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uczestnika postępowania E. S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 marca 2014r., sygn. akt I Ca [...] uchylił zaskarżone postanowienie, a zatem w depozycie sądowym nie ma kwoty, która została zasądzona M. S. tytułem spłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na pismo Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2015r. załączone do sprawy o sygn. akt II SA/Bk 733/11. Naczelny Sąd Administracyjny nie dysponując powyższym pismem nie jest w stanie dokonać oceny w jakim przedmiocie wydane zostało postanowienie z dnia 9 września 2015r., sygn. akt IV CSK 575/15. Ponadto Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie została potwierdzona wskazana przez skarżącego informacja o wydaniu przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 22 października 2015r., sygn. akt IV CSK 575/15, z którego ma wynikać, że w depozycie sądowym nie ma pieniędzy złożonych przez T. M. tytułem spłaty w zakończonym postępowaniu o zniesienie współwłasności i stwierdzenie zasiedzenia. Tymczasem z notatki służbowej Kierownika Sekretariatu Wydziału II wynika, że w dniu 28 października 2015r. wpłynęło pismo E. S. z dnia 26 października 2015r. nadesłane w jednym egzemplarzu bez podania sygnatury akt spraw, do których ma być złożona. W treści tej też notatki wskazano, że w dniu 23 października 2015r. E. S. poinformował telefonicznie o wydaniu przez Sąd Najwyższy w dniu 22 października 2015r. postanowienia w sprawie o sygn. akt IV CSK [...]. Na karcie 165 akt niniejszej sprawy znajduje się pismo E. S. z dnia 26 października 2015r. z prezentatą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2015r. Wprawdzie do pisma tego E. S. nie załączył odpisu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015r. - uczynił to w dniu 7 grudnia 2015r. – lecz Sąd pierwszej instancji mógł przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zażądać złożenia powyższego postanowienia i rozważyć znaczenie tego postanowienia dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 22 października 2015r., sygn. akt IV CSK [...], wydanym w sprawie z wniosku T. M. o zniesienie współwłasności i stwierdzenie zasiedzenia, Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 marca 2014r., sygn. akt I Ca [...] w punkcie I w części oddalającej apelację E. S. oraz w punktach IV, V, VI i VII i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji winien rozważyć wpływ powyższego postanowienia Sądu Najwyższego na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, także w zakresie depozytu sądowego.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.