II OZ 470/21

II OZ 470/21 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2021-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
II OZ 173/21 - Postanowienie NSA z 2021-03-31
II OZ 172/21 - Postanowienie NSA z 2021-03-31
VII SA/Wa 684/20 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2021-03-02
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 161 par. 1 pkt 3, art. 185 par. 1, art. 197 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 684/20 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ze skargi syndyka masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 684/20 umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W. M. syndyka masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. (dalej: Syndyk) na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z 25 lutego 2020 r. Syndyk wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na opisaną na wstępie decyzję. Następnie przy piśmie z 30 listopada 2020 r. skarżący nadesłał odpis postanowienia Sądu Rejonowego [...] w W., [...] z [...] września 2020 r. sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia zakończenia postępowania upadłościowego [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. wraz ze stwierdzeniem prawomocności. Jednocześnie poinformował, że w tym samym dniu wysłał wniosek o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu w dniu 12 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy [...] w W., [...] poinformował, że postanowienie z [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] o wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. jest prawomocne od 21 stycznia 2021 r.
Sąd przywołał przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i wyjaśnił, że bezprzedmiotowość niniejszego postępowania wyniknęła z przyczyn podmiotowych. Z chwilą wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego przestała bowiem istnieć skarżąca spółka [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. Dalej Sąd wskazał, że prawomocne wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego oznacza definitywne zakończenie bytu tej osoby prawnej, skutkujące w procesie następczą utratą zdolności sądowej, a więc zdolności do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona. W przypadku wykreślenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego nie ma innego podmiotu (następcy prawnego), który mógłby przejąć aktywa i pasywa spółki. Konsekwencją zaistnienia w postępowaniu sądowym definitywnego braku następcy prawnego strony jest więc umorzenie tego postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jako bezprzedmiotowego.
Zażalenie na to postanowienie wniósł uczestnik postępowania – [...] z siedzibą w W. (dalej: Bank). W zażaleniu zarzucono Sądowi naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe na skutek wykreślenia z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego [...] sp. z o.o. Wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że zaskarżona decyzja nakładała obowiązek rozbiórki konstrukcji żelbetowej budynku składającej się z dwóch kondygnacji podziemnych ze stropem na poziomie +/- 0.00 usytuowanej w O., przy zbiegu ul. [...] wraz z zasypaniem wykopu szerokoprzestrzennego i uporządkowaniem terenu, przy czym: odnośnie do części konstrukcji usytuowanej na terenie działki nr ew. [...], obręb [...] w O. – na [...] sp. z o.o. jako użytkownika wieczystego nieruchomości, natomiast odnośnie do części konstrukcji usytuowanej na terenie działek nr ew. [...] obręb [...] w O. – na Gminę O. jako właściciela nieruchomości. Objęty decyzją obowiązek rozbiórki dotyczy konstrukcji stanowiącej jednorodną całość, zrealizowanej na podstawie jednego pozwolenia na budowę. Dalej wskazano, że Bank nabył prawo użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] w dniu [...] marca 2020 r. na mocy umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego zawartej pomiędzy nim a [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r. dopuścił Bank do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Bank podkreślił, że w pierwszym piśmie złożonym w postępowaniu (z 3 września 2020 r.) oświadczył, że popiera skargę wszczynającą niniejsze postępowanie, a także wszelkie zawarte w niej wnioski oraz twierdzenia. Dodatkowo przypomniał, że w zażaleniu na postanowienie z 16 września 2020 r. oświadczył, że wszedł w prawa i obowiązki skarżącego jako użytkownika wieczystego działki nr ew. [...].
Wobec powyższego Bank nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, że wykreślenie [...] sp. z o.o. z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego spowodowało bezprzedmiotowość niniejszego postępowania i konieczność jego umorzenia z tego powodu. W ocenie wnoszącego zażalenie objęty zaskarżoną decyzją nakaz rozbiórki skierowany do Gminy O. dotyczy również praw i obowiązków Banku, z uwagi na tożsamość obiektu (części konstrukcji), której dotyczy, z częścią konstrukcji posadowioną na działce nr ew. [...]. Nie można bowiem przyjąć, że obowiązek nałożony decyzją administracyjną, dotyczący jednego obiektu budowlanego, nie odnosi się do praw i obowiązków użytkownika wieczystego części gruntu zabudowanego takim obiektem.
Zdaniem Banku na skutek bezpodstawnego umorzenia postępowania w obrocie prawnym pozostaną decyzje dotknięte wadami uzasadniającymi stwierdzenie ich nieważności.
Strona podniosła ponadto, że Sąd nie ocenił w ogóle zagadnienia, czy mimo utraty bytu prawnego przez spółkę[...] i mimo braku następstwa prawnego po stronie Banku, prawa i obowiązki z decyzji pierwszoinstancyjnej nakazującej rozbiórkę jednego obiektu na działkach należących do różnych podmiotów wiążą się ze sferą prawną innego podmiotu, tj. Banku.
Na koniec Bank przyznał rację Sądowi, że nakaz rozbiórki naniesień na działce nr [...] nałożony zaskarżoną decyzją nie przeszedł na obecnego użytkownika wieczystego tej działki ("nie ma innego podmiotu, który mógłby przejąć aktywa i pasywa spółki"), co zgodne jest z zasadą nieprzenoszalności praw i obowiązków administracyjnoprawnych. Jednocześnie Bank wskazał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w O. konsekwentnie uznaje go za następcę prawnego [...] sp. z o.o. w tym względzie. Co więcej, organ ten wszczął także wobec Banku postępowanie egzekucyjne i zamierza doprowadzić do wykonania przez niego obowiązku rozbiórki nałożonego decyzją organu pierwszej instancji poprzedzającą zaskarżoną decyzję. Umorzenie postępowania sądowego w tej sprawie pozbawia natomiast Bank możliwości kontroli sądowej przedmiotowej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Przyczyną, dla której Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie sądowe w niniejszej sprawie na postawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., było stwierdzenie, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe wskutek prawomocnego zakończenia postępowania upadłościowego i wykreślenia z rejestru przedsiębiorców [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. – za którą działał Syndyk. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji prawomocne wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego skutkuje tym, że ostatecznie ustaje jej byt prawny a spółka traci osobowość prawną i przestaje być podmiotem praw oraz obowiązków. W konsekwencji powoduje to również utratę zdolności sądowej takiej spółki, czyli zdolności do występowania jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja Sądu pierwszej instancji mogłaby zostać uznana za prawidłową – tak jak i zaskarżone orzeczenie o umorzeniu postępowania, o ile wskazana przez Sąd okoliczność odnosiłaby się do podmiotu mającego status skarżącego w niniejszej sprawie. Zapomnieć wszak nie można, że postępowanie sądowoadministracyjne oparte jest na zasadzie skargowości i może być prowadzone tylko na podstawie skargi wniesionej przez legitymowany do tego podmiot. Stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości fakt, że musi to być interes własny, indywidualny i wynikający z konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, a ponadto – co szczególnie istotne w okolicznościach niniejszej sprawy – istnienie tego interesu powinno być badane nie tylko w dacie wniesienia skargi, ale również na etapie rozstrzygania sprawy przez sąd administracyjny (tak m.in. wyrok NSA z 8 marca 2005 r., OSK 1229/04; publ. CBOSA).
W sprawie nie jest sporne, że Syndyk w momencie wnoszenia skargi dysponował interesem prawnym do zaskarżenia decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. Przedmiotem wniesionej skargi jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] września 2019 r. nr [...]. Ostatnią wymienioną decyzją organ nakazał Gminie O. – w zakresie działek nr ew. [...] obręb [...] w O., oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. – w zakresie działki nr ew. [...] obręb [...] w O., rozbiórkę konstrukcji żelbetowej budynku składającej się z dwóch kondygnacji podziemnych ze stropem na poziomie +/- 0.00, usytuowanej na terenie ww. działek wraz z zasypaniem wykopu szerokoprzestrzennego i uporządkowaniem terenu. W związku z ogłoszeniem upadłości ww. spółki w dniu [...] września 2019 r., stroną postępowania administracyjnego stał się syndyk masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. i on też dnia 26 lutego 2020 r. wniósł skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Pismem z 16 marca 2020 r. Syndyk poinformował, że [...] marca 2020 r. zbył prawo użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] objętej zaskarżoną decyzją oraz prawa własności nakładów na planowany budynek handlowo-usługowy na tej działce na rzecz [...] z siedzibą w W. (załączając kserokopię aktu notarialnego) i w związku z tym, jego zdaniem, przestał być stroną niniejszego postępowania. Pismo to wpłynęło do Sądu 17 marca 2020 r., tj. jeszcze przed przekazaniem skargi przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, co nastąpiło 3 kwietnia 2020 r. Po wpłynięciu skargi do Sądu ww. pismo włączono do akt sprawy, bez podejmowania żadnych kroków w związku z ujawnieniem informacji o zbyciu prawa użytkowania wieczystego działki objętej zaskarżoną decyzją.
Pismem z 2 lipca 2020 r. [...] z siedzibą w W. zgłosił swój udział w sprawie, wnosząc o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika – z uwagi na fakt, iż wynik tego postępowania dotyczy interesu prawnego Banku, będącego obecnym użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej nr ew. [...] w O. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r. dopuścił Bank do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.
Mając na uwadze powyższe okoliczności uznać należało, że już w momencie zarejestrowania skargi, a najpóźniej z dniem zgłoszenia się Banku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien poddać wnikliwej analizie skutki umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] w O., zawartej pomiędzy Syndykiem a Bankiem, jakie mogła ona wywoływać w sferze interesu prawnego podmiotu wnoszącego skargę. Fakt zawarcia wspomnianej wyżej umowy (dołączonej wszak do akt sprawy od razu po wpływie skargi i jej zarejestrowaniu) został niemal całkowicie zignorowany przez Sąd pierwszej instancji. Sąd, poza dopuszczeniem Banku do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania, w żaden sposób nie ocenił, czy w świetle tej umowy aktualny pozostaje interes prawny Syndyka jako skarżącego. Zamiast tego dalsze czynności procesowe Sądu zmierzały w istocie do zakończenia postępowania sądowego bez merytorycznego rozpoznania skargi, bowiem skupiały się przede wszystkim na ustaleniu, czy postanowienie o wykreśleniu spółki [...] z rejestru przedsiębiorców stało się prawomocne.
Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskutek zawarcia w dniu [...] marca 2020 r. pomiędzy Syndykiem a Bankiem umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego działki nr ew. [...] w O. nastąpiło przejęcie przez Bank pełni praw spółki [...] – na rzecz której skargę wniósł Syndyk – w zakresie wyznaczającym interes prawny do zaskarżenia decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...]. Nie ulega przy tym wątpliwości, że nabycie praw w drodze umowy jest następstwem mającym charakter następstwa szczególnego (tzw. sukcesji syngularnej, tj. nabycia praw pod tytułem szczególnym). Tym samym skoro zbywca prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] (Syndyk) przeniósł to prawo na nabywcę (Bank), to wraz z przeniesieniem tego prawa zostały przeniesione również ograniczenia prawa własności wynikające z wydanych decyzji administracyjnych, w tym obowiązek rozbiórki (por. wyroki NSA z 29 listopada 2018 r., II OSK 78/17 i z 13 marca 2019 r., II OSK 3594/18; publ. CBOSA). Nie budzi też wątpliwości, że w ramach sukcesji syngularnej może nastąpić nabycie prawa a wobec nabywcy będzie kontynuowane postępowanie egzekucyjne w związku z treścią art. 28a u.p.e.a. Pominąć przy tym nie można, na co zwracał uwagę Bank kilkukrotnie w niniejszym postępowaniu, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w O. konsekwentnie uznaje go za następcę prawnego [...] sp. z o.o. w zakresie realizacji obowiązku rozbiórki wynikającej z zaskarżonej decyzji, o czym świadczy wszczęcie wobec Banku postępowania egzekucyjnego. Trafnie zatem podniesiono w zażaleniu, że umorzenie postępowania sądowego w tej sprawie pozbawi Bank możliwości kontroli sądowej przedmiotowej decyzji.
Konkludując, Bank jako aktualny użytkownik wieczysty ww. działki wszedł bezpośrednio w wynikające z zaskarżonej decyzji prawa i obowiązki [...] sp. z o.o., na rzecz której działał Syndyk jako skarżący. Przejęcie tych uprawnień oznacza w konsekwencji także, że w dalszym postępowaniu sądowym to ten nowy podmiot musiałby być traktowany jako wnoszący skargę a orzeczenia Sądu winny być skierowane do tego następcy, z takim zastrzeżeniem, że zadeklarowałby on chęć popierania wniesionej skargi. W opisanej sytuacji procesowej, wobec złożenia przez Bank wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika, zasadne było dokonanie przez Sąd weryfikacji, w jakim charakterze powinien w tym postępowaniu występować Bank. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji wadliwie orzekł o dopuszczeniu Banku do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania (postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r.), gdyż w istocie Bank posiada interes prawny uzasadniający jego udział w postępowaniu jako strony skarżącej – w miejsce Syndyka. Wprawdzie Sąd nie skierował do Banku zapytania, czy – jako skarżący – popiera skargę wniesioną przez Syndyka, jednak na obecnym etapie postępowania uchybienie to nie stoi na przeszkodzie dokonaniu opisanej zmiany w określeniu strony skarżącej. Należy mieć bowiem na uwadze, że w szeregu pism procesowych Bank nie tylko popierał wniesioną skargę oraz wszelkie zawarte w niej wnioski i twierdzenia, w tym wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, ale także uzupełniał uzasadnienie podniesionych tam argumentów i zarzutów oraz rozszerzył wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji, obejmując nim także zaskarżoną decyzję. W wystarczający sposób Bank potwierdził zatem wolę realizowania swojego interesu prawnego w tym postępowaniu i popierania wniesionej skargi jako skarżący.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zażalenie Banku jest zasadne, gdyż postanowienie z dnia 2 marca 2021 r. o umorzeniu postępowania zostało wydane z naruszeniem art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zobowiązany będzie nadać dalszy bieg skardze, uwzględniając fakt, że aktualnie za stronę skarżącą winien być uznany Bank a Syndyka należy pominąć w dalszym postępowaniu. Powyższe powinno też znaleźć odzwierciedlenie w stosownych zmianach w sądowych urządzeniach ewidencyjnych (po uprzednim wydaniu przez Przewodniczącego Wydziału zarządzenia w tym przedmiocie).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.