II OZ 468/13

II OZ 468/13 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2013-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-05-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maria Czapska - Górnikiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Wr 415/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2008-12-18
II OZ 917/17 - Postanowienie NSA z 2017-09-21
II OZ 333/18 - Postanowienie NSA z 2018-04-12
II OZ 334/18 - Postanowienie NSA z 2018-04-12
II OZ 335/18 - Postanowienie NSA z 2018-04-12
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1, art. 249
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
II OZ 468 / 13 POSTANOWIENIE Dnia 18 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03 w zakresie cofnięcia przyznanego prawa pomocy w całości i odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi kasacyjnej D. i M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03 w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego oraz zbiornika na ścieki postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
II OZ 468 / 13
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu cofnął przyznane skarżącym D. i M. W. prawo pomocy w całości oraz odmówił im przyznania prawa pomocy.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji prawomocnym postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. W. i M. W. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wskazała adwokata K. G. jako pełnomocnika wnioskodawców z urzędu.
D. i M. W. wnieśli o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od zapadłego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. Skargę kasacyjną w imieniu D. W. złożyła pełnomocnik z wyboru adwokat A. K. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. Sąd odmówił D. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, na które skarżąca złożyła zażalenie. Na wezwanie do uiszczenia od niego wpisu, skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w osobie A. K. Z treści wniosku wynika, że dysponują oni dochodem w wysokości 1848 zł i są współwłaścicielami działki o powierzchni 2500 m2. Na wezwanie do wykazania zmiany sytuacji finansowej i majątkowej, skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie zapłacić żadnej kwoty. Rozpoznając powyższy wniosek, Sąd pierwszej instancji uznał, że przyznane wnioskodawcom prawo pomocy należało cofnąć w całości, ponieważ okoliczności, na podstawie których je przyznano przestały istnieć, a sytuacja wnioskodawców nie uzasadniała obecnie przyznania im prawa pomocy.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skargę kasacyjną złożono wraz z pełnomocnictwem udzielonym adwokat A. K., co oznacza, iż wnioskodawcy zaniechali korzystania z usług przyznanego im z urzędu pełnomocnika. Tym samym w ocenie Sądu sytuacja faktyczna wnioskodawców uległa zmianie i nie istnieje już okoliczność, która wskazywałaby na zasadność dalszego ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawców przez adwokata K. G. Nadto Sąd wskazał, że D. i M. W. pisma procesowe, nawet te podpisane przez adwokat, sporządzają samodzielnie, a poza tym, jak wynika z pisma adwokata K. G. wnioskodawcy nie podjęli merytorycznej współpracy z nim. Sąd pierwszej instancji zwrócił też uwagę na to, iż wnioskodawcy mimo udzielanych im pouczeń i wyjaśnień w zakresie związanym między innymi z pomocą prawną uporczywie nie wskazują, jakie ponoszą wydatki na swoje utrzymanie i nie przedkładają żądanych i wiarygodnych wyjaśnień w tym zakresie, ograniczając się do powielania wywodów na temat "mafii" i "korupcji".
Z porównania wniosku złożonego w dniu 29 grudnia 2008 r. i wniosku złożonego obecnie nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżących uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie im prawa pomocy. Przeciwnie, obecnie wnioskodawcy nie muszą już korzystać z przywileju, jakim było zwolnienie ich od kosztów sądowych przekraczających kwotę 50 zł. Deklarowany przez nich dochód na poziomie 1848 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto skoro wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie, to sąd stwierdził, że nie zostało przez nich wykazane, iż nie są w stanie ponosić kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Co za tym idzie należało po pierwsze cofnąć skarżącym przyznane prawo pomocy, a w dalszej kolejności odmówić przyznania im prawa pomocy.
Odnośnie zaś twierdzeń, że z akt sądowych usunięto, czy wyrzucono dokument zawierające pełnomocnictwo udzielone przez skarżących adwokatowi K. G., Sąd zauważył, że dokument ten znajduje się w aktach (karta 458 akt).
Konkludując, Sąd podkreślił w oparciu o tezę zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2012 r., że zachowanie, które formalnie jest zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak też należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1, art. 249 i art. 260 w związku z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) orzekł jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. i M. W., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylnie, zmianę, gdyż jest niesprawiedliwe i rażąco narusza prawo materialne. Skarżący powtórzyli swoje twierdzenia o usunięciu z akt sprawy pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi, wskazali na funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji nr [...] oraz podważyli zasadność wzywania ich do wpisu w wysokości 100 złotych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślić należy, iż celem wprowadzenia instytucji prawa pomocy było zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 297/08- orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zauważyć także należy, iż oświadczenia strony, które stanowiły podstawę przyznania jej prawa pomocy mogą być weryfikowane przez Sąd w toku prowadzonego postępowania. Jeśli bowiem okaże się, że sytuacja faktyczna, która stanowiła podstawę przyznania stronie prawa pomocy uległa zmianie lub została przez stronę przedstawiona w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym, Sąd jest upoważniony do cofnięcia przyznanego zwolnienia. Zgodnie z art. 249 P.p.s.a. "Przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć".
Jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji za zmianę sytuacji faktycznej strony przyjąć należało okoliczność udzielenia przez stronę skarżącą umocowania do działania w jej imieniu profesjonalnemu pełnomocnikowi pochodzącemu z jej wyboru, innemu niż wcześniej wyznaczony przez właściwy samorząd zawodowy na podstawie przyznanego przez Sąd stronie prawa pomocy. Skoro, jak wskazywano powyżej udzielenie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, to nie do przyjęcia pozostaje sytuacja, w której stronę będą reprezentować, nawet potencjalnie, różni pełnomocnicy, w tym jeden opłacany ze środków Skarbu Państwa. W takiej sytuacji koniecznym pozostaje ponowna weryfikacja sytuacji finansowej osoby, której udzielono prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie skarżący D. i M. W. zwracali się do Sądu o przyznanie prawa pomocy kilkakrotnie. We wniosku z dnia 21 października 2006 r. jako sumę dochodów skarżących pochodzących z emerytur wskazano kwotę 1.924 złotych, przy czym z oświadczenia wynikało, iż dochód ten jest dzielony również na pozostającą na utrzymaniu skarżących córkę. W kolejno składanych wnioskach córki już nie wymieniono, zaś łączny dochód małżonków D. i M. W. pochodzących z emerytur ulegał zwiększeniu, tj. w oświadczeniu z dnia 28 grudnia 2008 r. wynosił 2195 zł, w oświadczeniu z dnia 12 stycznia 2010 r. wynosił 2360 zł i w oświadczeniu z dnia 20 lipca 2010 r. wynosił 2453 zł. Z kolei w ostatnim ze złożonych oświadczeń z dnia 4 grudnia 2012 r. jako łączny dochód z emerytur wykazano kwotę 1.848 zł. Już samo to stwierdzenie pozwala poddać w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżących oświadczeń, na którą słusznie zwracał uwagę Sąd pierwszej instancji. Stwierdzić też trzeba, iż skarżący wyzwani byli wielokrotnie do udokumentowania swoich możliwości finansowych, które to wezwania nie były przez nich w pełni nigdy wykonywane (pisma z dnia 7 stycznia 2009 r., 15 stycznia 2010 r., 9 września 2010 r. i 19 grudnia 2012 r.).
Wskazując na powyższe, uznać należało, iż składanie niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z Sądem pomimo stosownych wezwań uniemożliwiał ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Z tych też przyczyn, zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie są osobami, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Ocena ta zaś nie została w żaden sposób podważona w treści rozpoznawanego zażalenia. Stwierdzić także trzeba, iż w aktach sprawy znajduje się, wbrew zawartym w złożonym piśmie procesowym wywodom, pełnomocnictwo udzielone adwokatowi K. G.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.